FT4 – normy, za wysokie, za niskie. Jak interpretować wyniki badania?
Barbara Sitek

FT4 – normy, za wysokie, za niskie. Jak interpretować wyniki badania?

Badanie poziomu FT4 (tyroksyny) jest oznaczeniem hormonalnym, które pozwala ocenić, czy tarczyca działa prawidłowo. Aby właściwie zinterpretować wyniki FT4, należy dokonać porównania jego wartości z FT3 – trójjodotyroniną i TSH – hormon tyreotropowy. Tyroksyna jest jednym z tzw. hormonów aktywności życiowej, ponieważ dociera do każdej komórki ciała, przez co wpływa na szereg procesów fizjologicznych determinujących stan zdrowia. Czy do badania FT4 trzeba być na czczo i które niepokojące objawy wynikające z zaburzeń pracy tarczycy powinny zostać poddane ocenie, poprzez badanie poziomu tyroksyny? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Choroby tarczycy dotykają średnio co piątego Polaka, odbijając się niekorzystnie na funkcjonowaniu całego organizmu. Regularne monitorowanie poziomu hormonów tarczycy, powinno wchodzić w pakiet podstawowych badań profilaktycznych wykonywanych minimum raz do roku przez każdą dorosłą osobę, niezależnie od płci. Podczas badania FT4 oznaczany jest poziom wolnej frakcji tyroksyny, czyli jednego z dwóch najważniejszych hormonów produkowanych przez komórki tarczycy. Test ten warto wykonywać wraz z oznaczeniem poziomu dwóch innych parametrów, dokładnie TSH i FT3, ponieważ dopiero porównanie ich wzajemnych stosunków ilościowych pozwala na rozpoznanie niedoczynności i nadczynności tarczycy lub na wykluczenie tych zaburzeń.  

Co to jest FT4?

FT4 jest to wolna frakcja najważniejszego hormonu produkowanego przez tarczycę, czyli tyroksyny. Jej stężenie jest bezpośrednio powiązane ze stężeniem TSH  (hormonu tyreotropowego), uwalnianego przez przysadkę mózgową, który stymuluje tarczycę do wydzielania tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Hormony tarczycy pełnią bardzo wiele funkcji w organizmie człowieka. Związki te mają zdolność wnikania do wszystkich komórek ciała i regulowania ich metabolizmu. Choroby tarczycy prowadząc do nieprawidłowego stężenia FT3 i FT4, są przyczyną rozregulowania gospodarki hormonalnej oraz metabolizmu komórek, co prowadzi do nieprawidłowej pracy wielu układów, m.in. rozrodczego, nerwowego i pokarmowego.

Tyroksyna wpływa między innymi na prawidłowy przebieg przemiany materii, w tym na emulgację lipidów, czyli rozbiciu dużych cząsteczek tłuszczów oraz przyswajanie glukozy w przewodzie pokarmowym. Ponadto warunkuje prawidłowy rozwój układu nerwowego układu kostnego i mięśniowego, wpływa na funkcjonowanie gospodarki wapniowo-fosforanowej, stymuluje procesy utleniania w tkankach, reguluje laktację oraz działanie gruczołów płciowych.  Prawie cała pula (ok. 99%) tyroksyny jest związana z białkami osocza krwi i pozostaje nieaktywna. Pełni ona funkcję prohormonu, który w tkankach obwodowych ulega przekształceniu w trójjodotyroninę (T3), czyli drugi z hormonów tarczycy. Wolna frakcja tyroksyny, określana skrótem FT4, stanowi jedynie 1% z całej puli hormonu i to właśnie ona odpowiada za regulowanie metabolizmu.

Jakie są wskazania do badania FT4?

Badanie poziomu FT4 z jednoczesnym oznaczeniem stężenia TSH wykonuje się najczęściej u pacjentów zgłaszających objawy sugerujące niedoczynność lub nadczynność tarczycy. Objawy wynikające z chorej tarczycy są zazwyczaj nieswoiste. Do najczęstszych objawów niedoczynności zalicza się męczliwość, senność, przewlekłe uczucie zimna (nawet w upalne dni), zaparcia, problemy z koncentracją, obrzęki szyi, problemy z regularnym rytmem menstruacyjnym, zatrzymywanie wody, obniżone libido, przybieranie na wadze. Z kolei objawy niedoczynności to przede wszystkim szybka niezamierzona utrata wagi, pobudliwość, zwiększona potliwość i problemy z tolerancją wysokich temperatur, zaburzenia rytmu pracy serca, biegunki, zaburzenia cyklu miesiączkowego. 

Oznaczenie poziomu FT4 zalecane jest także osobom, u których stwierdzono „wole tarczycowe”, czyli powiększenie gruczołu tarczowego (zwłaszcza gdy stężenie TSH też znajduje się poza zakresem normy), ponadto pacjentom z chorobami autoimmunologicznymi (np. choroba Hashimoto), rakiem tarczycy, a także kobietom, które mają problem z zajściem w ciążę. Monitorowanie stężenia tyroksyny jest również wykorzystywane do oceny skuteczności terapii u pacjentów przyjmujących preparaty hamujące nadaktwyność tarczycy.

Zależność między FT3 a FT4. Czy internetowe kalkulatory konwersji FT4 są wiarygodnym narzędziem oceny?

Do prawidłowego działania tarczycy niezbędne jest przekształcenie tyroksyny (FT4) w aktywną trójjodotyroninę (FT3). Proces ten nazywany jest konwersją i ma miejsce głównie w wątrobie i jelitach.

Porównanie stosunku stężeń FT3 i FT4 pozwala sprawdzić, czy konwersja hormonów przebiega prawidłowo i wykryć pierwsze symptomy zaburzeń pracy tarczycy. Jest to możliwe nawet w momencie, gdy wyniki badań poszczególnych parametrów mieszczą się jeszcze w zakresach referencyjnych. Choć w internecie łatwo znaleźć gotowe kalkulatory do obliczenia stosunku FT3 i FT4, warto jednak zachować ostrożność przy samodzielnym interpretowaniu uzyskanych w ten sposób wyników. Stężenia wolnych frakcji T3 i T4 mogą zmieniać się np. pod wpływem stresu lub obecności innych schorzeń, takich jak anemia czy niedobory cynku lub jodu. Analizę wyników warto powierzyć lekarzowi endokrynologowi, dermatologowi czy ginekologowi, który weźmie pod uwagę zarówno cały panel badań tarczycowych oraz innych biochemicznych, jak i historię leczenia pacjenta.

FT4 – przebieg badania, cena/refundacja

Oznaczenie poziomu wolnej tyroksyny wykonuje się w próbce krwi, pobranej zazwyczaj z żyły łokciowej. Do badania warto zgłosić się rano i chociaż nie jest konieczne oddanie krwi, będąc na czczo, tak zaleca się unikanie picia kawy i herbaty, a także palenia papierosów przed badaniem. Produkty te mogą mieć niekorzystny wpływ na uzyskiwane wyniki. Warto również poinformować lekarza lub personel laboratorium o przyjmowanych lekach, ponieważ niektóre z nich, np. heparyna, czy witamina B7 (biotyna), mogą wpłynąć na wyniki analizy hormonów, której ocena jest wówczas niewiarygodna. Skierowanie na badanie FT4 może wystawić zarówno specjalista (endokrynolog, dermatolog, ginekolog), jak i lekarz rodzinny z POZ. Badanie, które zostało zlecone, podlega refundacji przez NFZ. Koszt oznaczenia poziomu FT4 w ramach prywatnej inicjatywy nie powinien przekroczyć 20 zł.

FT4 – jak interpretować wyniki badania? Normy FT4 dla kobiet i mężczyzn

Prawidłowy poziom wolnej frakcji tyroksyny powinien mieścić się w przedziale od 10 do 35 pmol/l (od 8 do 28 ng/l).

Podwyższone stężenie FT4 może wskazywać na nadczynność tarczycy, w tym nadczynność indukowaną jodem, wczesną postać zapalenia tarczycy typu Hashimoto, chorobę Gravesa-Basedowa lub też być skutkiem leczenia niedoczynności tarczycy dużymi dawkami preparatów zawierających tyroksynę. Do wzrostu poziomu FT4 dochodzi także w trakcie ciąży oraz u osób zażywających heroinę, amiodaron, metadon lub poddane działaniu kontrastu radiologicznego.

Obniżony poziom FT4 może być skutkiem niedoczynności lub zapalenia tarczycy, stanu po jej wycięciu lub radioterapii, autoimmunologicznego zapalenia tarczycy (choroby Hashimoto), chorób przysadki mózgowej, niedoboru jodu lub zażywania leków, takich jak heparyna, betablokery, benzodiazepiny, czy preparaty hormonalne, zawierające androgeny. Warto pamiętać, że oznaczenie FT4 zyskuje większą wartość diagnostyczną, w zestawieniu z dwoma innymi hormonami tarczycowymi: FT3 i TSH.  

Obniżony poziom FT3 i FT4, przy podwyższonym TSH, wskazuje najczęściej na niedoczynność tarczycy. Natomiast sytuacja odwrotna, czyli podwyższone FT3 i FT4, przy obniżonym TSH na nadczynność.

Przy subklinicznej, czyli skąpoobjawowej niedoczynności lub nadczynności tarczycy, poziomy FT3 i FT4 mogą mieścić się jeszcze w granicach normy, przy podwyższonym lub obniżonym TSH. Wyniki badania powinny zawsze być skonsultowane z lekarzem prowadzącym.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • TSH – o czym świadczy podwyższone i obniżone TSH? Wskazania do badania, normy, cena

    TSH (hormon tyreotropowy) jest produkowany przez przysadkę mózgową i stymuluje tarczycę do wydzielania hormonów (trójjodotyroniny – T3 oraz tyroksyny – T4). Oznaczenie poziomu TSH we krwi jest podstawowym badaniem, dzięki któremu można sprawdzić, czy tarczyca funkcjonuje prawidłowo. Co oznacza podwyższone TSH lub obniżony poziom tyreotropiny?

  • Estrogen – badanie, normy, niedobór, nadmiar, interpretacja wyników badania krwi

    Badanie poziomu estrogenów jest jednym z głównych parametrów, który jest analizowany, kiedy lekarz specjalista (endokrynolog, ginekolog czy dermatolog) próbuje ustalić przyczynę długotrwałego braku miesiączki, zaburzeń dojrzewania płciowego, funkcji jajników, niekontrolowanych zmian masy ciała, a także niepokojących objawów natury dermatologicznej, takich jak np. trądzik. Poziom estrogenów kobiety w ciąży różni się od zakresów referencyjnych dla nieciężarnych pacjentek. Jak należy się przygotować do pobrania krwi, jakie są objawy nadmiaru i niedoboru estrogenów i czy badanie poziomu tych hormonów jest refundowane? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Grupa krwi – badanie. Jak przebiega oznaczenie grupy krwi? Co to jest grupa krwi i czynnik Rh?

    Każdy powinien znać swoją grupę krwi. To badanie pozwala oszczędzić cenny czas w sytuacjach, w których potrzebna jest bardzo szybka reakcja ze strony lekarzy oddziałów ratunkowych, którzy decydują się na przetoczenie pacjentowi utraconej w wyniku nieszczęśliwego zdarzenia krwi. Nie tylko w przypadku ewentualnych urazów znajomość tego niezmiennego przez całego życie parametru jest niezbędna. Oznaczenie grupy krwi i czynnika Rh zleca się także w wielu innych sytuacjach. Jakie to sytuacje, jak wygląda badanie grupy krwi oraz co to jest „krewkarta"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Lipaza trzustkowa – badanie enzymu trzustkowwego. Normy, podwyższona, obniżona

    Badanie poziomu lipazy (ALP) pozwala ocenić ewentualne choroby trzustki, które objawiają się na przykład jako ból po lewej stronie brzucha, najczęściej pół godziny po spożytym posiłku lub po wypiciu alkoholu. To proste oznaczenie polegające na analizie próbki krwi żylnej, oddanej w punkcie pobrań na czczo, najlepiej w godzinach porannych. Ile kosztuje badanie lipazy trzustkowej, które parametry należy dodatkowo sprawdzić wraz z analizą enzymów trzustkowych i jakie są normy ALP? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Powstała aplikacja na smartfona, która wykrywa anemię. Jak działa?

    Obecnie złotym standardem diagnozowania niedokrwistości jest morfologia krwi. Naukowcy z Brown University i Rhode Island Hospital w Stanach Zjednoczonych opracowali metodę diagnostyczną, która nie wymaga pobierania krwi od pacjenta. Co więcej, badanie może zostać przeprowadzone samodzielnie, w warunkach domowych. Algorytm jest w stanie określić, czy ktoś cierpi na anemię, na podstawie zdjęcie zrobionego smartfonem. 

  • Testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski. Jak podnieść poziom androgenu?

    Jedno z najczęściej wpisywanych zapytań w wyszukiwarki internetowe to „jak podnieść poziom testosteronu?". Zainteresowanie tym tematem jest wysokie zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet. Panowie poziomem testosteronu interesuję się zazwyczaj o okresie po 40. roku życia lub wówczas, kiedy chcą szybko osiągnąć swój cel wiązany z budowaniem masy mięśniowej i redukcją tkanki tłuszczowej. Panie badają stężenie testosteronu, kiedy zauważają zaburzenia miesiączkowania, uporczywy trądzik lub owłosienie w nietypowych miejscach na ciele. Jakie są inne objawy zaburzeń gospodarki testosteronowej, jakie są normy testosteronu we krwi dla mężczyzn i kobiet? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Artroskopia kolana – jakie są wskazania do zabiegu artroskopowego kolana? Rehabilitacja po artroskopii

    Artroskopia kolana to małoinwazyjny zabieg, zarówno diagnostyczny, jak i leczniczy. Jego zastosowanie zwiększa komfort pacjenta (w porównaniu z tradycyjną operacją), prowadzi do szybszego powrotu do sprawności, zmniejsza ryzyko powikłań pooperacyjnych oraz okres hospitalizacji. Artroskopia polega na oglądaniu wnętrza stawu kolanowego za pomocą endoskopu wprowadzanego przez niewielkie nacięcie na skórze. Dowiedz się, jakie są wskazania do operacji kolana tą metodą.

  • Wolny testosteron – badanie, normy, za wysoki, za niski

    Badanie poziomu wolnego testosteronu jest zlecane w przypadku potwierdzenia lub wykluczenia wielu zaburzeń hormonalnych, które mogą objawiać się różnie u kobiet i inaczej u mężczyzn. Oznaczenie poziomu FTST wykonuje się również wówczas, kiedy wynik badania całkowitego testosteronu znajduje się poza zakresem norm laboratoryjnych. Wydzielanie hormonu zależy od prawidłowej pracy jajników lub jąder, nadnerczy, przysadki i podwzgórza. Czy do zbadania poziomu wolnego testosteronu trzeba być na czczo, jakie są normy dla kobiet i mężczyzn, kiedy zachodzi konieczność dodatkowej suplementacji testosteronem i jak bezpiecznie przejść przez ten proces? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij