Melatonina - w zaburzeniach snu
Alicja Świątek

Melatonina - w zaburzeniach snu

Melatonina to kluczowy hormon procesu zasypiania. Jej niedobory mogą niekorzystanie wpływać na zachowanie prawidłowego cyklu okołodobowego, a tym samym przyczyniać się do występowania zaburzeń szeregu mechanizmów zachodzących w organizmie. Ilość wydzielanej melatoniny zmniejsza się wraz z wiekiem, przez co najbardziej narażone na jej niedobory są osoby starsze. Jakie inne funkcje spełnia hormon snu, jak należy go suplementować i czym objawiają się niedobory melatoniny? Odpowiedzi na te pytania, znajdują się niniejszym artykule.

Melatonina jest substancją naturalnie wytwarzaną przez organizm. Wykazuje szereg korzystnych działań, a jej potencjalne właściwości są poddawane licznym badaniom. Nazywana jest hormonem ciemności, ponieważ zaczyna się wydzielać wówczas, kiedy zapada zmrok. Przypisuje się jej działania związane z kontrolą i regulacją rytmu okołodobowego organizmu, w tym także snu i czuwania. Z tego powodu największa grupa pacjentów stosuje ją w problemach związanych z zasypianiem oraz nieprawidłową jakością snu. W Aptekach dostępne są preparaty z melatoniną w postaci leku oraz suplementów, a ich ceny wahają się w przedziale od około 10 do 40 zł.

Co to jest melatonina?

Melatonina jest hormonem wytwarzanym fizjologicznie u ssaków, głównie w szyszynce (element ośrodkowego układu nerwowego). Pod względem budowy chemicznej jest pochodną tryptofanu (aminokwas), a wyjątkowa struktura warunkuje jej zdolność do przekraczania barier biologicznych (bariery krew-mózg oraz łożyskowej). Substancja ta wpływa pośrednio lub bezpośrednio na wiele tkanek i komórek w organizmie. Melatonina wykazuje plejotropowe, czyli wielokierunkowe działanie. Wpływa na szereg procesów zachodzących w organizmie, a przede wszystkim reguluje rytm dobowy, w tym cykl snu i czuwania. Jest również zaliczana do silnych antyoksydantów, czyli substancji wychwytujących wolne rodniki, odpowiedzialne za liczne procesy chorobotwórcze. Istotne jest również jej działanie immunomodulujące oraz wpływ na procesy hormonalne, w tym związane z wydzielaniem: adrenokortykotropiny, glikokortykosteroidów, folitropiny, lutropiny, prolaktyny, somatotropiny i tyreoliberyny. Pomimo udowodnionych licznych korzystnych działań melatoniny, jej potencjał leczniczy jest niedoceniony. Prowadzone są dalsze badania, określające wpływ tej substancji na procesy zachodzące w  organizmie człowieka. Stanowi to szansę na wykorzystanie w przyszłości tej substancji w leczeniu licznych zaburzeń i chorób.

Jak działa melatonina? Wpływ  melatoniny na rytm dobowy

Melatonina koordynuje okołodobowy rytm organizmu, regulując w ten sposób funkcjonowanie zegara biologicznego. Jej wydzielanie jest uzależnione od pory dnia i nocy oraz pór roku. Obserwuje się znaczący wzrost poziomu melatoniny w porze nocnej, osiągając maksimum pomiędzy godziną 24 a 3. Natomiast pod wpływem światła dziennego, które wpływa hamująco na jej wydzielanie, następuje spadek jej stężenia, które utrzymuje się na niskim poziomie w ciągu dnia. Najwyższa produkcja melatoniny u człowieka występuje w wieku 3 – 5 lat, aby po tym okresie ulec stabilizacji i po 40 roku życia rozpocząć stopniowy spadek. W związku ze spadkiem poziomu melatoniny wraz z wiekiem, jej niedobory są często obserwowane wśród osób starszych. Wpływa to na pogorszenie jakości ich snu oraz trudności w zasypianiu.

Melatonina a zaburzenia snu

Od pewnego czasu znany jest korzystny wpływ melatoniny na proces zasypiania. Obecnie badaniom poddaje się wykorzystanie tej substancji w terapii niektórych zaburzeń snu, w celu poprawy jego jakości. Najczęściej problemy z prawidłowym snem dotyczą osób pracujących nieregularnie, w godzinach nocnych, a także podróżnych zmieniających nagle strefy czasowe (występuje u nich zjawisko określane jako – jet lag). Trudności z zasypianiem dotyczą również osób starszych, u których następuje znaczny spadek poziomu melatoniny. W związku z korzystnym wpływem melatoniny na proces zasypiania oraz jej właściwościami regulującymi rytm snu i stan czuwania jest ona stosowana w leczeniu dyssomnii. Dyssomnia to zaburzenia ilości, jakości oraz długości trwania snu. Udowodniono, że podanie melatoniny w tej jednostce chorobowej powoduje skrócenie procesu zasypiania, przy jednoczesnym wydłużeniu łącznego czasu snu. Dodatkowo nie zaobserwowano wystąpienia efektów ubocznych podczas leczenia. Dlatego zasadnym wydaje się stosowanie tej substancji w różnego rodzaju zaburzeniach snu.

Melatonina – normy u dzieci i dorosłych

Poziom melatoniny, niezależnie od płci, zależy przede wszystkim od wieku. Prawidłowe stężenie tego hormonu w osoczu określone jest normami dla następujących grup wiekowych:

  • od 1 do 3 r.ż.: ok. 250 pg/ml
  • od 8 do 15 r.ż.: 120 – 180 pg/ml
  • od 18 do 65 r.ż.: 70 – 80 pg/ml
  • po 65 r.ż.: 20 – 30 pg/ml

Melatonina – niedobór

Obniżona produkcja melatoniny, prowadząca do jej niedoboru w organizmie, występuje zazwyczaj u osób starszych. Pacjenci, u których pojawia się ten kłopot, odczuwają przede wszystkim problemy z zasypianiem, zauważają, że sen nie daje oczekiwanego odpoczynku, a sam jego proces jest nieprawidłowy i skrócony. Dodatkowo w tej grupie osób obserwuje się występowanie licznych chorób przewlekłych o podłożu zapalnym.

Melatonina – nadmiar

Melatonina podawana doustnie charakteryzuje się dobrą tolerancją oraz niewielką toksycznością. Jednakże, jak w przypadku każdego preparatu, mogą pojawić się działania niepożądane. Spośród najczęściej opisywanych można wyróżnić: senność w ciągu dnia, a dodatkowo bóle i zawroty głowy. Niekiedy mogą wystąpić objawy depresyjne, lekkie drżenia, umiarkowany niepokój, objawy ze strony przewodu pokarmowego oraz obniżenie ciśnienia krwi.

Do tej pory nie odnotowano zgonu w związku z przedawkowaniem melatoniny, zatem nie ma określonej dawki śmiertelnej dla człowieka.

Melatonina – dawkowanie

Podczas leczenia zaburzonego rytmu snu, zalecana dawka melatoniny wynosi zazwyczaj od 0,5 do 3 mg. Preparat podaje się doustnie. W zależności od stanu pacjenta dawka dobierana jest indywidualnie i niekiedy zaleca się przyjmowanie 5 mg tej substancji. Preparaty z melatoniną stosuje się w jednej dawce, aplikowanej wieczorem, minimum jedną godzinę przed zaśnięciem. Wyjątek stanowi stosowanie melatoniny u osób pracujących zmianowo. Wówczas preparat przyjmuje się jedną godzinę przed planowanym zaśnięciem, po powrocie z pracy nocnej. W przypadku stosowania melatoniny, w związku z planowaną podróżą i zmianą stref czasowych, zaleca się stosowanie 2 – 3 mg substancji czynnej raz na dobę. Podawanie preparatu zaczyna się w pierwszym dniu podróży, w porze wieczornej, po zapadnięciu zmroku. Terapię wspomagającą kontynuuje się przez 2 – 3 dni po podróży. U osób niewidomych cierpiących na zaburzenia rytmu okołodobowego snu i czuwania zaleca się przyjmowanie od 0,5 do 5 mg w pojedynczej dawce dobowej, wieczorem pomiędzy godziną 21 – 22. Efekty stosowania melatoniny zazwyczaj obserwuje się po około 2 tygodniach systematycznego stosowania.

Melatonina – przeciwwskazania do suplementacji

Preparatów z melatoniną nie należy stosować, jeśli występuje nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą. Nie należy jej także stosować po spożyciu alkoholu (melatonina potęguje jego działanie uspokajające) oraz w przypadku kobiet w ciąży lub mam karmiących.

  1. S. Mańka i in., Immunoregulacyjne działanie melatoniny. Mechanizm działania i wpływ na komórki procesu zapalnego, „phmd.pl” [online], http://www.phmd.pl/api/files/view/117017.pdf, [dostęp:] 18.12.2020 r.
  2. M. Brzęczek i in., Melatonina – hormon o plejotropowym działaniu, „yadda.icm.edu.pl” [online], http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.psjd-0a7a9811-896f-404c-9cbd-76c3d217338d, [dostęp:] 18.12.2020 r.
  3. M. Kruczek i in., Melatonina roślinna jako mało znany przeciwutleniacz i regulator zegara biologicznego– charakterystyka i możliwości aplikacji w przemyśle spożywczym, „researchgate.net” [online], https://www.researchgate.net/publication/303299874_Melatonina_roslinna_jako_malo_znany_przeciwutleniacz_i_regulator_zegara_biologicznego-_charakterystyka_i_mozliwosci_aplikacji_w_przemysle_spozywczym/link/573ba21308ae9f741b2d86fe/download, [dostęp:] 18.12.2020 r.
  4. M. Juszczak i in., Rola szyszynki oraz melatoniny w regulacji syntezy i wydzielania wybranych hormonów części gruczołowej przysadki, „phmd.pl” [online], http://www.phmd.pl/api/files/view/2085.pdf, [dostęp:] 18.12.2020 r.
  5. R. Zań i in., Właściwości biologiczne melatoniny i jej zastosowania kliniczne u zwierząt, „vetpol.org” [online], http://www.vetpol.org.pl/dmdocuments/ZW%202011_03%20%2007.pdf, [dostęp:] 18.12.2020 r.
  6. M. Karasek, Znaczenie kliniczne melatoniny, „czytelniamedyczna.pl” [online], http://www.czytelniamedyczna.pl/2770,znaczenie-kliniczne-melatoniny.html, [dostęp:] 18.12.2020 r.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Płukanie gardła – jak i czym płukać gardło?

    Płukanie gardła jest jednym z domowych sposobów na łagodzenie nieprzyjemnych objawów infekcji gardła, ale także innych dolegliwości. Płukanki pomagają uśmierzyć ból, zmniejszyć opuchliznę i obrzęk gardła, a także nawilżyć suchą i podrażnioną śluzówkę. Jak i czym płukać gardło? O czym warto pamiętać, stosują płukanki na gardło? 

  • Selektywne zaburzenie odżywiania – przyczyny, objawy i leczenie wybiórczego jedzenia

    Wielu rodziców czy opiekunów dzieci uważa, że zakres jedzonych przez nie produktów jest zbyt mały i że są one strasznie wybredne. Taką osobę często określa się słowem „fusyt”, co zgodnie z definicją oznacza człowieka wybrednego, który nie wszystko jada, często krzywi się na jedzenie i odmawia konsumpcji oraz ma specyficzne przyzwyczajenia żywieniowe. Większość osób ma jakieś produkty, których nie lubi, a zazwyczaj w młodości ilość rzeczy, których dziecko nie chce jeść jest jeszcze większa. Kiedy należy się martwić taką sytuacją? Kiedy jest to tylko dziecięca wybiórczość, a kiedy poważny problem? 

  • Zapalenie ucha – przyczyny, objawy, leczenie

    Zapalenie ucha może dotyczyć wszystkich części, z których składa się narządu słuchu: ucha zewnętrznego, środkowego oraz wewnętrznego. Schorzenie najczęściej dotyka najmłodszych pacjentów, jednak z zapaleniem ucha mogą się zmagać także dorośli. Objawy, które powinny zaniepokoić to ból ucha, pogorszenie słuchu, wyciek surowiczy lub ropny, zaburzenia równowagi, zawroty głowy, szumy uszne.

  • Ból nerki w ciąży – przyczyny, leczenie, domowe sposoby

    Ból nerek w czasie ciąży, tak jak każdy inne zaburzenie fizjologiczne, nie powinien być bagatelizowany. Kobiety ciężarne, które odczuwają m.in. kłujący ostry ból w okolicy dołu pleców i mają gorączkę, koniecznie powinny skonsultować swój stan z lekarzem. Leczenie nerek z użyciem antybiotyków lub leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych, powinno odbywać się zawsze pod kontrolą lekarza i mieć miejsce jedynie w uzasadnionych przypadkach. Warto dodać, że nie istnieją domowe sposoby na ból nerki, które zupełnie wyeliminowały dolegliwość, niemniej istnieją takie, które mogą pomóc osłabić dolegliwości. Jakie to sposoby i jak wygląda leczenie ciężarnych z chorobą nerek? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Kim są tzw. non-responders? Dlaczego niektóre osoby nie reagują na szczepienia?

    Szczepienia pobudzają układ odpornościowy do wytwarzania ochrony immunologicznej, która naśladuje naturalną odpowiedź na potencjalną infekcję. Dlaczego niektóre osoby nie reagują na szczepionki w taki sposób, jaki można by się tego spodziewać? Czy można przewidzieć, u kogo szczepionka nie zadziała?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij