Badania kontrolne a metryka
Anna Rutkowska

Badania kontrolne a metryka

Z wiekiem ryzyko zachorowania na wiele chorób rośnie. Dlatego, choć regularnie badać się powinno przez całe życie, tym bardziej należy zadbać o to w wieku dojrzałym. Jakich badań nie wolno pomijać?

Kontrola stanu zdrowia zaczyna się niemalże od poczęcia. Już w pierwszych tygodniach ciąży można, poprzez badanie USG lub inne badania prenatalne, sprawdzić czy zarodek rozwija się prawidłowo. Regularne odwiedzanie ginekologa należy do podstawowych obowiązków przyszłych rodziców.

Badania kontrolne do 18 roku życia i co dalej?

Podobnie jest w przypadku niemowląt i małych dzieci – noworodki badane są przez neonatologa oraz ortopedę (szczególnie kontrola rozwoju stawów biodrowych), w późniejszych miesiącach ich zdrowie ocenia się podczas bilansów i wizyt przy okazji szczepień ochronnych. Jeśli nie dzieje się nic niepokojącego, badanie zwykle obejmuje wywiad (rozmowę z rodzicem lub opiekunem), zmierzenie i zważenie dziecka, osłuchanie serca, zbadanie wzroku oraz słuchu, ocenę pod kątem wad postawy, a także ocenę rozwoju dziecka czy nabytych umiejętności. Tożsame kontrole są przeprowadzane w szkole aż do ukończenia 18 roku życia. Ponadto powinno się regularnie wraz dzieckiem odwiedzać stomatologa – minimum raz na pół roku.

Niestety, jak podaje raport NIK z czerwca 2018 roku, w systemie opieki zdrowotnej dzieci oraz młodzieży panuje chaos – opiekę medyczną sprawują zarówno pielęgniarki w szkolnych gabinetach, jak i lekarze POZ, ale placówki te często nie współpracują ze sobą efektywnie. Gdy opuszczone zostają mury szkoły, obowiązkowe pozostają tylko badania u lekarza medycyny pracy – o ile w ogóle zostaje się zatrudnionym w ramach umowy o pracę.

Co gorsza, w przypadku pracy biurowej badanie to zwykle polega na wywiadzie, zmierzeniu ciśnienia i badaniu wzroku jako kwalifikacji do pracy przy komputerze. To jednak o wiele za mało, by mieć kontrolę nad swoim zdrowiem. Trzeba zadbać więc o nie we własnym zakresie.

Badanie przeprowadzone na zlecenie Ministerstwa Zdrowia wykazało, że jeden na dziesięciu dorosłych Polaków nigdy nie zdecydował się na żadne z badań, takich jak: RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej, USG tarczycy, kolonoskopia czy badanie krwi pod kątem markerów nowotworowych.

Co i kiedy powinniśmy badać?

Należy poddawać się regularnie (przynajmniej raz w roku) badaniom krwi, które powinny obejmować: morfologię, OB (tzw. odczyn opadania krwinek czerwonych), oznaczenie poziomu mocznika, kreatyniny i glukozy oraz sodu, potasu, wapnia czy żelaza. Warto wykonać również badanie pod kątem niedoborów witaminy D, ponieważ to dość powszechne zjawisko w tej strefie klimatycznej. Niemniej ważne jest ogólne badanie moczu. Co jeszcze? Aby odpowiedzieć na pytanie, trzeba przyjrzeć się uważnie najważniejszym układom oraz organom ciała.

Serce i układ krążenia – całe dorosłe życie

Ponieważ choroby serca to najczęstsza przyczyna zgonów w tej części świata, systematycznie – przy okazji corocznego badania krwi – warto kontrolować poziom cholesterolu (koniecznie z rozróżnieniem na cholesterol całkowity, cholesterol HDL i LDL) i triglicerydów. Podwyższony poziom dwóch ostatnich parametrów jest wskazaniem do wizyty u dietetyka, ewentualnie – jeśli wynik znacznie wykracza poza normy lub mimo zmiany diety nadal się utrzymuje – wskazaniem do dalszej diagnostyki pod kątem chorób układu krążenia.

Należy pamiętać o kontrolowaniu ciśnienia krwi – przez całe dorosłe życie, co najmniej raz na dwa lata. Najlepiej, jeśli ciśnienie mierzy lekarz przy okazji każdej wizyty, np. w przypadku infekcji. Dobrze jest posiadać domowy ciśnieniomierz – urządzenie niedrogie, dostępne w każdej aptece. Zbyt wysokie lub zbyt niskie ciśnienie to częsta przyczyna dolegliwości bólowych i zawrotów głowy czy osłabienia, a jego wahania mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne.

Tarczyca – uważaj, gdy skończysz 35 lat

Zaczynając od 35 roku życia, trzeba – przynajmniej co pięć lat – wykonać badanie TSH. To hormon tyreotropowy produkowany przez przysadkę mózgową i odpowiedzialny za pobudzenie tarczycy do działania, a więc do wydzielania hormonów. Obniżony poziom TSH świadczy najczęściej o nadczynności tarczycy, podwyższony o niedoczynności.

Podstawą do zbadania TSH jest złe samopoczucie, osłabienie, zmęczenie, nieuzasadnione tycie, suchość skóry, a także podwyższone ciśnienie krwi lub podwyższone (albo zbyt niskie) tętno.

Jelito grube – szczególnie po 50 roku życia

U osób po 50 roku życia powinno się wykonywać badanie krwi utajonej w kale. Warto pamiętać też o kolonoskopii – endoskopowym badaniu całego jelita grubego wykonywanego zwykle ze znieczuleniem – która pozwala wykryć nowotwory jelita grubego, choroby Leśniowskiego-Crohna czy inne przewlekłe choroby jelit. Lekarz zleca ją zwykle w przypadku wystąpienia i utrzymywania się niepokojących objawów, takich jak chudnięcie, problemy z trawieniem, nietypowy wygląd kału, zaparcia czy biegunki.

U osób po pięćdziesiątce badania najlepiej wykonywać rutynowo – niektóre kalendarze badań profilaktycznych podają, że co 5 lat, inne co 10 lat. Alternatywą dla kolonoskopii jest sigmoidoskopia – to także badanie endoskopowe, ale jedynie części jelita grubego (mniej inwazyjne). Z tego względu warto się na nie zgłaszać co 5 lat, począwszy od szóstej dekady życia.

Wzrok – po czterdziestce co 4 lata

Nie licząc badań związanych z życiem zawodowym lub w przypadku pogorszenia widzenia, badanie wzroku i ciśnienia śródgałkowego powinno się przeprowadzić przynajmniej raz w przedziale między 20 a 29 rokiem życia, dwa razy między 30 a 40, później zaś co 4 lata, zaś po skończeniu 65 lat – co 1-2 lata.

Słuch – uważaj po pięćdziesiątce

Ten ważny zmysł najlepiej badać co 10 lat, po 50 roku życia co 3 lata.

Kości – po sześćdziesiątce

Ponieważ z wiekiem znacznie wzrasta ryzyko osteoporozy, szczególnie u kobiet po menopauzie, po sześćdziesiątce muszą wykonać co najmniej raz pomiar gęstości kości. W przypadku niepokojących wyników badanie należy powtarzać. Częstotliwość powinien ustalić lekarz.

Zęby i jama ustna – 1-2 razy do roku

Zęby wymagają szczególnej uwagi z kilku powodów: je się zbyt dużo cukru, nie zawsze potrafi się zadbać o higienę i występują niedobory witaminy D – niezwykle ważnej w procesie mineralizacji zębów. Dlatego zęby to ta część naszego ciała, która psuje się już od dzieciństwa. Przez całe życie powinno się odwiedzać dentystę, minimum dwa razy do roku.

Płuca – uwaga palacze!

Płuca powinny być obiektem szczególnej troski u palaczy. W ich przypadku do niedawna zalecane były regularne badania RTG klatki piersiowej, jednak okazuje się, że wczesna wykrywalność i tak nie zmieniała zbyt wiele, jeśli chodzi o przebieg choroby.

Dlatego w ostatnich latach – na przykład w Stanach Zjednoczonych – rekomenduje się wykonywanie przesiewowych badań LDCT (niskodawkowa tomografia komputerowa) u pacjentów między 55 a 74 rokiem życia lub osób, które paliły przez co najmniej 30 lat, również u byłych palaczy (do 15 lat od rzucenia palenia). Istnieją dowody na to, że systematyczne badania zmieniły na korzyść statystyki śmiertelności – lecz potrzeba jeszcze więcej rzetelnych informacji, by móc to potwierdzić z całą pewnością.

Jakie badania powinni wykonywać mężczyźni?

Dodatkowo mężczyźni (szczególnie po 50 roku życia) powinni regularnie – najmniej co pięć lat – zgłaszać się na badanie prostaty (per rectum) oraz badanie antygenu PSA (to marker nowotworowy; najlepiej oznaczać go wraz z podstawowym badaniem krwi, czyli co roku od skończenia pięćdziesiątki) przede wszystkim ze względu na ryzyko nowotworów prostaty, ale i na możliwość wystąpienia przerostu gruczołu krokowego.

Panom zaleca się systematyczne (minimum co miesiąc) badanie jąder wykonywane samodzielnie, które służy ustaleniu czy nie ma zmian w ich strukturze.

Jakie badania kontrolne powinny wykonywać kobiety?

Najważniejsze badania u pań to badanie piersi, podstawowe badanie ginekologiczne i cytologia (badanie rozmazu z szyjki macicy pobieranego przez pochwę za pomocą specjalnej, cienkiej szczoteczki). Badanie ginekologiczne najlepiej wykonywać raz do roku, cytologię – po 3 latach od rozpoczęcia współżycia lub od ukończenia 21 lat, raz w roku, a po 30 roku życia co 3 lata (chyba, że lekarz zdecyduje inaczej, w zależności od stanu zdrowia czy przynależności do grup ryzyka występowania nowotworów).

Jeśli chodzi o badanie piersi to:

  • samodzielne badanie należy uskuteczniać regularnie raz w miesiącu według instrukcji ginekologa, głównie pod kątem występowania guzków, zgrubień i wyczuwalnych zmian,
  • powinno zostać wykonane przez ginekologa podczas każdej wizyty kontrolnej, a więc – podobnie jak badanie ginekologicznie – co najmniej raz do roku,
  • USG jest bezpieczną i prostą metodą wykrywania nowotworów i innych zmian w piersi u kobiet w wieku reprodukcyjnym. Najlepiej więc, jeśli ginekolog dysponuje ultrasonografem i przeprowadzi badanie podczas wizyty, szczególnie u kobiet po trzydziestce,
  • mammografię zaleca się wykonywać co dwa lata u kobiet po 40 roku życia.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jakie badania wykonuje się tuż przed porodem?

    Ostatnie tygodnie ciąży to czas narastającego oczekiwania. Zanim dziecko zjawi się na świecie, warto się upewnić, że wszystko jest gotowe. Nie chodzi tylko o niezbędną wyprawkę, ale przede wszystkim o dopełnienie medycznych zaleceń lekarza prowadzącego. Jakie badania obrazowe i biochemiczne należy wykonać tuż przed porodem? Odpowiedzi na te pytania udzielono w niniejszym artykule.

  • Jakie badania wykonuje się tuż przed porodem?

    Ostatnie tygodnie ciąży to czas narastającego oczekiwania. Zanim dziecko zjawi się na świecie, warto się upewnić, że wszystko jest gotowe. Nie chodzi tylko o niezbędną wyprawkę, ale przede wszystkim o dopełnienie medycznych zaleceń lekarza prowadzącego. Jakie badania obrazowe i biochemiczne należy wykonać tuż przed porodem? Odpowiedzi na te pytania udzielono w niniejszym artykule.

  • AST (aminotransferaza asparaginianowa) – badanie, norma, podwyższona. Interpretacja wyników prób wątrobowych

    Badanie poziomu AST to jedno z podstawowych oznaczeń, które zleca się w ramach kontroli funkcji i pracy wątroby, mięśni szkieletowych i  serca. Wszyscy pacjenci, u których wystąpiły choroby wątroby, podczas terapii hormonalnych, antytrądzikowych (z życiem retinoidów), zakażeni wirusem HIV, a także osoby otyłe i cukrzycy powinni regularnie sprawdzać poziom aminotransferazy asparaginianowej. Czy do badania AST należy być na czczo, ile kosztuje oznaczenie i jakie inne parametry krwi należą do tzw. prób wątrobowych? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Pierwsza wizyta u ginekologa – jak należy się przygotować i kiedy powinna się odbyć?

    Wizyta u ginekologa to jedna z bardziej intymnych konsultacji, jakie kobieta musi regularnie odbywać w swoim życiu. Wyjątkowo newralgiczna jest z pewnością ta pierwsza, bywająca krępującą i trudną. Młoda pacjentka zazwyczaj nie jest pewna, o co powinna zapytać, jak się zachować i czego się spodziewać. Fora internetowe są pełne zapytań dotyczących tego, do którego lekarza najlepiej się wybrać (kobiety czy mężczyzny), czy badanie ginekologiczne boli, kiedy po raz pierwszy udać się do ginekologa? Odpowiedzi na wszystkie te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cholesterol LDL – badanie, normy, podwyższony. Jak obniżyć zbyt wysoki poziom „złego cholesterolu"?

    Badanie poziomu cholesterolu LDL jest jednym z elementów tzw. lipidogramu, który zaleca się wykonać minimum raz do roku, w ramach badań profilaktycznych. Przeprowadzenie tego oznaczenia ma na celu potwierdzenie wydolności lub dysfunkcji pracy wątroby. Na zaburzenia ilości „dobrego cholesterolu" wpływa szereg czynników, które są związane głównie z dietą i stylem życia. Jak wygląda badanie, jakie są normy cholesterolu LDL, ile kosztuje oznaczenie i czy na pobranie krwi trzeba być na czczo? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. . Zaleca się, by badanie wykonywać raz w roku w ramach badań profilaktycznych.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Dlaczego w ciąży trzeba znać swoją grupę krwi?

    Zazwyczaj już podczas pierwszej wizyty w gabinecie ginekologicznym lekarz prowadzący zleca ciężarnej pacjentce szereg badań laboratoryjnych, do którego należy m.in. oznaczenie jej grupy krwi. Oznaczenie tego parametru ma na celu ocenę ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego między przyszłą mamą a jej dzieckiem. Ponadto w sytuacji ewentualnego krwotoku matki, do którego może dość podczas porodu, informacja dotycząca grupy krwi pomaga w odpowiednim czasie i bez zbędnego czekania przetoczyć jej krew. Czym jest konflikt serologiczny, czy może do niego dość już w trakcie pierwszej ciąży, czy badanie grupy krwi w ciąży jest bezpłatne? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Parathormon (PTH) – badanie, normy, wskazania. Przyczyny i skutki niedoboru i nadmiaru hormonu przytarczyc

    Badanie stężenia PTH zaleca się przede wszystkim osobom z zaburzeniami przytarczyc, nadciśnieniem, kłopotami nefrologicznymi oraz chorym na nadmierną łamliwość kości (w tym kobietom na etapie i po menopauzie). Wzrost stężenia parathormonu jest skutkiem nieprawidłowej pracy nerek, niedoboru witaminy D3 i zaburzeń metabolizmu wapnia (hipokalcemią i hiperkalcemią), a także fosforanów. Jak się przygotować do oznaczenia poziomu PTH, czy na pobranie krwi trzeba zgłosić się na czczo oraz jak groźne mogą być powikłania związane z zaburzeniami stężenia parathormonu we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kalcytonina (CT) – wskazanie do badania, normy, interpretacja wyników

    Kalcytonina (tyreokalcytonina) to hormon, który odpowiada za regulowanie gospodarki fosforanowej i węglanowej w organizmie. Badanie poziomu CT (ang. calcitonin) wykonuje się głównie podczas diagnostyki i monitorowania rdzeniastego nowotworu gruczołu tarczowego, czyli tarczycy. Prawidłowy (normatywny) wynik stężenia tego hormonu zależy od wielu czynników, w tym także od wieku i płci pacjenta. Diagnostycy i lekarze przyjmują, że kalcytonina jest swoistym markerem nowotworowym w przypadku podejrzenia chorób komórek tarczycy, gdyż te mają zdolność do wydzielania jej w dużej ilości. Jak się przygotować do oznaczenia poziomu kalcytoniny, czy na badanie krwi należy stawić się na czczo i co należy zrobić, kiedy wynik badania stężenia CT we krwi jest za wysoki? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij