Dieta trzustkowa – zalecenia i przykładowy jadłospis. Czego unikać przy chorobach trzustki?

Przewlekłe zapalenie trzustki jest chorobą zapalną, która powoduje postępujące i nieodwracalne uszkodzenia miąższu tego narządu, co w konsekwencji prowadzi do jego zaniku i włóknienia oraz stopniowego rozwoju niewydolności wewnątrzwydzielniczej i zewnątrzwydzielniczej. Dieta trzustkowa odgrywa ważną rolę w leczeniu przewlekłego zapalenia trzustki, a szczególnie w zapobieganiu rozwojowi niedożywienia. Co jeść, a czego unikać przy chorobach trzustki?

1. Wpływ diety na stan zdrowia trzustki
2. Zasady diety trzustkowej i ogólne zalecenia
3. Dieta trzustkowa – produkty, które wolno jeść
4. Czego unikać na diecie trzustkowej?
5. Przykładowy jadłospis na diecie trzustkowej
6. Dieta odciążająca trzustkę – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jak dieta wpływa na stan zdrowia trzustki,
• jakie są zasady diety trzustkowej,
• które produkty wolno jeść przy diecie trzustkowej,
• czego unikać na diecie trzustkowej.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, na czym polega dieta przy chorobach trzustki i jakie przynosi korzyści zdrowotne. Nauczysz się także świadomie wybierać produkty i potrawy, które wspierają proces leczenia.

Wpływ diety na stan zdrowia trzustki

Przewlekłe zapalenie trzustki powoduje długotrwały stan kataboliczny, który w połączeniu z niewydolnością zewnątrzwydzielniczą i wewnątrzwydzielniczą trzustki przyczynia się do rozwoju niedożywienia, postępującej sarkopenii (spadku siły i masy mięśniowej), metabolicznej choroby kości oraz niedoborów mikroskładników odżywczych. Dieta trzustkowa stanowi ważny element leczenia chorób trzustki. Jej główne cele to:

• długotrwałe zachowanie prawidłowej masy ciała (w tym masy mięśniowej),
• zapobieganie niedoborom składników odżywczych,
• utrzymanie glikemii na właściwym poziomie,
• minimalizowanie ograniczeń żywieniowych związanych z bólem brzucha.

Niedobór masy ciała i towarzyszące mu objawy niedożywienia w przewlekłych chorobach trzustki są ściśle związane ze zwiększonym katabolizmem, z bólem brzucha występującym po posiłkach oraz zaburzeniami trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Dobrze skomponowana dieta trzustkowa może złagodzić objawy ze strony przewodu pokarmowego oraz poprawić stan odżywienia i jakość życia osób z chorobami trzustki.

Zasady diety trzustkowej i ogólne zalecenia

Zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi pacjenci z przewlekłym zapaleniem trzustki oraz prawidłowym stanem odżywienia (bez niedoborów żywieniowych i niedowagi) powinni stosować zbilansowaną dietę i nie muszą wprowadzać restrykcyjnej diety trzustkowej. Eksperci Grupy Roboczej Konsultanta Krajowego w dziedzinie Gastroenterologii oraz Polskiego Klubu Trzustkowego zalecają ograniczenie spożycia tłuszczów w diecie trzustkowej jedynie w przypadku utrzymywania się ciężkiej biegunki tłuszczowej pomimo stosowania odpowiedniej substytucyjnej terapii enzymatycznej.

Wyniki przeprowadzonych badań klinicznych z randomizacją wykazały, że dieta trzustkowa zawierająca co najmniej 100 g tłuszczu na dzień jest dobrze tolerowana przez chorych na przewlekłe zapalenie trzustki, jeśli stosują odpowiednio dobrany preparat z enzymami trzustkowymi. Wyższe spożycie tłuszczu (około 30% dziennego zapotrzebowania energetycznego) w diecie trzustkowej może być wymagane u osób, które są niedożywione i mają duże trudności z przybraniem na wadze oraz utrzymaniem właściwej masy ciała.

U pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki należy unikać diety bogatej w błonnik pokarmowy, ponieważ może nasilać biegunkę i wzdęcia brzucha oraz zwiększać masę stolca i utratę tłuszczu. Pacjenci z chorobami trzustki powinni także unikać napadów przejadania się oraz długotrwałego postu i pomijania posiłków, aby zapobiec hipoglikemii. Zalecana jest całkowita abstynencja od alkoholu i rezygnacja z palenia tytoniu, ponieważ są to jedne z najważniejszych czynników ryzyka i wyzwalaczy bólu brzucha w przewlekłym zapaleniu trzustki.

• Niedożywionym pacjentom chorującym na przewlekłe zapalenie trzustki zaleca się spożywanie każdego dnia 5–6 małych objętościowo posiłków, które są bogate w białko i energię.
• Wartość energetyczna diety trzustkowej powinna wynosić 30–35 kcal na każdy kilogram całkowitej masy ciała na dobę (np. 2625 kcal w przypadku pacjenta o wadze 75 kg).
• Zalecane spożycie białka w diecie na chorą trzustkę wynosi 1,2–1,5 g na każdy kilogram całkowitej masy ciała na dobę (np. 112,5 g w przypadku pacjenta o wadze 75 kg).
• Dieta trzustkowa powinna dostarczać każdego dnia około 25–35% całkowitej liczby kalorii pochodzących z tłuszczów (głównie roślinnych), jeśli leczenie substytucyjne enzymami trzustkowymi jest skuteczne.

Dieta trzustkowa – produkty, które wolno jeść

Dieta trzustkowa bazuje na łatwostrawnych produktach i potrawach o niskiej lub umiarkowanej zawartości tłuszczu i błonnika pokarmowego. Oto przykładowe produkty, które wolno jeść na diecie trzustkowej:

• gotowane lub pieczone chude gatunki mięsa (np. kurczak, indyk, cielęcina, królik);
• gotowane lub pieczone ryby (tłuste i chude gatunki) o najniższej zawartości zanieczyszczeń morskich;
• niskotłuszczowe mleko i jego przetwory (np. chudy twaróg, lekki serek wiejski, jogurt naturalny do 3% tłuszczu, ser mozzarella light, ser żółty light);
• jajka gotowane w wodzie, jajecznica i omlet smażone bez tłuszczu;
• dobrze tolerowane warzywa świeże, gotowane, pieczone, rozdrobnione (np. zielone warzywa liściaste, marchew, cukinia, pietruszka, dynia, ziemniaki);
• dobrze tolerowane owoce świeże, gotowane, pieczone, rozdrobnione (np. banany, owoce jagodowe);
• jasne produkty zbożowe (np. chleb pszenny, jasny makaron, płatki jaglane, biały ryż, płatki owsiane błyskawiczne, płatki ryżowe, kasza kuskus, kasza kukurydziana);
• przetwory sojowe (np. tofu naturalne, jogurt sojowy naturalny);
• naturalne napoje roślinne (np. sojowy, migdałowy, owsiany);
• tłuszcze roślinne (np. oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia, zimnotłoczony olej rzepakowy, margaryna miękka);
• masło orzechowe, masło migdałowe, tahini;
• biszkopty, kisiele i budynie;
• łagodne zioła i przyprawy (np. tymianek, majeranek, oregano, bazylia, koperek, natka pietruszki, kminek, cynamon, wanilia).

Czego unikać na diecie trzustkowej?

Pacjenci wymagający stosowania diety trzustkowej powinni unikać produktów i potraw, które zaostrzają przebieg choroby oraz wywołują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, zwłaszcza biegunkę, wzdęcia i bóle brzucha. Oto przykładowe produkty, których należy unikać na diecie trzustkowej:

• warzywa kapustne (np. kapusta biała, kalafior, brukselka);
• warzywa cebulowe (np. cebula, czosnek, por);
• rośliny strączkowe (np. bób, groch, fasola, ciecierzyca);
• niektóre owoce (np. surowe gruszki, śliwki, suszone owoce);
• grzyby;
• produkty zbożowe z pełnego przemiału (np. grube kasze, pełnoziarniste makarony, ryż brązowy, pieczywo razowe, otręby i zarodki);
• tłuste gatunki mięsa i jego przetwory (np. karkówka, żeberka, boczek, kiełbasa, salceson, pasztet, parówki, kabanosy, salami);
• smażone mięso, ryby i jaja;
• pełnotłuste mleko i jego przetwory (np. śmietana, masło klarowane, śmietanka kremowa, serki typu fromage, sery topione, jogurty greckie);
• produkty smażone w głębokim tłuszczu (np. frytki);
• dania typu fast food (np. hamburgery, zapiekanki, kebab);
• słodycze o wysokiej zawartości cukru i tłuszczu (np. batony, praliny, czekolady);
• słone przekąski (np. chipsy, słone paluszki, krakersy, chrupki);
• oleje tropikalne (np. kokosowy, palmowy, tłuszcz shea);
• ostre przyprawy (np. papryka chili, pieprz czarny);
• słodkie napoje gazowane i niegazowane;
• napoje alkoholowe.

Przykładowy jadłospis na diecie trzustkowej

Co jeść na diecie trzustkowej? Oto przykładowy jadłospis na diecie trzustkowej:

Śniadanie: owsianka na mleku bezlaktozowym z gorzkim kakao, bananem, syropem klonowym i masłem orzechowym

Drugie śniadanie: jajko na miękko z jasnym pieczywem na zakwasie, margaryną miękką ze sterolami roślinnymi, sałatą masłową, pomidorem bez skórki i łagodnymi ziołami

Przekąska: wysokobiałkowy jogurt naturalny bez laktozy zmiksowany z borówkami amerykańskimi, syropem klonowym, masłem migdałowym i cynamonem

Obiad: pieczony dorsz w ziołach z purée ziemniaczanym i surówką z marchewki i jabłka

Podwieczorek: budyń jaglany na napoju sojowym z musem truskawkowym

Kolacja: zupa krem z dyni, marchewki i ziemniaków

Dieta odciążająca trzustkę – najczęściej zadawane pytania

Co jeść na śniadanie przy chorej trzustce?

Doskonale sprawdzi się pieczywo pszenne jasne z jajkiem gotowanym na miękko, chudym twarożkiem albo chudą wędliną drobiową oraz dobrze tolerowanymi warzywami (np. sałatą masłową, pomidorem lub ogórkiem bez skórki) i łagodnymi ziołami. Dobrym pomysłem jest również owsianka na mleku bezlaktozowym z bananem i masłem orzechowym lub kasza jaglana na naturalnym napoju sojowym z bananem i masłem migdałowym.

Jakich ziół należy unikać przy chorej trzustce?

Przy chorej trzustce należy unikać ziół i przypraw, które mogą nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, np. papryka chili, pieprz cayenne, pieprz czarny, curry, kozieradka, pieprz metystynowy (kava kava), czosnek granulowany, cebula suszona oraz musztarda.

Jakie owoce można jeść przy chorej trzustce?

Przy chorej trzustce można jeść takie owoce, jak borówki amerykańskie, jagody leśne, maliny, truskawki, banany, jabłka bez skórki, morele czy brzoskwinie. Najlepiej spożywać owoce w postaci pieczonej, gotowanej, duszonej, przetartej lub zmiksowanej.

Jak często jeść przy chorej trzustce?

Przy chorej trzustce należy jeść 5–6 razy dziennie co około 3 godziny, aby nie obciążać nadmiernie przewodu pokarmowego i zapobiegać dyskomfortowi w obrębie jamy brzusznej po zjedzonym posiłku. Spożywane posiłki w diecie na chorą trzustkę powinny być lekkostrawne, łagodnie przyprawione oraz gotowane w wodzie, na parze albo duszone lub pieczone bez tłuszczu.

Jak długo należy stosować dietę trzustkową?

Dietę trzustkową przy przewlekłym zapaleniu trzustki należy stosować długoterminowo, często nawet do końca życia. Dieta na chorą trzustkę pomaga poprawić stan odżywienia, złagodzić dokuczliwe objawy ze strony przewodu pokarmowego i zapobiegać nawrotom i zaostrzeniom choroby w przyszłości.