Żelazo (Fe)  – badamy mikroelementy we krwi. Norma, niedokrwistość, hemochromatoza
Barbara Sitek

Żelazo (Fe) – badamy mikroelementy we krwi. Norma, niedokrwistość, hemochromatoza

Żelazo jest głównym składnikiem hemoglobiny i mioglobiny, czyli białek odpowiadających za transport tlenu i dwutlenku węgla za pośrednictwem krwi. Ilość żelaza w organizmie zależy od wielu czynników, do których zalicza się przede wszystkim podaż tego mikroelementu wraz z pożywieniem oraz stopień wchłaniania i utraty żelaza w przewodzie pokarmowym, moczowym czy drogach rodnych. Wyjątkową zmienność stężenia żelaza we krwi zauważa się u kobiet miesiączkujących. Jak wygląda badanie poziomu żelaza w surowicy krwi, jak się do niego przygotować, ile kosztuje i jak groźne są nadmiar i niedobór żelaza? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Żelazo (Fe) jest jednym z najważniejszych mikroelementów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Dla zdrowia człowieka niebezpieczny jest zarówno jego niedobór, jak i nadmiar. Konsekwencją tych zaburzeń jest rozwój poważnych schorzeń, wpływających na dysfunkcję wielu narządów, w skrajnych przypadkach prowadząc nawet do śmierci. Niedokrwistość wynikająca z niedoboru żelaza należy do najczęściej diagnozowanych niedokrwistości występujących w grupie kobiet miesiączkujących, ciężarnych i w okresie laktacji, a pomiar stężenia żelaza we krwi jest jednym z pierwszych badań zlecanych w przypadku jej podejrzenia.

Czym jest żelazo?

Żelazo należy do grupy mikroelementów, czyli takich pierwiastków, które muszą być stale dostarczane do ustroju w niewielkich ilościach, aby zachować optymalne funkcjonowanie tkanek i narządów. W organizmie zdrowego, dorosłego człowieka znajduje się około 3 – 4 mg żelaza, które zlokalizowane jest przede wszystkim w postaci związanej, jako element takich białek, jak hemoglobina, mioglobina czy enzymy mitochondrialne.

Rola żelaza w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu

Ze względu na swoje właściwości chemiczne żelazo bierze aktywny udział w transporcie tlenu i dwutlenku węgla w organizmie. Ponad 60% całej ustrojowej puli żelaza jest zużywane do produkcji hemoglobiny, będącej głównym składnikiem erytrocytów, czyli czerwonych komórek krwi. Hemoglobina jest najważniejszym białkiem wykorzystywanym do dostarczania cząsteczek tlenu wszystkim komórkom ciała. Pozostała część żelaza znajduje się w postaci związanej w mioglobinie, dostarczającej tlen do mięśni szkieletowych, ponadto w enzymach odpowiedzialnych za procesy oddychania komórkowego, w enzymach chroniących komórki przed stresem oksydacyjnym, a także w enzymach biorących udział w procesie syntezy serotoniny, hormonów tarczycy, związków wysokoenergetycznych (niezbędnych do przemian biochemicznych), a także w syntezie DNA, prostaglandyn i tlenku azotu. Prawidłowy poziom żelaza we krwi jest niezbędny do tego, aby wszystkie te procesy fizjologiczne mogły przebiegać w niezakłócony sposób. Około 25% żelaza stanowi jego pula zapasowa, zlokalizowana głównie w wątrobie oraz śledzionie. Aby organizm mógł prawidłowo funkcjonować, musi być zachowana równowaga pomiędzy zużyciem a dostarczaniem mu tego pierwiastka. W przypadku, gdy ilość żelaza w organizmie ulega obniżeniu, zwiększa się jego wchłanianie z pożywienia, a gdy występuje nadmiar, ilość wchłanianego żelaza ulega zmniejszeniu. Z uwagi na to, że mechanizm ten ma ograniczone możliwości działania, zdarza się, że poziom żelaza znajduje się poza prawidłowym zakresem, co może skutkować rozwojem zaburzeń w pracy całego organizmu.

Badanie poziomu żelaza we krwi. Jak się przygotować do badania?

Oznaczenie poziomu żelaza we krwi zalecane jest przede wszystkim pacjentom, u których zachodzi podejrzenie niedokrwistości lub hemochromatozy – nadmiernego magazynowania żelaza w organizmie, ale także wszystkim osobom zdrowym, w ramach corocznych rutynowych badań diagnostycznych. Grupami o zwiększonym ryzyku niedokrwistości z niedoboru żelaza są przede wszystkim kobiety ciężarne oraz osoby aktywnie uprawiające sport. To szczególnie oni powinni regularnie wykonywać badania oceniające gospodarkę żelazem. Badanie poziomu żelaza we krwi może być refundowane przez NFZ, jeśli na takie oznaczenie otrzymamy skierowanie od lekarza (POZ lub specjalisty). Cena badania wykonanego we własnym zakresie to koszt około 10 zł. Ocena stężenia żelaza we krwi może być także częścią innego badania – jonogramu (badanie refundowane na podstawie skierowania lub możliwe do wykonania prywatnie, wówczas jego koszt to około 30 zł)

Ze względu na to, że poziom żelaza we krwi waha się w ciągu dnia, najlepiej jest wykonywać to badanie zawsze o tej samej porze i  najlepiej w godzinach porannych. Do testu należy zgłosić się na czczo, zachowując minimum 12 h przerwy w spożywaniu posiłków.

Żelazo – norma dla kobiety, mężczyzny i dziecka w wynikach badań

Prawidłowy zakres stężenia żelaza może mieścić się w różnych przedziałach, w zależności od tego, w jakim laboratorium wykonywane jest badanie. Najczęściej jednak normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci wyglądają następująco:

  • mężczyźni: 70 – 200 µg/dl
  • kobiety: 55 – 180 µg/dl
  • niemowlęta do 6. m.ż. : 35-155 µg/dl
  • dzieci od 6. miesiąca do 15. roku życia: 45 – 185 µg/dl
  • dziewczęta powyżej 15 lat: 40 – 145 µg/dl
  • chłopcy powyżej 15 lat: 55 – 160 µg/dl.

Przy interpretacji wyniku należy zawsze odnosić się do zakresów referencyjnych proponowanych przez laboratorium, w którym wykonano test. Jeżeli poziom żelaza jest wyższy niż norma, zostanie on oznaczony symbolem lub H (ang. High – wysoki), a jeśli niższy: lub L (ang. Low – niski).

Zbyt niski poziom żelaza – przyczyny i objawy

Obniżony poziom żelaza powoduje wiele niekorzystnych skutków zdrowotnych w ludzkim organizmie, w tym przede wszystkim rozwój niedokrwistości z niedoboru żelaza, czyli niedokrwistości syderoblastycznej. Niedobór żelaza jest najczęściej spotykanym deficytem pokarmowym występującym u kobiet miesiączkujących, ciężarnych i znajdujących się w okresie laktacji, ale przyczyną jego wystąpienia mogą być także różne schorzenia, takie jak krwawienia z przewodu pokarmowego, towarzyszące chorobie wrzodowej, hemoroidom, czy chorobom nowotworowym, obfite krwawienia miesięczne i inne krwawienia z dróg rodnych, utrata krwi na skutek urazu lub zabiegu chirurgicznego oraz jakiekolwiek inne krwawienia występujące w ustroju. Niekiedy niedobór żelaza może także wynikać z zaburzeń wchłaniania tego pierwiastka w przewodzie pokarmowym, przewlekłych biegunek, wyczynowego uprawiania sportu lub niewłaściwych nawyków żywieniowych. W rzadkich przypadkach przyczyną obniżonego stężenia żelaza mogą być także wrodzone mutacje skutkujące niedoborem białek transportowych lub zaburzeniami syntezy hemu (białka występującego w erytrocytach, odpowiedzialnego za transport tlenu) oraz hemodializowanie u pacjentów z niewydolnością nerek.

Objawy mogące wskazywać na obniżone stężenie żelaza to przede wszystkim bladość skóry i śluzówek, wzrost podatności na infekcje, uczucie znużenia i osłabienia i towarzysząca mu senność, zawroty i bóle głowy, zadyszka, bóle w klatce piersiowej, pękanie kącików ust, bóle kończyn, a u dzieci także zaburzenia czynności poznawczych i trudności w nauce. W przypadku odnotowania jednego lub kilku z nich warto odwiedzić lekarza i wykonać kontrolne badania laboratoryjne.

Hemochromatoza – przyczyny i objawy zbyt wysokiego poziomu żelaza w organizmie

Nadmiar żelaza jest rzadszym zjawiskiem niż jego niedobór, jednak równie niebezpiecznym dla organizmu. Zazwyczaj jest on skutkiem hemochromatozy pierwotnej – choroby metabolicznej powodującej nadmierne wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego lub hemochromatozy wtórnej – wynikającej z nadmiernej podaży żelaza w diecie lub będącej skutkiem rozpadu erytrocytów. Nadmiarowe ilości żelaza odkładają się w gruczołach i narządach wewnętrznych, prowadząc do zaburzeń w ich funkcjonowaniu, a w końcu nawet do niewydolności. Hemochromatoza może prowadzić m.in. do marskości wątroby, nadmiernej pigmentacji skóry, cukrzycy, zaburzeń hormonalnych, kardiomiopatii czy niewydolności serca.

Objawy kliniczne choroby zaczynają się pojawiać, gdy ilość żelaza w organizmie wynosi ok. 15 – 20 gramów i obejmują m.in. wypadanie włosów, stany podgorączkowe, senność, męczliwość, ciemnienie powłok skórnych, zaburzenia miesiączkowania, arytmię, cukrzycę, niedoczynność tarczycy czy encefalopatię wątrobową. Przy zaobserwowaniu jednego lub kilku z nich warto udać się do lekarza i zaplanować dalsze postępowanie diagnostyczne.

Jak zadbać o prawidłowe stężenie żelaza?

Aby zapewnić sobie prawidłowe stężenie żelaza, należy zadbać o jego odpowiedni poziom w swojej codziennej diecie. Produkty szczególnie bogate w żelazo to m.in. czerwone mięso i jego podroby (wątróbka wołowa i wieprzowa), suche nasiona roślin strączkowych, produkty zbożowe z pełnego przemiału, jajka, zielone warzywa (natka pietruszki, brokuły, szpinak) oraz orzechy. Pacjenci chorujący na hemochromatozę powinni ograniczać spożywanie tego typu potraw, natomiast osoby cierpiące na niedokrwistość powinny zwiększyć ich podaż, rozważając również dodatkowe wzbogacenie jej o odpowiednie suplementy diety zawierające żelazo.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Niedobór żelaza – przyczyny, objawy, skutki oraz leczenie niskiego poziomu żelaza. Dieta i suplementacja żelaza

    Żelazo jest jednym z kluczowych pierwiastków dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Niedobór żelaza może wywoływać uciążliwe objawy, jak zmęczenie, senność, nadmierne wypadanie włosów, bóle głowy, może również prowadzić do anemii. Anemię z niedoboru żelaza leczy się podawaniem preparatów doustnych żelaza bądź, w przypadku problemów z wchłanianiem, stosuje się zastrzyki lub wlewy dożylne. Jakie są przyczyny niskiego poziomu żelaza we krwi? Jak powinna wyglądać dieta przy niskim poziomie żelaza?

  • Jakie badania wykonuje się tuż przed porodem?

    Ostatnie tygodnie ciąży to czas narastającego oczekiwania. Zanim dziecko zjawi się na świecie, warto się upewnić, że wszystko jest gotowe. Nie chodzi tylko o niezbędną wyprawkę, ale przede wszystkim o dopełnienie medycznych zaleceń lekarza prowadzącego. Jakie badania obrazowe i biochemiczne należy wykonać tuż przed porodem? Odpowiedzi na te pytania udzielono w niniejszym artykule.

  • Prolaktyna (PRL) – badanie, normy, interpretacja wyników. Czy istnieje jeden skuteczny sposób leczenia zaburzeń związanych z właściwym poziomem prolaktyny?

    Badanie poziomu prolaktyny jest wykorzystywane w diagnozowaniu niepłodności u kobiet i mężczyzn, a także w przypadku podejrzenia guza przysadki mózgowej i kontrolowaniu leczenia tej choroby. Normy prolaktyny dla kobiet różnią w zależności od dnia cyklu miesiączkowego, okresu ciąży lub karmienia piersią. Mężczyźni z wysokim poziomem prolaktyny obserwują u siebie spadek libido i zaburzania erekcji, a w skrajnych przypadkach niepłodność. Niedobór prolaktyny jest spotykany rzadko, niemniej u kobiet karmiących może doprowadzić do zaniku produkcji mleka w gruczołach sutkowych. Jak poradzić sobie z zaburzeniami ilości prolaktyny w organizmie, ile kosztuje badanie PRL i czy stres przyczynia się do zaburzeń hormonalnych? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Hiperprolaktynemia w wyniku badania. Jak wysoki poziom prolaktyny wpływa na masę ciała, płodność i trądzik?

    Hiperprolaktynemia jest jednym z objawów guza przysadki (łac. prolactinoma), chorób podwzgórza, zaburzeń funkcji gruczołu tarczycowego (np. niewyrównania niedoczynność tarczycy), niewydolności nerek, ale także ciąży. Objawami, które powinny skłonić pacjenta do zbadania poziomu PRL, są zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, mlekotok, uderzenia gorąca, trądzik lub zauważalnie obniżone libido. Leczenie hiperprolaktynemii polega głównie na farmakoterapii i leczeniu przyczynowym podwyższonego stężenia PRL, czyli choroby, która wywołała ten stan.

  • Rezonans magnetyczny przysadki mózgowej – przebieg badania. Jakie są skutki uboczne MRI przysadki z kontrastem?

    Rezonans magnetyczny (MRI) przysadki mózgowej wykonuje się na podstawie objawów świadczących o guzie gruczołu lub struktur znajdujących się w jego pobliżu. Prześwietlenie jest dwuetapowe – przeprowadzane przed dożylnym podaniem kontrastu i po jego użyciu. Zarówno na badanie wykonywane w ramach refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jak i to realizowane z prywatnych środków należy mieć skierowanie lekarskie i aktualny wynik badania kreatyniny, obrazującej wydolność nerek. Ile kosztuje MRI przysadki mózgowej, jak należy się przygotować do prześwietlenia i jakie są objawy podania kontrastu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Leptyna – funkcje i właściwości. Jak wygląda badanie poziomu hormonu sytości? Czy niektórzy są skazani na efekt jojo?

    Leptyna zmniejsza apetyt, dlatego nazywana jest „hormonem sytości”. Produkują ją adipocyty, czyli komórki tłuszczowe organizmu. Przyjmuje się, że osoby, które łatwiej wracają do wagi sprzed odchudzania, czyli borykają się z tzw. efektem jojo, mają podwyższony poziom leptyny i jednocześnie obniżony poziomem greliny, czyli „hormonu głodu”. Leptyna jest nie tylko hormonem skierowanym przeciwko otyłości, ale także bierze udział w szeregu procesów związanych ze wzrastaniem, dojrzewaniem, termogenezą i regulacją ciśnienia krwi. Ponadto wpływa na płodność i status układu immunologicznego. Jak wygląda badanie leptyny, ile kosztuje i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Hormon głodu – grelina. Badanie poziomu greliny a otyłość

    Grelina to silnie wypływający na uczucie głodu hormon białkowy. Jest wydzielana przez komórki dna i trzonu żołądka. Bierze udział w regulowaniu gospodarki węglowodanowo-lipidowej organizmu, wpływa na zmniejszenie wydzielania insuliny w trzustce oraz nasila proces powstawania komórek tłuszczowych (adipocytów). Grelina bierze udział w osteogenezie, pozytywnie wpływa na procesy pamięci długotrwałej i przestrzennej. Za wzrost syntezy hormonu odpowiada m.in. głód, faza folikularna cyklu miesiączkowego, hipoglikemia czy stres, zaś do obniżenia poziomu greliny przyczynia się stan sytości, hiperglikemia, hiperinsulinemia lub uprawianie aktywności fizycznej. Jak wygląda badanie poziomu greliny w Polsce i po co wykonywać oznaczenie poziomu leptyny? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • AST (aminotransferaza asparaginianowa) – badanie, norma, podwyższona. Interpretacja wyników prób wątrobowych

    Badanie poziomu AST to jedno z podstawowych oznaczeń, które zleca się w ramach kontroli funkcji i pracy wątroby, mięśni szkieletowych i  serca. Wszyscy pacjenci, u których wystąpiły choroby wątroby, podczas terapii hormonalnych, antytrądzikowych (z życiem retinoidów), zakażeni wirusem HIV, a także osoby otyłe i cukrzycy powinni regularnie sprawdzać poziom aminotransferazy asparaginianowej. Czy do badania AST należy być na czczo, ile kosztuje oznaczenie i jakie inne parametry krwi należą do tzw. prób wątrobowych? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij