Afta u dziecka – objawy, leczenie, domowe sposoby

Pojawienie się aft w jamie ustnej u dziecka stanowi duży dyskomfort i może znacząco wpływać na jakość jego funkcjonowania. Chociaż w większości przypadków afty nie są groźne, to w niektórych sytuacjach mogą stanowić manifestację poważnych chorób przewlekłych. Czym jest afta oraz jak im zapobiegać?

1. Co to jest afta? 
2. Afta u dziecka – przyczyny  
3. Afta u dziecka – leczenie 
4. Afta u dziecka – domowe sposoby 
5. Dlaczego afty u dzieci pojawiają się przewlekle? 
6. Jak zapobiegać aftom u dzieci?

Co to jest afta? 

Afty definiuje się jako owrzodzenie o owalnym kształcie, pokryte włóknikowatym, białawym bądź szarawym nalotem, otoczone stanem zapalnym. Najczęściej umiejscawiają się one w obrębie błony śluzowej policzków i wargi, na dolnej powierzchni języka, dnie jamy ustnej lub na podniebieniu miękkim. Przed pojawieniem się afty, dziecko może doświadczać tzw. objawów prodromalnych, a więc zwiastujących, w postaci mrowienia bądź pieczenia w miejscu, gdzie później pojawi się afta.

Afty nawracające podzielić można na 3 rodzaje: 

• afty nawrotowe przewlekłe (afty Mikulicza) – nadżerki małe, o średnicy 1 cm zlokalizowane najczęściej w przedniej części jamy ustnej; 

• afty duże (afty Suttona) – owrzodzenia jamy ustnej o średnicy ponad 1 cm, zlokalizowane najczęściej w tylnej części jamy ustnej, pozostawiające blizny; 

• opryszczkopodobne zapalenie jamy ustnej.

Afta u dziecka – przyczyny  

Przyczyny występowania aft u dzieci nie są do końca poznane. Dotyczy to również aft nawracających, które mogą pojawiać się u ogólnie zdrowych osób. W niektórych sytuacjach wiąże się je z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu układu immunologicznego, które nie stanowią zagrożenia dla życia człowieka, a także z różnego rodzaju niedoborami, np. z niedoborem witaminy B12, kwasu foliowego czy cynku. Informacje te są hipotetyczne i do tej pory nie zostały ostatecznie potwierdzone.  

Afty u dzieci mogą pojawiać się również w przebiegu chorób układowych, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia, niedobory odporności czy niedokrwistość. Towarzyszyć mogą również ostremu zapaleniu gardła o etiologii wirusowej, np. wywołanemu przez herpeswirusy. Zmiany na błonach śluzowych nie są w takim przypadku kwalifikowane jako afty, a zmiany aftopodobne. Nie stanowią one również jedynego objawu, a należą do zespołu objawów charakterystycznych dla danej jednostki chorobowej jak utrata masy ciała czy też gorączka. Zmiany aftopodobne pojawiać się mogą także w trakcie leczenia immunosupresyjnego.

Afta u dziecka – leczenie 

Pojawienie się aft w jamie ustnej u dziecka związane jest z dolegliwościami bólowymi, a w przypadku niemowląt może powodować znaczne trudności w karmieniu. Pomimo samoograniczającego się przebiegu aft w większości przypadków, w łagodzeniu objawów stosować można następujące preparaty: 

• miejscowe środki znieczulające, zawierające najczęściej lignokainę do stosowania na błonę śluzową. Większość dostępnych preparatów ma formę żeli;

• płyny do płukania jamy ustnej w przypadku dzieci starszych, zawierające glin, wodorotlenek magnezu, lignokainę i difenhydraminę; 

• leki przeciwbólowe oraz przeciwgorączkowe, np. ibuprofen bądź paracetamol.  

Konieczne jest także usunięcie potencjalnej przyczyny powodującej uszkodzenie mechaniczne błony śluzowej. Warto pamiętać również, aby w tym czasie unikać podawania dziecku produktów zawierających ostre przyprawy, świeżo wyciskanych soków czy też gorących produktów.  

W przypadku stwierdzenia uchwytnej przyczyny ich cyklicznego pojawiania się, konieczne jest wdrożenie odpowiedniego leczenia przyczynowego. 

Afta u dziecka – domowe sposoby 

W większości przypadków afty u dzieci oraz afty u niemowląt można leczyć w warunkach domowych. Postępowanie jest takie samo jak opisane we wcześniejszym akapicie. Warto pamiętać jednak o zwróceniu szczególnej uwagi na przyjmowanie przez dziecko płynów doustnie, a co za tym idzie, również ilości oddawanego przez nie moczu. W przypadku cech mogących świadczyć o odwodnieniu u dziecka, jak np. moczenie znacznie mniejszej ilości pieluszek, wskazana jest pilna konsultacja lekarska w warunkach szpitalnych.

Dlaczego afty u dzieci pojawiają się przewlekle? 

Jak zostało to już wcześniej wspomniane, przyczyna nawracających aft u dzieci (RAS) nie jest do końca poznana, a same zmiany mogą występować u osób ogólnie zdrowych. W każdej sytuacji wskazane jest zebranie wywiadu od rodzica na temat pojawiania się aft. Lekarz może zapytać o:

• potencjalny uraz błony śluzowej; 

• obecność objawów ogólnych takich jak gorączka, utrata masy ciała, zmniejszenie aktywności dziecka, występowanie przewlekłych biegunek, obecność domieszek patologicznych w kale dziecka takich jak np. krew; 

• charakter zmian  (rogowaciejący lub nierogowaciejący - różnicowanie);

• objawy infekcyjne u dziecka; 

• potencjalne ryzyko niedoborów spowodowanych np. stosowaną dietą eliminacyjną; 

• stosowanie przewlekle niektórych leków.

Jak zapobiegać aftom u dzieci?

W niektórych sytuacjach zapobieganie nawrotom aft u dziecka jest niemożliwe z uwagi na brak znanego czynnika powodującego te zmiany. Biorąc pod uwagę wcześniej wspomniane potencjalne przyczyny ich występowania, należy przede wszystkim zapobiegać uszkodzeniom błony śluzowej jamy ustnej, dbać o odpowiednią dietę dziecka oraz chronić je przed infekcjami górnych dróg oddechowych, a w szczególności przed osobami prezentującymi objawy zakażenia wirusem opryszczki. W pozostałych przypadkach, jedynym działaniem w przypadku pojawienia się aft pozostaje postępowanie objawowe, bądź postępowanie przyczynowe, w przypadku zidentyfikowania przyczyny aft.