Biegunka u dziecka starszego oraz niemowlęcia – przyczyny i leczenie

Ostra biegunka to jedna z najczęstszych dolegliwości u dzieci oraz przyczyna wizyt lekarskich. Wbrew pozorom postępowanie jest bardzo proste i w części przypadków dziecko może być z powodzeniem leczone w domu. Jak radzić sobie z biegunką u noworodka, niemowlęcia lub starszego dziecka? Jak zapobiegać i kiedy zgłosić się do lekarza?

Po pierwsze, musimy wiedzieć, czym tak naprawdę jest biegunka. Definicja Światowej Organizacji Zdrowia podaje jasne kryteria – biegunką nazywamy oddawanie wodnistych stolców trzy razy dziennie lub częściej. Co ważne, ta definicja dotyczy niemowląt karmionych sztucznie. Dzieci posilające się wyłącznie piersią oddają kilka bądź nawet kilkanaście stolców na dobę i jest to normalne.

Niezależnie od wieku i sposobu karmienia możemy mówić o biegunce, gdy niemowlę znacznie częściej oddaje stolce (w porównaniu z normalnym rytmem wypróżnień), a przy tym zmienia się ich charakter, tzn. są bardziej płynne, wodniste, a niekiedy zawierają śluz, ropę lub krew. Biegunka zwykle ustępuje samoistnie w ciągu pięciu-siedmiu dni, a jeżeli trwa dłużej niż dwa tygodnie, to nazywamy ją biegunką przewlekłą.

Najczęstsze przyczyny biegunki u dzieci

Pierwszym etapem na drodze do zapobiegania i skutecznego leczenia biegunki jest odnalezienie jej przyczyny:

  • Ostra biegunka: zakażenia wirusowe, głównie wywołane przez rotawirusy, rzadziej przez czynniki bakteryjne i zakażenia pasożytami. Dodatkowymi objawami mogą być gorączka i wymioty. Sama choroba rozprzestrzenia się na inne osoby, np. w przedszkolu, szkole czy pracy.
  • Upośledzenie trawienia niektórych składników pokarmowych w jelitach, co z kolei zmniejsza wchłanianie wody z jelita grubego, w ten sposób dochodzi do oddawania wodnistych stolców. Proces zachodzi m.in. po przebyciu biegunki bakteryjnej, po antybiotykoterapii, w nietolerancji węglowodanów (fruktoza, laktoza) lub w przebiegu celiakii.
  • Zakażenia dróg moczowych, płuc i ucha środkowego.
  • Zaburzone wydzielanie elektrolitów i wody do światła jelita, choroba przewlekła, a także zaburzenia immunologiczne.

Jak wygląda typowy przebieg biegunki?

Zazwyczaj biegunka u noworodków, niemowląt i dzieci starszych przebiega z bólem brzucha i nudnościami. Do tych objawów mogą dołączyć: podwyższona temperatura ciała, wzdęcie brzucha oraz wymioty.

Podczas przebiegu choroby dochodzi do utraty elektrolitów i wody, dlatego nierzadko występują oznaki odwodnienia, tj. podkrążone oczy, wysuszone błony śluzowe, oddawanie mniejszej ilości moczu niż zazwyczaj.

Postępowanie w biegunce u dziecka

Najważniejszą zasadą w domowym leczeniu laksacji u dziecka jest regularne podawanie płynów (w tym elektrolitów). To niezwykle ważne, ponieważ wodnista biegunka, szczególnie połączona z gorączką, może doprowadzić do odwodnienia, a następnie do kwasicy metabolicznej. Dzieci do drugiego roku życia po oddaniu płynnego stolca powinny otrzymać dodatkowe ćwierć do pół szklanki płynu (50-100 ml), a między drugim a dziesiątym rokiem życia – pół do całej szklanki płynu (100-200 ml).

W przywróceniu równowagi wodno-elektrolitowej organizmu najlepiej sprawdzą się tzw. doustne preparaty nawadniające, dostępne w aptece. Zwykle są to gotowe płyny lub saszetki z proszkiem do rozpuszczenia w wodzie, które warto mieć przy sobie podczas podróży lub w domowej apteczce. Pozytywny skutek odniosą także woda, lekki kompot np. jabłkowy bez dodatku cukru, herbata czy zupa (najlepiej lekko osolone).

Musimy wystrzegać się stosowania napojów gazowanych i gotowych soków owocowych. Duża zawartość sacharozy i innych węglowodanów może nasilić biegunkę. Wbrew powszechnej opinii dziecko powinno się żywić dokładnie tak samo, jak przed wystąpieniem objawów. Nie zalecane jest stosowanie diety lub dłuższych przerw w jedzeniu. Prawidłowe żywienie zapewni odpowiednią podaż składników odżywczych, zapobiegnie niedoborom i będzie sprzyjało odbudowie nabłonka jelitowego. Jedyną modyfikacją może być spożywanie mniejszych porcji, ale częściej, sześć-siedem razy na dobę.

Ważnym elementem postępowania w biegunce u noworodka, niemowlęcia czy starszego dziecka jest uważna obserwacja pod kątem odwodnienia i nasilenia dotychczasowych objawów.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Biegunka zwykle przechodzi samoistnie po kilku dniach i może być leczona objawowo w domu, bez konieczności hospitalizacji oraz przyjmowania leków działających przyczynowo. Niestety, w niektórych przypadkach musimy zgłosić się z dzieckiem do lekarza, np. jeżeli zauważymy suchy język, zapadnięte gałki oczne, rzadkie oddawanie moczu czy płacz bez łez.

Podobnie w przypadku zaburzeń stanu świadomości, intensywnych wymiotów, gorączki powyżej 39 stopni (u niemowląt poniżej trzeciego miesiąca życia – powyżej 38 stopni), niechęci do przyjmowania pokarmów oraz płynów lub braku poprawy po kilku dniach. Właśnie z tego względu tak istotna jest uważna obserwacja dziecka i przebiegu jego choroby.

Po powrocie do zdrowia, jak powinniśmy postępować i zapobiegać biegunce?

Najważniejszym i najtańszym sposobem zapobiegania biegunkom zakaźnym u dzieci jest przestrzeganie podstawowych zasad higieny, czyli mycie rąk oraz przygotowywanie i przechowywanie pożywienia z zachowaniem przepisów sanitarnych.

Po powrocie do zdrowia powinniśmy kontynuować dotychczasowe przyzwyczajenia dietetyczne i leczyć chorobę podstawową (o ile taka istnieje). Nie możemy przerywać karmienia piersią, ponieważ dla małych niemowląt odgrywa ono ochronną rolę.

Kolejną metodą przeciw biegunce wywołanej przez rotawirusy (które są najczęstszą przyczyną biegunek ostrych u dzieci do piątego roku życia) jest szczepienie. Pierwszą dawkę dziecko powinno przyjąć przed 12. tygodniem życia, natomiast ostatnią do 32. tygodnia życia. Cykl składa się z dwóch-trzech doustnych porcji podanych w odstępie przynajmniej czterech tygodni. Co ważne, można je wykonać z innymi szczepieniami w Programie Szczepień Ochronnych.


Podziel się: