Odkażanie rany chlorheksydyną
Aleksandra Szemberg

Chlorheksydyna – w czym wystepuje? Leki z nią w składzie

Chlorheksydyna to jeden ze środków najpowszechniej stosowanych do celów antyseptyki. Warto wiedzieć w jakich produktach występuje oraz jakie są przeciwwskazania do jego użycia. 

Zasady aseptyki i antyseptyki mają na celu dążenie do eliminacji drobnoustrojów chorobotwórczych z powierzchni skóry, ran, instrumentów medycznych czy pola operacyjnego. Niszczenie wirusów, bakterii i grzybów zapobiega szerzeniu się zakażeń oraz infekowaniu ran. Bardzo powszechnie stosowanym środkiem dezynfekującym jest chlorheksydyna, dostępna w różnych postaciach i mająca szereg zastosowań w medycynie.

Jak i na co działa chlorheksydyna?

Chlorheksydyna należy do pochodnych biguanidu. Jest substancją kationową, wiąże się z ujemnie naładowanymi fosfolipidami błonowymi bakterii, uszkadzając ich błonę komórkową. W wyższych stężeniach (> 0,12%) działa bakteriobójczo (niszczy bakterie powodując rozpad komórek), w niższych (0,02%–0,06%) – bakteriostatycznie (zaburza równowagę osmotyczną komórek, uniemożliwia namnażanie się bakterii). Sole chlorheksydyny są rozpuszczalne w wodzie, ich aktywność zwiększa się w roztworach alkoholowych. Chlorheksydyna w preparatach dezynfekujących występuje w postaci dioctanu, diglukonianu i dichlorowodorku. Najczęściej stosowanym związkiem jest glukonian. Aktywność chlorheksydyny zależy od pH, optymalny zakres to 5,5–7,0.

Chlorheksydyna wykazuje silne działanie wobec bakterii Gram-dodatnich, drożdżaków, grzybów, dermatofitów, wirusów lipofilnych (wirusa opryszczki ludzkiej, wirusa HIV, wirusa grypy, wirusa cytomegalii), w tym na szerokie spektrum drobnoustrojów bytujących w jamie ustnej (np. Streptoccocus mutans, Enteroccocus faecalis). Jako środek antyseptyczny wykazuje aktywność wobec szczepów MSSA i MRSA gronkowca złocistego i enterokoków opornych na wankomycynę (VRE). Znacznie słabiej działa na bakterie Gram-ujemne i małe wirusy bezosłonkowe (enterowirusy, wirus polio, wirusy brodawczaków). Nie jest skuteczna wobec prątków gruźlicy, zarodników oraz niektórych szczepów Pseudomonas i Proteus. Formy przetrwalnikowe bakterii niszczy dopiero w podwyższonej temperaturze. Działanie chlorheksydyny w stosunku do Candida albicans jest skuteczniejsze niż nystatyny czy amfoterycyny B.

Co zawiera w składzie chlorheksydynę? Jaki płyn z chlorheksydyną?

Preparaty zawierające w swoim składzie chlorheksydynę:

  • płyny do płukania jamy ustnej – chlorheksydyna ogranicza odkładanie się płytki nazębnej, jest stosowana pomocniczo w próchnicy zębów, zapaleniach w obrębie jamy ustnej, zapaleniach dziąseł, zapaleniu kości wyrostka zębodołowego, paradontozie, w leczeniu aft, po drobnych zabiegach chirurgicznych, wspomagająco w leczeniu ortodontycznym, jako środek odkażający przy piaskowaniu czy skalingu
  • płyny do odkażania skóry
  • płyny do odkażania pola operacyjnego i przechowywania wyjałowionych narzędzi chirurgicznych
  • żele stomatologiczne – przy otarciach błony śluzowej, stanach zapalnych jamy ustnej,po zabiegach chirurgiczno–stomatologicznych, peridontologicznych, w zapaleniach dziąseł i przyzębia
  • w połączeniu z wyciągiem w szałwii jako żel do stosowania w jamie ustnej, który działa przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie
  • płyny dezynfekcyjne – do higienicznego i chirurgicznego mycia rąk, ciała i włosów
  • płyny stosowane do przepłukiwania pęcherza moczowego i do zabiegów ginekologicznych i położniczych
  • w połączeniu z dekspantenolem (do stosowania miejscowego kilka razy dziennie) – do leczenia i odkażania ran z wysokim ryzykiem zakażenia, zadrapań, oparzeń, odparzeń, w stanach zapalnych skóry, po zabiegach chirurgicznych
  • w połączeniu z lidokainą (w postaci tabletek do ssania, żeli i aerozoli) – działa odkażająco i przeciwbólowo na stany zapalne jamy ustnej, gardła, lidokaina wykazuje działanie miejscowo znieczulające
  • w połączeniu z witaminą C (w postaci tabletek do ssania) na zapalenia gardła
  • w połączeniu z benzokainą (tabletki do ssania) na afty, zapalenia gardła oraz jamy ustnej
  • preparaty weterynaryjne do leczenia chorób przyzębia u psów i kotów.

Polecane dla Ciebie

Czy chlorheksydyna jest szkodliwa? Jakie działania niepożądane występują po chlorheksydynie?

Chlorheksydyna jest bezpiecznym środkiem odkażającym. Nie wchłania się z przewodu pokarmowego ani z powłok skórnych. Nie wykazuje działania drażniącego na skórę i błony śluzowe. Po przypadkowym spożyciu wydalana jest z kałem, natomiast trzeba jasno zaznaczyć, żeby preparatów z chlorheksydyną nie połykać. Podana dożylnie powoduje hemolizę. Po przypadkowym dostaniu się do oczu lub uszu należy je natychmiastowo przemyć wodą.

Możliwe działania niepożądane po zastosowaniu preparatów z chlorheksydyną:

  • nie poleca się długotrwałego stosowania na skórę w postaci kremów, ponieważ może powodować fotodermatozy
  • stosowana przez długi czas w leczeniu stomatologicznym może powodować przebarwienia zębów, języka, wypełnień, podrażnienia błony śluzowej, zaburzenia smaku, pieczenie języka (dolegliwości są najczęściej przejściowe i ustępują po zaprzestaniu stosowania chlorheksydyny)
  • mogą wystąpić reakcje alergiczne, w tym wysypki skórne.

Przeciwwskazania do stosowania chlorheksydyny:

  • wcześniejsza reakcja nadwrażliwości
  • podczas zabiegów w obrębie OUN, przy kontakcie z płynem mózgowordzeniowym
  • przy zabiegach otolaryngologicznych
  • podczas karmienia piersią.
  1. Chlorhexidine – Pharmaco-biological Activity And Application, T.M. Karpiński, A.K. Szkaradkiewicz, European Review For Medical And Pharmacological Sciences", 2015
  2. W. Kostowski, Z. S. Herman, Farmakologia. Podstawy farmakoterapii. Podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy. Tom 1 i 2, , PZWL 2010.
  3. Chlorheksydyna – mechanizm działania i zastosowanie w stomatologii, M. Łukomska-Szymańska, J. Sokołowski, B. Łapińska, J Stoma 2017; 70, 4: 405-417
  4. Zastosowanie chlorheksydyny w stomatologii. B. Malicka, M. Ziętek, W. Grzebieluch, Dent. Med. Probl." 2005, 42, 3, 497–505
  5. G. Rajtar-Cynke, Farmakologia. PZWL 2014.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Lipodemia – przyczyny, objawy, leczenie obrzęku tłuszczowego

    Lipodemia (inaczej obrzęk tłuszczowy lub „choroba grubych nóg”) jest bardzo rzadką chorobą, która najprawdopodobniej jest uwarunkowana genetycznie. Lipodemia charakteryzuje się nadmiernym odkładaniem się tkanki tłuszczowej na kończynach dolnych. Nadmiarowa tkanka tłuszczowa lokalizuje się na nogach od bioder do kostek – stopy pozostają niezmienione.

  • Dlaczego probiotyków w tabletkach nie można gryźć? Który probiotyk wybrać?

    Wsparcie organizmu poprzez dbanie o odpowiedni poziom odporności jest wskazane nie tylko w okresie jesienno-zimowym, ale przez cały rok. Osłabienie może wystąpić zarówno na skutek przeziębienia, grypy, przyjmowania leków immunosupresyjnych, zatrucia pokarmowego, braku snu, nieodpowiedniej diety czy antybiotykoterapii. Żeby wspomóc się w tych okresach można sięgnąć po probiotyki, które na rynku aptecznym dostępne są m.in. w postaci napojów, tabletek czy żelu. Czym jest koncentrat probiotyczny, czy w ciąży można łykać probiotyki i jak najlepiej przyjmować te preparaty? Odpowiedzi na te pytania znajdują się niniejszym artykule.

  • Selen – właściwości, niedobór. Suplementacja selenem a zdrowa tarczyca

    Selen jest mikroelementem, którego niewielka dawka jest niezbędna dla zachowania dobrego zdrowia. Zbyt niski poziom selenu może przyczyniać się do niepłodności, wypadania włosów, osłabienia koncentracji oraz nieprawidłowego funkcjonowania mięśni i układu odpornościowego. Specjaliści wskazują, że optymalny poziom selenu jest bardzo niski i łatwo go przekroczyć. Z tego powodu nie zaleca się rozpoczęcia suplementacji selenu bez wcześniejszego badania poziomu tego pierwiastka w organizmie.

  • Statyny na cholesterol – szkodliwość, dawkowanie i skutki uboczne

    Podstawowym celem stosowania statyn jest obniżanie poziomu cholesterolu i zapobieganie wystąpienia miażdżycy wśród pacjentów bez chorób sercowo-naczyniowych, ale znajdujących się w grupach wysokiego ryzyka. Pomaga to zapobiegać zawałom, udarom i chorobom naczyniowym, które rozwijają się wraz ze wzrostem blaszek miażdżycowych w tętnicach.

  • Bergamota – czy jest skuteczna w walce z za wysokim poziomem cholesterolu? Pomarańcza bergamota a monakolina – co wybrać?

    Pomarańcza bergamota, którą powszechnie nazywa się także bergamotą lub bergamotką, to roślina endemiczna, czyli występująca tylko na niewielkim obszarze świata, w tym wypadku w regionie Kalabrii w południowych Włoszech. Owoce bergamoty mają specyficzny, cierpki i jednocześnie gorzki smak. Liczne badania wykazały, że ma ona właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne i rozkurczowe, co wykorzystuje się w terapii wielu schorzeń.

  • Molibden – kiedy suplementować? Właściwości, działanie, dawkowanie

    Molibden (Mo, łac. molybdenum) to pierwiastek chemiczny, który nazywany jest mikroelementem ze względu na to, że występuje w organizmie człowieka w niewielkiej ilości. Zwiększone zapotrzebowanie na molibden może występować w przebiegu rzadkich zespołów chorobowych, u podłoża których leżą zaburzenia funkcjonowania centrów energetycznych komórek, czyli mitochondriów.

  • Co to jest honokiol? Właściwości adaptogenu. Z czego wynika jego cena?

    Honokiol jest związkiem, który został wyizolowany z kory, szyszek nasiennych i liści drzew rodzaju Magnolia. Dane badań naukowych sugerują, że ma on właściwości uspokajające, przeciwlękowe, przeciwdepresyjne oraz przeciwutleniające. Jak właściwie suplementować honokiol? Kto nie powinien zażywać tego związku, a także jakie mogą być skutki uboczne suplementacji tego „poprawiacza humoru”?

  • Surowica – czym jest? Zastosowanie

    Surowica to część osocza krwi, która wykorzystywana jest do neutralizacji toksyn np. po ukąszeniu żmii. Obecnie jej zastosowanie w medycynie jest tematem wielu badań klinicznych. Kiedy się ją podaje? Jakie ma znaczenie w weterynarii?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij