Niepłodność - diagnostyka i leczenie

Jeżeli dojdzie do sytuacji, że para starająca się o dziecko musi zgłosić się do lekarza, czeka ją szczegółowa diagnostyka, obejmująca zarówno szczegółowo zebrany wywiad, jak również badanie ogólne i badania szczegółowe. Bardzo ważne jest, aby nie diagnozować tylko jednego z partnerów, ale kobietę i mężczyznę jednocześnie.

Pierwszy etap badania obejmuje dokładny wywiad

  • Wiek partnerów - najlepszy okres dla kobiety do zajścia w ciążę to wiek pomiędzy 20-25 lat
  • Wykonywany zawód - czy partnerzy nie są narażeni w pracy na szkodliwe dla zdrowia substancje, mogące przyczynić się do powstania niepłodności
  • Aktualne choroby - przewlekłe schorzenia (np. cukrzyca, zaburzenia czynności tarczycy oraz nadciśnienie) często utrudniają poczęcie dziecka
  • Przebyte choroby i operacje-zrosty pooperacyjne są częstą przyczyną niemożności poczęcia dziecka
  • Zażywane leki, które mogą doprowadzić do niepłodności
  • Przebyte stany zapalne narządów płciowych
  • Częstość stosunków płciowych
  • Narażenie na stres i stan emocjonalny partnerów
  • Status socjo-ekonomiczny

Drugi etap to badanie ogólne partnerów

Lekarz rodzinny lub internista powinien dokładnie zbadać przyszłych rodziców i zlecić wykonanie podstawowych badań: morfologii, elektrolitów, transaminaz (ALAT i ASPAT), badania ogólnego moczu oraz poziomu hormonów tarczycy.

Kolejny etap to badania szczegółowe

W przypadku kobiety diagnostyka powinna po kolei obejmować następujące szczeble badania:

1. Podstawowe badanie ginekologiczne

W jego trakcie lekarz bada kobietę przez pochwę, dzięki czemu może dokładnie obejrzeć szyjkę macicy, a także ocenić kształt i ruchomość pozostałej części macicy, czyli trzonu. Dodatkowo, lekarz zleci cytologię, wymaz z pochwy oraz ocenę czystości pochwy. Wykona także przezpochwowe usg, aby ocenić stan narządu rodnego.  Zbada także gruczoły piersiowe.

2. Ocenę cyklu miesięcznego

U każdej zdrowej kobiety, mniej więcej w połowie cyklu, występuje owulacja, w trakcie której możliwe jest zapłodnienie. Jeśli kobieta nie może zajść w ciążę, konieczne jest ustalenie czy dochodzi u niej do owulacji. Można to zrobić w następujący sposób:

  • Oceniając objawy subiektywne – większość kobiet w trakcie owulacji odczuwa ból w okolicy jajników, aczkolwiek jego brak nie musi od razu świadczyć o braku jajeczkowania
  • Mierząc podstawową temperaturę ciała - w pierwszej połowie cyklu u regularnie miesiączkującej kobiety temperatura ciała jest niższa, najniższa jest w trakcie owulacji, zaś w drugiej połowie cyklu podnosi się zazwyczaj o około 0,3 stopnia, aby znowu się obniżyć w przeddzień krwawienia miesięcznego
  • Badając śluz szyjkowy - w czasie owulacji powinien być przezroczysty i ciągliwy. Śluz nierozciągliwy i gęsty może sugerować brak jajeczkowania
  • Oceniając rozmazy cytohormonalne z pochwy - pobierając taki rozmaz ocenia się dwa wskaźniki w pierwszej fazie cyklu miesięcznego: wskaźnik kariopyknozy i eozynofilii, których wzrost o 50% przemawia za owulacją. Za owulacją przemawia także zwiększenie się wskaźnika zwijania i grupowania komórek w drugiej fazie cyklu
  • Badając poziom żeńskich hormonów płciowych i gonadotropin - w pierwszej połowie cyklu dominują estrogeny, natomiast o owulacji świadczy ich spadek w drugiej połowie cyklu i wzrost wartości progesteronu. Podobnie charakterystyczny pik w wydzielaniu gonadotropiny LH świadczy o jajeczkowaniu
  • Wykonując badanie USG jajników - aby zaobserwować czy dochodzi do dojrzewania jednego z pęcherzyków jajnikowych, z którego w trakcie owulacji uwolniona zostanie komórka jajowa
  • Wykonując laparoskopię - jest to ostateczna metoda „poszukiwania” owulacji, dzięki której ginekolog może zobaczyć komórkę jajową przedostającą się przez jajowód, jeśli doszło do jajeczkowania

3. Ocenę stanu jajowodów

Należy sprawdzić  czy jajowody są drożne, bowiem jeśli nie, komórka jajowa może mieć problem z przedostaniem się do macicy . Wykonywane są najczęściej następujące badania:

  • Histerosalpingografia – jest to badanie radiologiczne, dzięki któremu można wykryć zmiany w jajowodach i tkankach je otaczających
  • Laparoskopia

4. Ocenę stanu macicy

W celu obejrzenia macicy wykonuje się najczęściej histeroskopię, która dodatkowo umożliwia ocenę ujść jajowodów oraz ewentualne pobranie wycinka z macicy do badania histopatologicznego.

W przypadku mężczyzny wykonuje się  zazwyczaj następujące badania:

  • Badanie seminologiczne

Polega na określeniu wartości zapładniającej nasienia. Ocenia się ilość, jakość, ruchliwość i przeżywalność plemników

  • Badanie andrologiczne

W szczegółowy sposób ocenia się narządy płciowe mężczyzny, poszukując w nich ewentualnej wady lub dysfunkcji. Bada się jądra, mosznę, najądrza, nasieniowody, prącie oraz gruczoł krokowy

  • Badanie poziomu hormonów

Określa się  wartość testosteronu w surowicy krwi, a także wartość białek wiążących testosteron. Dodatkowo ocenia się ilość glikokortykosteroidów nadnerczowych oraz poziom gonadotropin LH i FSH

  • Biopsja jądra

Lekarz pobiera wycinek jądra do badania histopatologicznego, aby określić budowę  i funkcję tkanek tworzących jądro. Wskazaniem do tego badania jest brak plemników w nasieniu (azoospermia) oraz aspremia (brak nasienia)

W diagnostyce niepłodności dużą rolę odgrywają także tzw. testy penetracyjne, polegające na określeniu zdolności przenikania plemników przez śluz pochodzący z szyjki macicy kobiety.

Leczenie niepłodności

Leczenie niepłodności jest zazwyczaj długotrwałym procesem i wymaga cierpliwości od obydwu stron: zarówno od przyszłych rodziców, jak i od lekarza. W trakcie terapii trzeba myśleć cały czas pozytywnie, pomimo różnych przeciwności, które mogą się pojawić. Należy pamiętać, że cierpliwość i opanowanie na pewno z czasem zostanie wynagrodzone.

Niepłodność hormonalna

Ponieważ brak owulacji to najczęstsza przyczyna niepłodności hormonalnej, leczenie polega na podawaniu leków mających na celu wywołanie jajeczkowania. Stosuje się:

  • Terapię estrogenowo-progesteronową
  • Preparat antyestrogenowy (clomifen)-mechanizm działania polega na blokowaniu receptorów estrogenowych w podwzgórzu i poprzez zahamowanie sprzężenia zwrotnego pomiędzy jajnikami a podwzgórzem dochodzi do zwiększonej produkcji gonadotropin. Podobne działanie wykazuje epimestrol, zaś kobietom, które nie reagują na żaden z tych preparatów, dodatkowo podaje się glikokortykosteroid-deksametazon
  • Leczenie gonadoliberyną i gonadotropiną, które stymulują jajniki do owulacji. Najczęściej używana jest gonadotropina menopauzalna oraz gonadotropina kosmówkowa
  • Bromokryptynę , która obniża stężenie prolaktyny hamującej owulację
  • Leczenie operacyjne, polegające na klinowym wycięciu jajników, przede wszystkim w zespole policystycznych jajników, jeśli leczenie zachowawcze jest bezskuteczne

Niepłodność jajnikowa

W zależności od przyczyny leczenie polega na:

  •  Terapii hormonalnej, celem wywołania owulacji
  •  Terapii przeciwzapalnej
  •  Operacyjnym wycięciu zmienionych chorobowo fragmentów jajników, np. guz, zespół policystycznych jajników
  •  Terapii skojarzonej: leki hormonalne w połączeniu z operację, np. w endometriozie

Niepłodność jajowodowa

Ponieważ główną  przyczyną niepłodności  jajowodowej jest niedrożność jajowodów, stosuje się często leczenie operacyjne polegające na:

  •     Uwolnieniu zrostów
  •     Nacięciu lub otworzeniu ujście brzusznego jajowodu
  •     Wszczepieniu jajowodu do macicy
  •     Wycięciu jajowodu i wszczepieniu jajnika do macicy.

Dodatkowo, w łagodniejszych postaciach stosuje się leczenie zachowawcze:

  • Fizykoterapia mająca na celu zmniejszyć zmiany pozapalne
  • Hydroturbacje w przypadku niewielkiej niedrożności
  • Hormony w przypadku endometriozy

Oddzielną metodą leczenia jest zapłodnienie pozaustrojowe.

Niepłodność maciczna

Metody leczenia to:

  • Terapia hormonalna w przebiegu endometriozy
  •  Leczenie przeciwzapalne
  •  Leczenie operacyjne polegające na usunięciu przeszkody ograniczającej płodność (polipów, mięśniaków, zrostów wewnątrzmacicznych)

Niepłodność szyjkowa

Stosowana terapia polega na:

  • Podawaniu leków przeciwzapalnych
  • Operacyjnym usunięciu deformacji lub przeszkody

Niepłodność męska

  •  Leczenie obejmuje następujące postępowanie:
  •  Zabieg operacyjny, mający na celu usunięcie wady ( w przypadku spodziectwa, wodniaków jąder oraz żylaków powrózka nasiennego)
  •  Podawanie hormonów-gonadotropin, clomifenu, małych dawek androgenów
  •  Stosowanie witamin, preparató żelaza, wapnia i fosforu mających na celu wzmocnić organizm
  •  Poprawę ogólnego stanu zdrowia i wypoczynek

Niepłodność psychiczna

Leczenie wymaga ścisłej współpracy z psychologiem lub psychiatrą i seksuologiem.

Zapłodnienie pozaustrojowe

Zapłodnienie pozaustrojowe to ostateczna forma leczenia, stosowana u kobiet, u których leczenie farmakologiczne, klimatyczne i operacyjne nie przyniosło żadnych rezultatów.. Najczęściej obejmuje kobiety, u których niepłodność jest spowodowana czynnikiem jajowodowym. Wskazania do zapłodnienia in vitro to przede wszystkim:

  • Brak jajowodów jako wynik operacji po przebyciu ciąży ekotopowej
  • Niedrożność jajowodów spowodowana stanem zapalnym lub zaburzoną czynnością

Zapłodnienie pozaustrojowe stosuje się także często u kobiet, u których niepłodność jest wywołana przez :

  •  Endometriozę
  •  Obecność przeciwciał przeciwko nasieniu
  •  Nieznaną przyczynę

Przed podjęciem decyzji o zapłodnieniu pozaustrojowym, lekarz musi dokładnie ocenić stan psychiczny i fizyczny zarówno kobiety, jak i mężczyzny. Kobiety, które cierpią na zmiany zapalne narządów płciowych, koniecznie muszą przed zabiegiem zostać wyleczone. Ponadto obecność jakiejkolwiek choroby uniemożliwiającej funkcjonowanie w społeczeństwie powinno wykluczyć zapłodnienie in vitro.

Aby móc dokonać  zapłodnienia in vitro, konieczne jest pozyskanie od kobiety komórek jajowych. W celu otrzymania jak największej ich liczby, wywołuje się  owulację najczęściej za pomocą clomifenu lub gonadotropiny. Dojrzałe komórki jajowe pobiera się za pomocą:

  •     Laparoskopii – przez powłoki brzuszne nakłuwa się pęcherzyk jajnikowy i pozyskuje komórkę jajową
  •     Nakłucia pęcherzyków jajnikowych przez wypełniony płynem pęcherz moczowy za pomocą specjalnej igły pod kontrolą USG
  •     Nakłucia sklepienia pochwy za pomocą dopochwowej głowicy USG

Pobrane komórki jajowe umieszcza się w specjalnym inkubatorze i po około 6 godzinach dokonuje się połączenia ich z męskim nasieniem.  Rozwijające się zarodki umieszcza się w jamie trzonu macicy kobiety. Najczęściej przenosi się 3 lub 4 zarodki, a resztę się zamraża, aby po rozmrożeniu także mogły być wprowadzone do macicy.

Zapłodnienie in vitro jest coraz częściej stosowaną formą posiadania dzieci dla par, dla których inne metody leczenia zawiodły. Także coraz częściej kończy się ono sukcesem.

Zapobieganie niepłodności

Oczywiście, nie da się  przewidzieć czy w przyszłości dana para nie będzie miała problemów z poczęciem dziecka. Jednak należy robić wszystko, aby dbać o swoje zdrowie i tym sposobem choć częściowo zminimalizować ryzyko niepłodności. Należy leczyć stany zapalne narządów płciowych i ich nie bagatelizować. Każdy niepokojący objaw ze strony narządu rodnego powinien być szybko konsultowany przez lekarza. Dziewczynki powinny także unikać zabiegów diagnostycznych na narządzie rodnym, przede wszystkim skrobania ścian macicy. Dodatkowo, u dziewcząt nie powinno się w sposób operacyjny leczyć nadżerki szyjki macicy, tylko starać się pozbyć się jej w sposób zachowawczy. Wszelkie zabiegi diagnostyczne u dojrzałych kobiet powinny być natomiast wykonywane w aseptycznych warunkach, po uprzednim sprawdzeniu biocenozy pochwy.
 


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus