Na bezsenność melatonina? Co na to nauka?

Przez wiele lat niewielki gruczoł o nazwie „szyszynka” był traktowany jako narząd szczątkowy. Od odkrycia melatoniny, która w nim powstaje, wiele się jednak zmieniło. Co łączy melatoninę z zaburzeniami snu i dlaczego z myślą o zdrowym, długim śnie, zamiast ciepłego mleka, warto rozważyć wypicie soku z wiśni?

Synteza melatoniny i jej wydzielanie

Melatonina (chemicznie: N-acetylo-5-metoksytryptamina) jest naturalnie występującym hormonem, produkowanym przez pinealocyty szyszynkowe. Fizjologiczne wydzielanie melatoniny zwiększa się wkrótce po zapadnięciu zmroku, by w okresie szczytu wydzielania (pomiędzy godz. 2 a 4 w nocy) osiągnąć w surowicy stężenie kilkakrotnie wyższe niż w ciągu dnia. Ten pik jest spowodowany faktem, że wydzielanie melatoniny jest ściśle regulowane cyklem światło-ciemność. W jaki sposób jest to możliwe? Otóż działanie bodźców świetlnych na receptory siatkówki oka przenosi się za pośrednictwem specjalnej drogi siatkówkowo-podwzgórzowej i dalej drogami zstępującymi do układu współczulnego zaopatrującego szyszynkę. W ten sposób uwalnia się hormon noradrenalina, który działając na receptory β-adrenergiczne zwiększa aktywność najważniejszego enzymu uczestniczącego w szlaku biosyntezy melatoniny.

Melatonina w aptece

Melatonina (syntetyczny odpowiednik naturalnego hormonu) występuje w postaci klasycznych tabletek (1,3, 5 mg) oraz o przedłużonym uwalnianiu (2 mg), imitującym naturalne wytwarzanie melatoniny w organizmie (ten ostatni preparat jest wydawany na podstawie ważnej recepty lekarskiej). Pełny zakres działania tego hormonu nie jest jeszcze dobrze poznany i wymaga dalszych badań. Istnieje jednak kilka sprawdzonych wskazań do jego stosowania. Należą do nich: zaburzenia snu (zwłaszcza u osób w wieku podeszłym), regulacja rytmu sen – czuwanie u osób niewidomych oraz niwelowanie zaburzeń wynikających ze zmiany stref czasowych w czasie podróży międzykontynentalnych (jet-lag).  

Stosowanie w zaburzeniach snu. O czym pamiętać?

Istnieje zależność stężeń melatoniny od wieku. Przeprowadzone badania wykazały, że amplituda rytmu melatoniny u osób w podeszłym wieku, w szczególności powyżej 70 roku życia, stopniowo zmniejsza się wraz z wiekiem (1). Z uwagi na ten fizjologiczny spadek melatoniny endogennej, uważa się, że przyjmowanie syntetycznego hormonu może podnosić jakość snu szczególnie u pacjentów w wieku powyżej 55 lat z pierwotną bezsennością (czyli samoistną, nietowarzyszącą innym chorobom). Należy jednak zwrócić uwagę na przyjmowanie tego hormonu o właściwej porze (przed snem ok. 21.00–22.00.) i podkreślić, że efekty obserwuje się stopniowo, nierzadko po upływie 2 tygodni od momentu rozpoczęcia stosowania. Przed zastosowaniem należy również starannie zapoznać się z ulotką.

Liczenie wiśni zamiast baranów?

Duże zainteresowanie wzbudził w środowisku naukowym fakt, że źródłem melatoniny mogą być… wiśnie. Spekuluje się, że pierwotną funkcją melatoniny w owocach wiśni może być ochrona przed stresem oksydacyjnym (2). Nie do końca wiadomo jednak jak melatonina spożywana wraz z dietą wpływa na stężenie tego hormonu we krwi. W małym badaniu (na grupie zaledwie 20 ochotników), którzy przez tydzień pili koncentrat wiśniowy rozcieńczony wodą, wykazano, że ten prosty zabieg poprawiał jakość snu. Badacze stwierdzili także, że u osób pijących rozcieńczony koncentrat wiśniowy wzrost poziomu melatoniny w moczu był o 15-16% wyższy niż w grupie kontrolnej. Pomiary z aktografów (przenośnych urządzeń służących do wielodobowego pomiaru aktywności ruchowej) pokazały, że u ludzi pijących sok wiśniowy sen ulegał także pewnemu wydłużeniu (3). Ten sposób, choć naukowo jeszcze bardzo kontrowersyjny i wymagający dalszych badań (odpowiednio zaprojektowanych,  rzetelnych), ma niewątpliwie dodatkową zaletę: te czerwone owoce zawierają chroniące nas przed działaniem wolnych rodników antocyjany.

Piśmiennictwo:

  1. Arendt J. Melatonin and human rhythms. Chronobiol Int., 2006; 23: 21-37.
  2. Zhao Y, Tan DX, Lei Q, Chen H, Wang L, Li QT, Gao Y, Kong J. Melatonin and its potential biological functions in the fruits of sweet cherry. J Pineal Res. 2015; 55(1):79-88.
  3. Howatson G, Bell PG, Tallent J, Middleton B, McHugh MP, Ellis J. Effect of tart cherry juice (Prunus cerasus) on melatonin levels and enhanced sleep quality. Eur J Nutr. 2012; 51(8): 909-916.

Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus