Melatonina – badanie dobowe śliny. Normy, leczenie zaburzeń - portal DOZ.pl
Melatonina – badanie dobowe śliny. Normy, leczenie zaburzeń
Barbara Sitek

Melatonina – badanie dobowe śliny. Normy, leczenie zaburzeń

W poprawie jakości snu może pomóc melatonina. Nieprawidłowe wydzielanie tego hormonu wywołuje męczące wybudzanie się podczas snu, zaburzenia w prawidłowym rytmie dobowym czy problemy z zasypianiem i odprężeniem. Najbardziej narażonymi osobami na wahania poziomu melatoniny są seniorzy, kobiety w trakcie menopauzy lub osoby pracujące w różnych porach dnia i nocy. Dlaczego warto wykonać dobowe badanie śliny, jak je przeprowadzić i czemu nie powinno się łączyć suplementacji hormonu snu z alkoholem? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

Za co odpowiada melatonina?

Melatonina jest hormonem, którego podstawowym zadaniem jest regulacja naszego rytmu dobowego. Jej synteza zachodzi głównie w pinealocytach, czyli komórkach szyszynki, pod wpływem bodźców wzrokowych i jest pobudzana poprzez zmniejszenie ilości sygnałów świetlnych, docierających do siatkówki oka. Szlak syntezy zaczyna się od L-tryptofanu, czyli jednego z aminokwasów aromatycznych, który następnie przekształcany jest w serotoninę, a ta z kolei ulega przemianie do melatoniny.

W warunkach prawidłowych melatonina wytwarzana jest przede wszystkim po zmroku, natomiast w ciągu dnia produkowane są jedynie niewielkie jej ilości, co gwarantuje zachowanie równowagi pomiędzy rytmem snu i czuwania, czyli stabilizację tak zwanego zegara biologicznego. Na ilość hormonu powstającą w organizmie oprócz pór dnia, wpływają również pory roku, szerokość geograficzna, a także stosowane oświetlenie. Osoby, które dużo podróżują, pracują zmianowo lub spędzają znaczną ilość czasu przed wyświetlaczami sprzętów elektronicznych, mają często problemy z funkcjonowanie zegara biologicznego, co może objawiać się trudnościami z zasypianiem, wybudzaniem się w ciągu nocy, a także zmęczeniem w ciągu dnia. Rozchwianie rytmu dobowego snu, może z czasem prowadzić do innych schorzeń, w tym do rozwoju cukrzycy, otyłości i chorób nowotworowych, dlatego tak ważne jest, aby utrzymywać stężenie melatoniny na odpowiednim poziomie.

Od czego zależy ilość produkowanej melatoniny w organizmie?

Ilość produkowanego w organizmie hormonu snu zależy przede wszystkim od wieku. U dzieci melatonina zaczyna być wytwarzana ok. 9 – 12 tygodnia życia (dlatego dopiero od ok. 20 t. ż.  można u nich zaobserwować rytm snu i czuwania), osiągając najwyższy pik pomiędzy 5 a 10 r. ż. W kolejnych latach jej stężenie zaczyna systematycznie spadać, co ma miejsce szczególnie po 45 roku życia. Problem ze snem jest jedną z najczęściej zgłaszanych dolegliwości przez osoby starsze, jak i kobiety w czasie menopauzy. Przyczyną tego stanu są zmiany w szyszynce, która z upływem czasu ulega kalcyfikacji (wapnieniu) i traci zdolność produkcji hormonu snu, prowadząc do niedoboru melatoniny. Melatonina wyprodukowana w szyszynce nie jest w niej magazynowana, tylko od razu trafia do krwioobiegu, gdzie ma możliwość oddziaływania na wiele tkanek i narządów. Obecność receptorów dla melatoniny, czyli specjalnych „bramek”, przez które może ona dostawać się do wnętrza komórki, odnotowano m.in. w ośrodkowym układzie nerwowym, przewodzie pokarmowym, sercu, naczyniach tętniczych, wątrobie, nerkach, gruczole krokowym, macicy, czy narządzie wzroku.

W ciągu ostatnich 50 lat przeprowadzono szereg badań na temat wielokierunkowego działania melatoniny. Obecnie uważa się ją nie tylko za hormon, który kontroluje nasz sen, ale również za związek o możliwym działaniu immunomodulującym (wpływającym na odporność), antyoksydacyjnym i spowalniającym procesy starzenia. Wykazano także, że melatonina może wpływać na wydzielanie glukozy, modyfikować produkcję innych hormonów (przede wszystkim hormonów płciowych i prolaktyny), brać udział w hamowaniu procesu nowotworowego, działać neuroprotekcyjnie, a nawet zmniejszać ryzyko chorób psychicznych. Obniżony poziom melatoniny zaobserwowano m.in. u pacjentów z depresją, schizofrenią i alkoholików.

Objawy zaburzenia wydzielania melatoniny. Kiedy należy zbadać poziom melatoniny?

Zaburzenia wydzielania melatoniny są jednym ze skutków szybkiego tempa rozwoju współczesnego świata. Ze względu na zwiększającą się ilość czasu spędzaną w sztucznym oświetleniu (światło niebieskie) i przed ekranem komputera coraz częściej i coraz większa ilość pacjentów zgłasza problemy z zasypianiem oraz prawidłowym przebiegiem snu, zmęczeniem w ciągu dnia, pogorszeniem kondycji fizycznej, stanami nerwicowymi czy depresyjnymi. Jeżeli podobne objawy utrzymują się przez dłuższy czas, bez innej określonej przyczyny, oznaczenie stężenia melatoniny w organizmie może okazać się niezwykle pomocne, przyczyniając się do ustalenia ich rzeczywistej przyczyny, a niekiedy także ograniczenia niepotrzebnej farmakoterapii.

Polecane dla Ciebie

Jak przebiega dobowe badanie śliny? Jak się do niego przygotować?

Ze względu na to, że szczyt wydzielania melatoniny jest rejestrowany pomiędzy północą a 3:00 nad ranem, badanie jest przeprowadzane w nocy, najczęściej w domu pacjenta. Zazwyczaj polega ono na zebraniu trzech próbek śliny za pomocą zestawu otrzymanego uprzednio od personelu laboratorium.  Na wynik analiz należy czekać około 10 – 12 dni, a koszt badania wynosi od 700 do 800 zł. W ślinie jest oznaczana aktywna forma melatoniny, niezwiązana z białkami transportującymi. Jest to badanie nieinwazyjne, bezbolesne i łatwe do przeprowadzenia, a próbki są pobierane przez samego pacjenta w dogodnym dla niego czasie.

Melatonina – normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci

Prawidłowy poziom melatoniny zależy przede wszystkim od wieku, osiągając podobne wartości zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, a normy jej stężenia w osoczu mieszczą się zazwyczaj w następujących granicach:

  • u dzieci od 1 do 3 r. ż:  ok. 250 pg/ml
  • między 8 a 15 r. ż: 120- 180 pg/ml
  • u osób dorosłych: 70- 80 pg/ml
  • po 65 r. ż.: 20-30 pg/ml

Stężenie melatoniny w ślinie jest silnie skorelowane z jej stężeniem w osoczu i jest około 3 razy niższe od norm osoczowych.

Jak leczyć zaburzenia snu spowodowane nieprawidłowym poziomem melatoniny?

Brak odpowiedniej ilości snu i zaburzenia rytmu dobowego wpływa na funkcjonowanie całego organizmu, skutkując m.in. drażliwością, zmęczeniem, obniżeniem koncentracji, bólem głowy i ogólnym złym samopoczuciem. Gdy problem utrzymuje się przez dłuższy czas, może dodatkowo wpływać na zmniejszenie odporności organizmu i prowadzić do rozwoju poważnych schorzeń, dlatego nie należy go bagatelizować. Jeżeli wynik badania stężenia melatoniny znajduje się poniżej zakresu normy, warto zacząć od poprawy higieny snu.

Poprawienie jakości snu może nastąpić poprzez:

  • ograniczenie spożywanie kawy i herbaty na mniej więcej 3 4 godziny przed udaniem się na spoczynek,
  • unikanie ekspozycji na światło z ekranów co najmniej godzinę przed snem,
  • zadbanie o odpowiednie zaciemnienie i przewietrzenie pomieszczenia, w którym śpimy,
  • wzbogacenie swojej diety w produkty bogate w melatoninę i jej prekursor tryptofan (zwiększenie spożycia wiśni, bananów, migdałów, kolendry, herbaty lub wyciągu z melisy, nabiału oraz ryb).

Jeżeli problem będzie się wciąż utrzymywał, warto rozważyć rozpoczęcie suplementacji preparatami doustnymi zawierającymi melatoninę oraz poprosić o konsultację lekarza rodzinnego. Zażywanie preparatów z melatoniną jest zalecane przede wszystkim osobom pracującym w systemie zmianowym, niewidomym oraz często odbywających dalekie podróże zagraniczne, u których poprzez zmianę strefy czasowej, istnieje wystąpienia tzw. jet-lagu.

Należy pamiętać, że nie jest wskazane stosowanie preparatów zawierających melatoninę po spożyciu alkoholu, ponieważ potęguje ona jego właściwości uspokajające (sedujące), przez co efekt końcowy może być zbyt silny, wywołując zaburzenia równowagi i niemożność pohamowania senności.
  1. P. Szewczyk i in., Melatonina metabolizm i rola hormonu szyszynki, „Pielęgniarstwo i zdrowie publiczne", nr 8 (2) 2018.
  2. M. Brzęczek i in., Melatonina  hormon o plejotropowym działaniu, „Pediatria i medycyna rodzinna", nr 2 (12) 2016.
  3. Z. Dzierżewicz i in., Plejotropowe działanie melatoniny, „Medycyna rodzinna", nr 1 (21) 2018.
  4. K. Iwanek, Melatonina w leczeniu zaburzeń snu, „Farmakoterapia", nr 5 (24) 2014.
  5. A. Lewiński i in., Znaczenie kliniczne i zastosowanie terapeutyczne melatoniny – obecny stan wiedzy, „Folia Medica Lodziensia", nr 1 (37) 2010.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Badanie kału – pasożyty, krew utajona, resztki pokarmowe. Jak pobrać kał do badania?

    Badanie kału jest jednym z podstawowych narzędzi oceny kondycji układu pokarmowego. Pozwala zdiagnozować zarówno niegroźne schorzenia, jak i rozwijające się stany nowotworowe tego obszaru. W zależności od rodzaju badania, które ma zostać wykonane, zaleca się inny sposób pobrania materiału, jego ilości i czas przechowywania próbki. Jak właściwie pobrać kał do badania, ile kosztują testy na obecność patogenów, niestrawionych resztek pokarmowych i krwi utajonej w stolcu? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule. 

  • Erytropoetyna (EPO) – badanie, normy, interpretacja wyników

    Badanie erytropoetyny (EPO) jest wskazane podczas prowadzenia procesu diagnostycznego chorób krwi i nerek. Dzięki analizie poziomu erytropoetyny, możliwe jest kontrolowanie odpowiedzi na wdrożone leczenie anemii, nadkrwistości i niedokrwistości. Wysoki poziom EPO jest charakterystyczny dla sportowców, którzy swoje treningi odbywają w terenach górskich, ale także, co ciekawe, dla osób palących papierosy. Badanie poziomu erytropoetyny często towarzyszy analizie morfologii krwi i  hematokrytowi. Jaka jest norma EPO we krwi, czy do badania erytropoetyny należy zgłosić się na czczo i czy stosowanie EPO przez sportowców jest równoznaczne ze stosowaniem dopingu? Na te i inne pytania odpowiedzi znajdują się w niniejszym artykule.

  • Czy wysokie markery nowotworowe są powodem do zmartwień?

    Markery nowotworowe to istotny wskaźnik z diagnostycznego punktu widzenia. Najczęściej wykorzystuje się je w ocenie zaawansowania choroby onkologicznej, monitorowaniu postępów leczenia i wykrywaniu ewentualnego nawrotu wielu rodzajów nowotworów. Badanie poziomu markerów nowotworowych nie jest jednak doskonałym i jedynym wskaźnikiem, na który należy zwracać uwagę. Wyniki badań należy zawsze interpretować w połączeniu z badaniami obrazowymi, wywiadem klinicznym i badaniem fizykalnym, które mogą pomóc zoptymalizować interdyscyplinarne podejście do kwestii postępowania zarówno z pacjentami onkologicznymi, jak i cierpiącymi z powodu innych niż onkologiczne chorób. Dlaczego podwyższony poziom znaczników nowotworowych to nie wyrok, ile kosztuje badanie markerów i czy jest ono refundowane?

  • Badanie poziomu adrenaliny – jakie są wskazania i ile kosztuje?

    Adrenalina kojarzy się zazwyczaj z ekstremalnymi przeżyciami lub stresem, ale czy można zbadać jej poziom profilaktycznie lub oceniając wyniki laboratoryjne zdiagnozować groźną dla zdrowia chorobę? Otóż można, a czasami nawet trzeba. Jakie są normy adrenaliny w organizmie, jak wygląda badanie jej poziomu i czy od adrenaliny można się uzależnić? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • MCHC – badanie, podwyższone, niskie, interpretacja wyników

    Średnie stężenie hemoglobiny w krwince czerwonej, czyli erytrocycie, można oznaczyć, wykonując badanie morfologii krwi, co zostanie oznaczone na wyniku skrótem MCHC. Niskie lub wysokie MCHC może wskazywać na szereg zaburzeń, niemniej zazwyczaj nie stanowi samodzielnego parametru, dzięki któremu diagnozuje się chorobę. Jakie są normy MCHC i przyczyny zaburzeń tego wskaźnika? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Chromogranina – badanie markeru, wskazania, normy

    Chromogranina A (CgA) jest białkiem komórek neuroendokrynych i endokrynnych – prawidłowych i nowotworowych. CgA produkowane jest głównie przez komórki chromochłonne w rodzeniu nadnerczy (syntetyzują adrenalinę i noradrenalinę) lub w komórkach trzustki (beta). Naturalnie jego stężenie jest niskie, a właściwości CgA wykorzystuje się jako niespecyficzny (nieprzypisane tylko do jednego rodzaju guza) marker nowotworów neuroendokrynnych (NET). Jak interpretować wyniki badania i czy podwyższony poziom CgA to potwierdzenie rozwoju choroby nowotworowej?

  • Badanie ACTH (kortykotropina) – normy, wskazania, cena

    Kortykotropina, czyli ACTH to hormon, którego poziom rośnie, kiedy spada stężenie hormonu stresu, czyli kortyzolu. Przez wzgląd na zależność występującą między tymi dwoma hormonami, często wskazania do badania poziomu ACTH są analogiczne do wskazań stosowanych przy zlecaniu badania poziomu kortyzolu. Poziom kortykotropiny charakteryzuje się dobową zmiennością, dlatego nie bez znaczenia jest pora dnia, o której oddaje się krew do analizy. Jakie są normy ACTH, ile kosztuje badanie i czy należy je wykonać, będąc na czczo?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij