Niedożywienie związane z chorobą nowotworową
Filip Biernacki

Niedożywienie związane z chorobą nowotworową

W przypadku pacjentów nowotworowych prawidłowe żywienie jest niezwykle istotnym elementem całego procesu terapeutycznego. Pomimo tego faktu nadal blisko połowa pacjentów onkologicznych jest niedożywiona. Dlaczego tak się dzieje i jak temu przeciwdziałać?  

Pacjenci cierpiący na choroby nowotworowe są szczególnie narażeni na rozwój niedożywienia. Występuje ono u 20–70% chorych. (1, 2). Częstość występowania niedożywienia różni się m.in. w zależności od rodzaju i dynamiki choroby. Najwyższy odsetek niedożywienia występuje wśród pacjentów z nowotworami w obrębie przewodu pokarmowego, głowy i szyi oraz płuc (3).

Proces chorobowy oraz wdrożone leczenie onkologiczne predysponuje do zaburzeń w zakresie stanu odżywienia. Zmiany w obrębie składu ciała towarzyszące chorobie mogą obejmować utratę masy ciała i zanik mięśni, co prowadzi do pogorszenia funkcjonowania fizycznego i psychicznego. Może to również niekorzystnie wpłynąć na tolerancję terapii przeciwnowotworowej i ostatecznie przyczynić się do skrócenia czasu przeżycia (4, 5). Z tego powodu odpowiednie żywienie pacjenta jest bardzo ważną częścią leczenia onkologicznego. Niestety w Europie tylko 30-60% pacjentów otrzymuje faktyczne wsparcie żywieniowe (6).

Niedożywienie jako choroba

Niedożywienie związane z chorobą zdefiniowane jest jako stan, który wynika z aktywacji ogólnoustrojowej reakcji zapalnej wywołanej przez chorobę podstawową, jaką jest choroba onkologiczna. Reakcja zapalna powoduje anoreksję i rozpad tkanek, co skutkuje utratą masy ciała, zmianami w składzie ciała i pogorszeniem sprawności fizycznej. Niedożywienie może rozwinąć się również na skutek braku pokrycia zapotrzebowania na składniki odżywcze lub w wyniku zwiększonego zapotrzebowania na te składniki (7). Wśród pacjentów onkologicznych w wyniku niedożywienia może rozwinąć się również kacheksja nowotworowa, będąca zespołem zaburzeń charakteryzującym się mimowolną utratą beztłuszczowej masy ciała i stopniowym pogorszeniem stanu sprawności, który nie odpowiada na całkowite leczenie żywieniowe (8, 9).

Należy zwrócić uwagę na to, że samo niedożywienie jest jednostką chorobową, w związku z czym wymaga odpowiedniego rozpoznania i leczenia. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD–10 sklasyfikowane jest kodami E40–E46 (10).

Następstwa niedożywienia

Do następstw niedożywienia w aspekcie zdrowia można zaliczyć:

  • utratę masy ciała,
  • utratę masy mięśni,
  • osłabienie funkcji immunologicznych,
  • wzrost liczby infekcji,
  • stres psychospołeczny,
  • niższą jakość życia,
  • wzrost toksyczności leczenia,
  • wzrost ryzyka śmiertelności.

Ponadto czas pobytu w szpitalu pacjenta niedożywionego jest dłuższy a koszty jego leczenia znacznie wzrastają (4, 11, 12, 13).

Diagnostyka i rozpoznawanie

W celu zdiagnozowania stanu niedożywienia oraz określenia jego stopnia i rodzaju należy przeprowadzić ocenę stanu odżywienia.

W Polsce, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 15 września 2011 roku, w celu identyfikacji pacjentów niedożywionych oraz zagrożonych niedożywieniem w każdym oddziale szpitalnym, w momencie przyjęcia, obowiązkowa jest przesiewowa ocena ryzyka niedożywienia. Do oceny tej stosuje się specjalne skale: Subiektywną Globalną Ocenę Stanu Odżywienia (SGA – Subjective Global Assessment) lub formularz NRS 2002 (Nutritional Risk Screening 2002). Z tego obowiązku zwolnione są Szpitalne Oddziały Ratownictwa. Jeżeli przesiewowa ocena stanu odżywienia wykaże ryzyko żywieniowe należy przeprowadzić pogłębioną ocenę stanu odżywienia. W wypadku gdy przesiewowa ocena nie wykaże nieprawidłowości w obrębie stanu odżywienia, należy ją powtarzać co 14 dni (14).

Pogłębioną ocenę stanu odżywienia przeprowadza się na podstawie wywiadu żywieniowego, badań antropometrycznych (pomiar masy i wysokości ciała, BMI, obwodu ramienia, grubości fałdów skórno-tłuszczowych, siły uścisku dłoni), badań biochemicznych (m.in. stężenie w surowicy albuminy, prealbuminy, transferyny oraz innych wskaźników stanu odżywienia) oraz badań immunologicznych (całkowita liczba limfocytów – CLL). W niektórych jednostkach przeprowadza się również badanie składu ciała metodą bioimpedancji. Każda z metod stanu odżywienia ma swoje wady i zalety. Dobrze jest, aby w codziennej praktyce klinicznej wykorzystywać wszystkie dostępne metody stanu odżywienia, aby otrzymać najbardziej wiarygodny wynik.

Leczenie przez żywienie

Najprostszą, najtańszą i najczęściej stosowaną interwencją w profilaktyce i leczeniu niedożywienia w chorobie nowotworowej jest poradnictwo żywieniowe. Pacjenci powinni pozostawać pod opiekę dobrze wykwalifikowanego dietetyka, który powinien udzielić zindywidualizowanej porady po uprzednim zbadaniu pacjenta i monitorować jego stan odżywienia zarówno przez cały okres choroby, jak i po wyzdrowieniu (15, 16). Zalecenia wydane przez dietetyka uwzględniają występowanie i nasilenie objawów takich jak anoreksja, nudności, dysfagia, wzdęcia, biegunki, zaparcie stolca, które często towarzyszą pacjentom onkologicznym. Często oprócz diety kuchennej wymagana jest również podaż doustnych suplementów pokarmowych (ONS – Oral Nutritional Supplements), które mogą być kompletne lub niekompletne pod względem składu. Ma to na celu uzupełnienie i wyrównanie niedoborów żywieniowych. Do takich suplementów należy m.in. preparat Supportan DRINK, który dedykowany jest pacjentom onkologicznym, wyniszczonym i zagrożonych kacheksją. Jest to preparat kompletny pod względem składu, wysokoenergetyczny. Pomaga zapobiegać utracie masy mięśniowej, przyczynia się do zmniejszenia skutków ubocznych chemioterapii oraz wspomaga organizm w walce z chorobą.

W niektórych wypadkach, gdy dieta kuchenna oraz podaż suplementów pokarmowych nie są wystarczające lub ich zastosowanie nie jest możliwe, należy rozpocząć leczenie żywieniowe (żywienie kliniczne), które polega na podaży drogą pozajelitową lub dojelitową (lub obiema jednocześnie) wszystkich niezbędnych substratów energetycznych oraz azotu w ilościach pokrywających aktualne potrzeby chorych (17).

Interwencja żywieniowa jest kluczowym elementem terapii. Wdrożona i prowadzona w prawidłowy sposób może poprawić stan psychiczny i fizyczny chorego oraz przyczynić się do lepszych wyników leczenia i wydłużyć czas przeżycia.

Materiał partnera.

  1. C. Shaw i in., Comparison of a novel, simple nutrition screening tool for adult oncology inpatients and the Malnutrition Screening Tool (MST) against the Patient‐Generated Subjective Global Assessment (PG‐SGA), „Supportive Care Cancer”,  nr 23 (1) 2014.
  2. F. Bozzetti i in., Screening the nutritional status in oncology: a preliminary report on 1,000 outpatients, „Supportive Care Cancer”,  nr 17 (3) 2008.
  3. F. R. Silva  in., Factors associatedwith malnutrition in hospitalized cancer patients: a cross-sectional study, „Nutrition Jurnal”, nr 14 (123) 2015.
  4. M. Pressoir i in., Prevalence, risk factors and clinical implications of malnutrition in FrenchComprehensive Cancer Centres, „British Journal of Cancer”, nr 102 (6) 2010.
  5. G. A. Wie i in., Prevalence and risk factorsof malnutrition among cancer patients according to tumor location and stagein the National Cancer Center in Korea, „Nutrition”, nr 26 (3) 2010.
  6. M. Planas  i in., Prevalence of hospital malnutrition in cancer patients: asub-analysis of the PREDyCES study, „Supportive Care Cancer”, nr 24 (1) 2016.  
  7. T. Cederholm i in., ESPEN guidelines on definitions and terminology of clinical nutrition, „Clinical Nutrition”, nr 36 (1) 2017.
  8. A. M. Ryan i in., Cancer-associated malnutrition, cachexia and sarcopenia: the skeleton in the hospitalcloset 40 years later, „Proceedings of the Nutrition Society”, nr 75 (2) 2016.
  9. L. Sobotka, Podstawy żywienia klinicznego, Kraków 2014.
  10. Światowa Organizacja Zdrowia, Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrwotnych, nr 1 (10) 2009.
    https://www.cez.gov.pl/fileadmin/user_upload/Wytyczne/statystyka/icd10tomi_56a8f5a554a18.pdf
  11. L. Martin i in., Diagnostic criteria for the classification of cancer-associated weight loss, „Journal of Clinical Oncology”, nr 33 (1) 2015.
  12. Y. Fukuda i in., Prevalence of malnutrition among gastric cancer patients undergoing gas-trectomy and optimal preoperative nutritional support for preventing surgicalsite infections, „Annals Surgery Oncology”, nr 22 (3) 2015.
  13. A. Farhangfar i in., Nutrition impact symptoms in a population cohort of head and neck cancerpatients: multivariate regression analysis of symptoms on oral intake, weightloss and survival, „Oral Oncology”, nr 50 (9) 2014.
  14. S. Kłęk S i in., Clinical nutrition in oncology: Polish recommendations, „Oncology in Clinical Practice”, nr 11 (4) 2015.
  15. E. M. Guinan i in., Effectsof a multimodal rehabilitation programme on inflammation and oxidativestress in oesophageal cancer survivors: the ReStOre feasibility study, „Supportive Care Cancer”, nr 25 (3) 2017.
  16. J. Krawczyk i in., Interwencje żywieniowe u chorych na nowotwory złośliwe, „Współczesna Onkologia”, nr 14 (6) 2010.
  17. S. Kłęk i in., Nutritional treatment, „Oncology in Clinical Practice”, nr 14 (4) 2018.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Dieta miażdżycowa – zasady, produkty, jadłospis, przepisy

    Choroby układu krążenia, w tym m.in. miażdżyca, wciąż stanowią jedną z głównych przyczyn zgonów w naszych kraju. Wśród czynników ryzyka ich rozwoju wymienia się m.in. niską aktywność fizyczną oraz niewłaściwą dietę. Jak powinno wyglądać żywienie w profilaktyce i leczeniu miażdżycy? Co jeść, a czego unikać? 

  • Dieta z niskim IG – dla kogo? Jak powinna wyglądać? Zasady, produkty o niskim indeksie glikemicznym, przepisy

    Zalecana m.in. osobom zmagającym się z nadwagą albo cukrzycą. Wyklucza produkty wysoko przetworzone, tradycyjne desery, słodycze, a także wybrane owoce i warzywa. Dieta o niskim indeksie glikemicznym. Jakie są jej zasady? Jakie produkty posiadają niski IG? 

  • Słodziki – dlaczego są słodkie i jak wpływają na nasz organizm?

    Słodki smak nie jest zarezerwowany tylko dla cukrów takich jak glukoza, fruktoza czy sacharoza. Istnieją setki substancji pochodzenia naturalnego i syntetycznego, które są słodkie. Wszystkie zaliczamy do substancji słodzących. Co ciekawe, słodki smak charakteryzuje nie tylko związki zaliczane do substancji organicznych (zbudowanych w większości z węgla, wodoru i tlenu). Również związki nieorganiczne, np. sole berylu i ołowiu, wywołują podobne doznania zmysłowe. Jednak należy pamiętać, że są silnie trujące i pod żadnym pozorem nie powinny być spożywane.

  • Dieta w menopauzie – jak powinna wyglądać? Co jeść, a czego unikać? Jak schudnąć podczas menopauzy?

    Czy dieta podczas menopauzy (klimakterium) odgrywa ważną rolę? Okazuje się, że tak. W tym okresie warto zmienić swoje dotychczasowe menu. W jadłospisie przy menopauzie powinny zagościć produkty bogate w fitohormony (fitoestrogeny), witaminy z grupy B, witaminę K, selen, magnez, wapń oraz tryptofan. Dlaczego?  

  • Trening siłowy – zasady i efekty ćwiczeń siłowych. Wskazówki dla osób początkujących

    Trening siłowy to rodzaj treningu beztlenowego, który polega na wykonywaniu kilku ćwiczeń na wszystkie bądź określone grupy mięśniowe w kilku seriach. Jego celem są przede wszystkim ukształtowanie umięśnionej sylwetki oraz poprawa wytrzymałości i wydolności organizmu. Trening na siłę przyspiesza również metabolizm i ułatwia spalanie tkanki tłuszczowej. Ponadto ćwiczenia siłowe wspomagają pracę układu krążenia oraz zwiększają produkcję endorfin, tzw. hormonów szczęścia. Jakie istnieją metody treningowe? Która z nich jest najlepsza dla osób początkujących?

  • BMI – czym jest i jak obliczyć Body Mass Index? Dlaczego obecnie uważa się, że BMI to wskaźnik daleki od doskonałości?

    Dzięki wskaźnikowi BMI w prosty sposób można oszacować, czy nasza masa ciała jest prawidłowa. To doskonałe narzędzie do badań przesiewowych, jednak ma swoje ograniczenia na poziomie indywidualnym, dlatego rozważnie trzeba podejść do interpretacji wyniku. O czym trzeba pamiętać, wykorzystując wskaźnik do oceny stan zdrowia? Jakie są alternatywy dla BMI?

  • Podjadanie – dlaczego nie jest takie dobre?

    Podjadamy w chwili stresu, ale i w momentach, w których czujemy się dobrze. Słodycze, owoce, słodkie napoje, dodatkowa porcja głównego posiłku... Liczy się wszystko! Każdy mały cukierek, każde ciastko i każda łyżka sosu spróbowana podczas przygotowywania dania dla rodziny! Efekty? Dodatkowe kilogramy, uczucie ciężkości i coraz większe uczucie uzależnienia od tego „by wciąż coś żuć”. Jakie są przyczyny podjadania? Co można jeść bezkarnie, a na co uważać? Jak przestać podjadać?  

  • Dieta w chorobie Parkinsona – na co warto zwrócić uwagę?

    Podstawową formą leczenia choroby Parkinsona jest farmakoterapia. Interwencję tę wspomoże jednak dobrze zbilansowana dieta, która ponadto, zabezpieczy przed dalszymi powikłaniami choroby, w tym m.in. przed niebezpiecznym dla zdrowia, a nawet życia niedożywieniem. Dieta w chorobie Parkinsona – jaką pełni funkcję? Jaki składniki będą ważne? Jak żywieniowo poradzić sobie z zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego? 

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij