Niedożywienie związane z chorobą nowotworową
Filip Biernacki

Niedożywienie związane z chorobą nowotworową

W przypadku pacjentów nowotworowych prawidłowe żywienie jest niezwykle istotnym elementem całego procesu terapeutycznego. Pomimo tego faktu nadal blisko połowa pacjentów onkologicznych jest niedożywiona. Dlaczego tak się dzieje i jak temu przeciwdziałać?  

Pacjenci cierpiący na choroby nowotworowe są szczególnie narażeni na rozwój niedożywienia. Występuje ono u 20–70% chorych. (1, 2). Częstość występowania niedożywienia różni się m.in. w zależności od rodzaju i dynamiki choroby. Najwyższy odsetek niedożywienia występuje wśród pacjentów z nowotworami w obrębie przewodu pokarmowego, głowy i szyi oraz płuc (3).

Proces chorobowy oraz wdrożone leczenie onkologiczne predysponuje do zaburzeń w zakresie stanu odżywienia. Zmiany w obrębie składu ciała towarzyszące chorobie mogą obejmować utratę masy ciała i zanik mięśni, co prowadzi do pogorszenia funkcjonowania fizycznego i psychicznego. Może to również niekorzystnie wpłynąć na tolerancję terapii przeciwnowotworowej i ostatecznie przyczynić się do skrócenia czasu przeżycia (4, 5). Z tego powodu odpowiednie żywienie pacjenta jest bardzo ważną częścią leczenia onkologicznego. Niestety w Europie tylko 30-60% pacjentów otrzymuje faktyczne wsparcie żywieniowe (6).

Niedożywienie jako choroba

Niedożywienie związane z chorobą zdefiniowane jest jako stan, który wynika z aktywacji ogólnoustrojowej reakcji zapalnej wywołanej przez chorobę podstawową, jaką jest choroba onkologiczna. Reakcja zapalna powoduje anoreksję i rozpad tkanek, co skutkuje utratą masy ciała, zmianami w składzie ciała i pogorszeniem sprawności fizycznej. Niedożywienie może rozwinąć się również na skutek braku pokrycia zapotrzebowania na składniki odżywcze lub w wyniku zwiększonego zapotrzebowania na te składniki (7). Wśród pacjentów onkologicznych w wyniku niedożywienia może rozwinąć się również kacheksja nowotworowa, będąca zespołem zaburzeń charakteryzującym się mimowolną utratą beztłuszczowej masy ciała i stopniowym pogorszeniem stanu sprawności, który nie odpowiada na całkowite leczenie żywieniowe (8, 9).

Należy zwrócić uwagę na to, że samo niedożywienie jest jednostką chorobową, w związku z czym wymaga odpowiedniego rozpoznania i leczenia. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD–10 sklasyfikowane jest kodami E40–E46 (10).

Następstwa niedożywienia

Do następstw niedożywienia w aspekcie zdrowia można zaliczyć:

  • utratę masy ciała,
  • utratę masy mięśni,
  • osłabienie funkcji immunologicznych,
  • wzrost liczby infekcji,
  • stres psychospołeczny,
  • niższą jakość życia,
  • wzrost toksyczności leczenia,
  • wzrost ryzyka śmiertelności.

Ponadto czas pobytu w szpitalu pacjenta niedożywionego jest dłuższy a koszty jego leczenia znacznie wzrastają (4, 11, 12, 13).

Polecane dla Ciebie

Diagnostyka i rozpoznawanie

W celu zdiagnozowania stanu niedożywienia oraz określenia jego stopnia i rodzaju należy przeprowadzić ocenę stanu odżywienia.

W Polsce, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 15 września 2011 roku, w celu identyfikacji pacjentów niedożywionych oraz zagrożonych niedożywieniem w każdym oddziale szpitalnym, w momencie przyjęcia, obowiązkowa jest przesiewowa ocena ryzyka niedożywienia. Do oceny tej stosuje się specjalne skale: Subiektywną Globalną Ocenę Stanu Odżywienia (SGA – Subjective Global Assessment) lub formularz NRS 2002 (Nutritional Risk Screening 2002). Z tego obowiązku zwolnione są Szpitalne Oddziały Ratownictwa. Jeżeli przesiewowa ocena stanu odżywienia wykaże ryzyko żywieniowe należy przeprowadzić pogłębioną ocenę stanu odżywienia. W wypadku gdy przesiewowa ocena nie wykaże nieprawidłowości w obrębie stanu odżywienia, należy ją powtarzać co 14 dni (14).

Pogłębioną ocenę stanu odżywienia przeprowadza się na podstawie wywiadu żywieniowego, badań antropometrycznych (pomiar masy i wysokości ciała, BMI, obwodu ramienia, grubości fałdów skórno-tłuszczowych, siły uścisku dłoni), badań biochemicznych (m.in. stężenie w surowicy albuminy, prealbuminy, transferyny oraz innych wskaźników stanu odżywienia) oraz badań immunologicznych (całkowita liczba limfocytów – CLL). W niektórych jednostkach przeprowadza się również badanie składu ciała metodą bioimpedancji. Każda z metod stanu odżywienia ma swoje wady i zalety. Dobrze jest, aby w codziennej praktyce klinicznej wykorzystywać wszystkie dostępne metody stanu odżywienia, aby otrzymać najbardziej wiarygodny wynik.

Leczenie przez żywienie

Najprostszą, najtańszą i najczęściej stosowaną interwencją w profilaktyce i leczeniu niedożywienia w chorobie nowotworowej jest poradnictwo żywieniowe. Pacjenci powinni pozostawać pod opiekę dobrze wykwalifikowanego dietetyka, który powinien udzielić zindywidualizowanej porady po uprzednim zbadaniu pacjenta i monitorować jego stan odżywienia zarówno przez cały okres choroby, jak i po wyzdrowieniu (15, 16). Zalecenia wydane przez dietetyka uwzględniają występowanie i nasilenie objawów takich jak anoreksja, nudności, dysfagia, wzdęcia, biegunki, zaparcie stolca, które często towarzyszą pacjentom onkologicznym. Często oprócz diety kuchennej wymagana jest również podaż doustnych suplementów pokarmowych (ONS – Oral Nutritional Supplements), które mogą być kompletne lub niekompletne pod względem składu. Ma to na celu uzupełnienie i wyrównanie niedoborów żywieniowych. Do takich suplementów należy m.in. preparat Supportan DRINK, który dedykowany jest pacjentom onkologicznym, wyniszczonym i zagrożonych kacheksją. Jest to preparat kompletny pod względem składu, wysokoenergetyczny. Pomaga zapobiegać utracie masy mięśniowej, przyczynia się do zmniejszenia skutków ubocznych chemioterapii oraz wspomaga organizm w walce z chorobą.

W niektórych wypadkach, gdy dieta kuchenna oraz podaż suplementów pokarmowych nie są wystarczające lub ich zastosowanie nie jest możliwe, należy rozpocząć leczenie żywieniowe (żywienie kliniczne), które polega na podaży drogą pozajelitową lub dojelitową (lub obiema jednocześnie) wszystkich niezbędnych substratów energetycznych oraz azotu w ilościach pokrywających aktualne potrzeby chorych (17).

Interwencja żywieniowa jest kluczowym elementem terapii. Wdrożona i prowadzona w prawidłowy sposób może poprawić stan psychiczny i fizyczny chorego oraz przyczynić się do lepszych wyników leczenia i wydłużyć czas przeżycia.

Materiał partnera.

  1. C. Shaw i in., Comparison of a novel, simple nutrition screening tool for adult oncology inpatients and the Malnutrition Screening Tool (MST) against the Patient‐Generated Subjective Global Assessment (PG‐SGA), „Supportive Care Cancer”,  nr 23 (1) 2014.
  2. F. Bozzetti i in., Screening the nutritional status in oncology: a preliminary report on 1,000 outpatients, „Supportive Care Cancer”,  nr 17 (3) 2008.
  3. F. R. Silva  in., Factors associatedwith malnutrition in hospitalized cancer patients: a cross-sectional study, „Nutrition Jurnal”, nr 14 (123) 2015.
  4. M. Pressoir i in., Prevalence, risk factors and clinical implications of malnutrition in FrenchComprehensive Cancer Centres, „British Journal of Cancer”, nr 102 (6) 2010.
  5. G. A. Wie i in., Prevalence and risk factorsof malnutrition among cancer patients according to tumor location and stagein the National Cancer Center in Korea, „Nutrition”, nr 26 (3) 2010.
  6. M. Planas  i in., Prevalence of hospital malnutrition in cancer patients: asub-analysis of the PREDyCES study, „Supportive Care Cancer”, nr 24 (1) 2016.  
  7. T. Cederholm i in., ESPEN guidelines on definitions and terminology of clinical nutrition, „Clinical Nutrition”, nr 36 (1) 2017.
  8. A. M. Ryan i in., Cancer-associated malnutrition, cachexia and sarcopenia: the skeleton in the hospitalcloset 40 years later, „Proceedings of the Nutrition Society”, nr 75 (2) 2016.
  9. L. Sobotka, Podstawy żywienia klinicznego, Kraków 2014.
  10. Światowa Organizacja Zdrowia, Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrwotnych, nr 1 (10) 2009.
    https://www.cez.gov.pl/fileadmin/user_upload/Wytyczne/statystyka/icd10tomi_56a8f5a554a18.pdf
  11. L. Martin i in., Diagnostic criteria for the classification of cancer-associated weight loss, „Journal of Clinical Oncology”, nr 33 (1) 2015.
  12. Y. Fukuda i in., Prevalence of malnutrition among gastric cancer patients undergoing gas-trectomy and optimal preoperative nutritional support for preventing surgicalsite infections, „Annals Surgery Oncology”, nr 22 (3) 2015.
  13. A. Farhangfar i in., Nutrition impact symptoms in a population cohort of head and neck cancerpatients: multivariate regression analysis of symptoms on oral intake, weightloss and survival, „Oral Oncology”, nr 50 (9) 2014.
  14. S. Kłęk S i in., Clinical nutrition in oncology: Polish recommendations, „Oncology in Clinical Practice”, nr 11 (4) 2015.
  15. E. M. Guinan i in., Effectsof a multimodal rehabilitation programme on inflammation and oxidativestress in oesophageal cancer survivors: the ReStOre feasibility study, „Supportive Care Cancer”, nr 25 (3) 2017.
  16. J. Krawczyk i in., Interwencje żywieniowe u chorych na nowotwory złośliwe, „Współczesna Onkologia”, nr 14 (6) 2010.
  17. S. Kłęk i in., Nutritional treatment, „Oncology in Clinical Practice”, nr 14 (4) 2018.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Głodówka oczyszczająca – co to jest? Na jakie efekty można liczyć?

    Głodówka może wydawać się skutecznym sposobem na oczyszczenie organizmu. Do niedawna głodówka oczyszczająca miała wielu zwolenników, obecnie jednak coraz więcej mówi się o jej negatywnym wpływie na organizm. Czy zatem głodówka oczyszczająca jest bezpieczna?

  • Dieta siatkarza – co jedzą zawodowi siatkarze?

    Nieadekwatna podaż energii oraz składników odżywczych w diecie siatkarza może przyczyniać się do zmniejszenia masy, siły i wytrzymałości mięśniowej, zakłócenia regeneracji potreningowej, jak również obniżenia odporności oraz zwiększenia ryzyka wystąpienia przetrenowania i kontuzji. Oznacza to, że na ostateczny sukces zawodowych siatkarzy ma istotny wpływ nie tylko systematyczna realizacja indywidualnie dobranego programu treningowego, lecz także przestrzeganie odpowiednio zbilansowanej i zróżnicowanej diety oraz jej suplementacji.

  • BCAA – czym jest i jak stosować? Na jakie efekty można liczyć?

    Aminokwasy egzogenne to grupa dziewięciu aminokwasów, których organizm człowieka nie potrafi samodzielnie wytwarzać i dlatego muszą być regularnie dostarczane wraz z pokarmem. Wśród nich znajdują się trzy aminokwasy o rozgałęzionych łańcuchach bocznych, które od wielu lat przykuwają uwagę osób systematycznie uprawiających sport. Dzieje się tak ze względu na potencjalne korzyści wynikające z ich dodatkowej suplementacji.

  • Dieta Montignaca – czym jest?

    Dieta Montignaca jest metodą walki z nadwagą i otyłością, która jeszcze do niedawna była dosyć powszechnie stosowana w wielu krajach europejskich. Jej popularność wzięła się w dużej mierze z braku potrzeby skrupulatnego liczenia kalorii oraz ograniczenia ilości spożywanego pokarmu w celu uzyskania pożądanego efektu odchudzającego. Według opinii samego autora diety, Michela Montignaca, głównym powodem rozwoju nadwagi i otyłości nie jest zbyt wysokie spożycie kalorii w diecie, lecz nadmierna konsumpcja pokarmów węglowodanowych charakteryzujących się wysokim indeksem glikemicznym (IG).

  • Terapia śmiechem – geloterapia

    „Śmiech jest ćwiczeniem fizycznym wielce dla zdrowia korzystnym”. Słowa Arystotelesa, wypowiedziane ponad dwa tysiące lat temu, są wciąż aktualne i zostały udowodnione we współczesnych badaniach naukowych.

  • Postanowienia noworoczne – jak ich dotrzymać? Czy warto je robić?

    Postanowienia noworoczne to coś, co zapewne każdy z nas robił przynajmniej raz w życiu. Każdego roku zastanawiamy się, co chcemy osiągnąć, jakie zmiany w naszym życiu wprowadzić, w czym chcemy być lepsi lub z czego chcemy zrezygnować. Niestety, jak się okazuje, nie zawsze udaje nam się w tym wytrwać. Czym są postanowienia noworoczne i jak ich dotrzymać?

  • Blue Monday – co to jest? Kiedy wypada? Czy Blue Monday to mit?

    Blue Monday to termin określający najbardziej depresyjny dzień w roku. Według wyliczeń twórcy tej teorii przypada on na trzeci poniedziałek stycznia. To właśnie w tym dniu we wszystkich mediach słyszymy o niebieskim poniedziałku. Wiele osób zastanawia się wówczas, ile jest prawdy w teorii Blue Monday.

  • Jak bezpiecznie wyjść z głodówki oczyszczającej bez efektu jojo?

    Aby zakończyć głodówkę oczyszczającą, ważne jest stopniowe wprowadzanie jedzenia w bezpieczny i kontrolowany sposób w celu uniknięcia jakichkolwiek skutków ubocznych. Należy słuchać swojego ciała i wprowadzać zmiany w razie potrzeby. Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, takie jak zawroty głowy, nudności lub bóle głowy, konieczne jest przerwanie postu i skonsultowanie się z lekarzem lub dietetykiem.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij