Melatonina – badanie dobowe śliny. Normy, leczenie zaburzeń
Barbara Sitek

Melatonina – badanie dobowe śliny. Normy, leczenie zaburzeń

W poprawie jakości snu może pomóc melatonina. Nieprawidłowe wydzielanie tego hormonu wywołuje męczące wybudzanie się podczas snu, zaburzenia w prawidłowym rytmie dobowym czy problemy z zasypianiem i odprężeniem. Najbardziej narażonymi osobami na wahania poziomu melatoniny są seniorzy, kobiety w trakcie menopauzy lub osoby pracujące w różnych porach dnia i nocy. Dlaczego warto wykonać dobowe badanie śliny, jak je przeprowadzić i czemu nie powinno się łączyć suplementacji hormonu snu z alkoholem? Odpowiadamy w niniejszym artykule.

Zaburzenia wydzielania melatoniny mogą wpływać nie tylko na problemy ze snem i koncentracją, ale także na spadek ogólnego samopoczucia i odporności organizmu. Melatonina to nie tylko hormon snu, ale również związek o działaniu antyoksydacyjnym i neuroprotekcyjnym, dlatego warto zadbać o utrzymanie jej stężenia na właściwym poziomie.

Za co odpowiada melatonina?

Melatonina jest hormonem, którego podstawowym zadaniem jest regulacja naszego rytmu dobowego. Jej synteza zachodzi głównie w pinealocytach, czyli komórkach szyszynki, pod wpływem bodźców wzrokowych i jest pobudzana poprzez zmniejszenie ilości sygnałów świetlnych, docierających do siatkówki oka. Szlak syntezy zaczyna się od L-tryptofanu, czyli jednego z aminokwasów aromatycznych, który następnie przekształcany jest w serotoninę, a ta z kolei ulega przemianie do melatoniny.

W warunkach prawidłowych melatonina wytwarzana jest przede wszystkim po zmroku, natomiast w ciągu dnia produkowane są jedynie niewielkie jej ilości, co gwarantuje zachowanie równowagi pomiędzy rytmem snu i czuwania, czyli stabilizację tak zwanego zegara biologicznego. Na ilość hormonu powstającą w organizmie oprócz pór dnia, wpływają również pory roku, szerokość geograficzna, a także stosowane oświetlenie. Osoby, które dużo podróżują, pracują zmianowo lub spędzają znaczną ilość czasu przed wyświetlaczami sprzętów elektronicznych, mają często problemy z funkcjonowanie zegara biologicznego, co może objawiać się trudnościami z zasypianiem, wybudzaniem się w ciągu nocy, a także zmęczeniem w ciągu dnia. Rozchwianie rytmu dobowego snu, może z czasem prowadzić do innych schorzeń, w tym do rozwoju cukrzycy, otyłości i chorób nowotworowych, dlatego tak ważne jest, aby utrzymywać stężenie melatoniny na odpowiednim poziomie.

Od czego zależy ilość produkowanej melatoniny w organizmie?

Ilość produkowanego w organizmie hormonu snu zależy przede wszystkim od wieku. U dzieci melatonina zaczyna być wytwarzana ok. 9 – 12 tygodnia życia (dlatego dopiero od ok. 20 t. ż.  można u nich zaobserwować rytm snu i czuwania), osiągając najwyższy pik pomiędzy 5 a 10 r. ż. W kolejnych latach jej stężenie zaczyna systematycznie spadać, co ma miejsce szczególnie po 45 roku życia. Problem ze snem jest jedną z najczęściej zgłaszanych dolegliwości przez osoby starsze, jak i kobiety w czasie menopauzy. Przyczyną tego stanu są zmiany w szyszynce, która z upływem czasu ulega kalcyfikacji (wapnieniu) i traci zdolność produkcji hormonu snu, prowadząc do niedoboru melatoniny. Melatonina wyprodukowana w szyszynce nie jest w niej magazynowana, tylko od razu trafia do krwioobiegu, gdzie ma możliwość oddziaływania na wiele tkanek i narządów. Obecność receptorów dla melatoniny, czyli specjalnych „bramek”, przez które może ona dostawać się do wnętrza komórki, odnotowano m.in. w ośrodkowym układzie nerwowym, przewodzie pokarmowym, sercu, naczyniach tętniczych, wątrobie, nerkach, gruczole krokowym, macicy, czy narządzie wzroku.

W ciągu ostatnich 50 lat przeprowadzono szereg badań na temat wielokierunkowego działania melatoniny. Obecnie uważa się ją nie tylko za hormon, który kontroluje nasz sen, ale również za związek o możliwym działaniu immunomodulującym (wpływającym na odporność), antyoksydacyjnym i spowalniającym procesy starzenia. Wykazano także, że melatonina może wpływać na wydzielanie glukozy, modyfikować produkcję innych hormonów (przede wszystkim hormonów płciowych i prolaktyny), brać udział w hamowaniu procesu nowotworowego, działać neuroprotekcyjnie, a nawet zmniejszać ryzyko chorób psychicznych. Obniżony poziom melatoniny zaobserwowano m.in. u pacjentów z depresją, schizofrenią i alkoholików.

Objawy zaburzenia wydzielania melatoniny. Kiedy należy zbadać poziom melatoniny?

Zaburzenia wydzielania melatoniny są jednym ze skutków szybkiego tempa rozwoju współczesnego świata. Ze względu na zwiększającą się ilość czasu spędzaną w sztucznym oświetleniu (światło niebieskie) i przed ekranem komputera coraz częściej i coraz większa ilość pacjentów zgłasza problemy z zasypianiem oraz prawidłowym przebiegiem snu, zmęczeniem w ciągu dnia, pogorszeniem kondycji fizycznej, stanami nerwicowymi czy depresyjnymi. Jeżeli podobne objawy utrzymują się przez dłuższy czas, bez innej określonej przyczyny, oznaczenie stężenia melatoniny w organizmie może okazać się niezwykle pomocne, przyczyniając się do ustalenia ich rzeczywistej przyczyny, a niekiedy także ograniczenia niepotrzebnej farmakoterapii.

Jak przebiega dobowe badanie śliny? Jak się do niego przygotować?

Ze względu na to, że szczyt wydzielania melatoniny jest rejestrowany pomiędzy północą a 3:00 nad ranem, badanie jest przeprowadzane w nocy, najczęściej w domu pacjenta. Zazwyczaj polega ono na zebraniu trzech próbek śliny za pomocą zestawu otrzymanego uprzednio od personelu laboratorium.  Na wynik analiz należy czekać około 10 – 12 dni, a koszt badania wynosi od 700 do 800 zł. W ślinie jest oznaczana aktywna forma melatoniny, niezwiązana z białkami transportującymi. Jest to badanie nieinwazyjne, bezbolesne i łatwe do przeprowadzenia, a próbki są pobierane przez samego pacjenta w dogodnym dla niego czasie.

Melatonina – normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci

Prawidłowy poziom melatoniny zależy przede wszystkim od wieku, osiągając podobne wartości zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, a normy jej stężenia w osoczu mieszczą się zazwyczaj w następujących granicach:

  • u dzieci od 1 do 3 r. ż:  ok. 250 pg/ml
  • między 8 a 15 r. ż: 120- 180 pg/ml
  • u osób dorosłych: 70- 80 pg/ml
  • po 65 r. ż.: 20-30 pg/ml

Stężenie melatoniny w ślinie jest silnie skorelowane z jej stężeniem w osoczu i jest około 3 razy niższe od norm osoczowych.

Jak leczyć zaburzenia snu spowodowane nieprawidłowym poziomem melatoniny?

Brak odpowiedniej ilości snu i zaburzenia rytmu dobowego wpływa na funkcjonowanie całego organizmu, skutkując m.in. drażliwością, zmęczeniem, obniżeniem koncentracji, bólem głowy i ogólnym złym samopoczuciem. Gdy problem utrzymuje się przez dłuższy czas, może dodatkowo wpływać na zmniejszenie odporności organizmu i prowadzić do rozwoju poważnych schorzeń, dlatego nie należy go bagatelizować. Jeżeli wynik badania stężenia melatoniny znajduje się poniżej zakresu normy, warto zacząć od poprawy higieny snu.

Poprawienie jakości snu może nastąpić poprzez:

  • ograniczenie spożywanie kawy i herbaty na mniej więcej 3 4 godziny przed udaniem się na spoczynek,
  • unikanie ekspozycji na światło z ekranów co najmniej godzinę przed snem,
  • zadbanie o odpowiednie zaciemnienie i przewietrzenie pomieszczenia, w którym śpimy,
  • wzbogacenie swojej diety w produkty bogate w melatoninę i jej prekursor tryptofan (zwiększenie spożycia wiśni, bananów, migdałów, kolendry, herbaty lub wyciągu z melisy, nabiału oraz ryb).

Jeżeli problem będzie się wciąż utrzymywał, warto rozważyć rozpoczęcie suplementacji preparatami doustnymi zawierającymi melatoninę oraz poprosić o konsultację lekarza rodzinnego. Zażywanie preparatów z melatoniną jest zalecane przede wszystkim osobom pracującym w systemie zmianowym, niewidomym oraz często odbywających dalekie podróże zagraniczne, u których poprzez zmianę strefy czasowej, istnieje wystąpienia tzw. jet-lagu.

Należy pamiętać, że nie jest wskazane stosowanie preparatów zawierających melatoninę po spożyciu alkoholu, ponieważ potęguje ona jego właściwości uspokajające (sedujące), przez co efekt końcowy może być zbyt silny, wywołując zaburzenia równowagi i niemożność pohamowania senności.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • RTG bioder – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    RTG bioder wykonuje się w przypadku wystąpienia zmian zwyrodnieniowych tego obszaru, reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) lub chorób o podłożu nowotworowym. Ponadto na badanie kierowane są osoby, które odczuwają ból i sztywność bioder oraz ograniczenie w ruchomości tego stawu. Przeciwwskazaniem względnym do wykonania rentgenu bioder jest ciąża. Jak należy się przygotować do RTG stawu biodrowego, dlaczego picie kawy i żucie gumy jest niewskazane przed prześwietleniem i czy posiadanie skierowania jest obowiązkowe? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Krzywa cukrowa w ciąży – badanie, normy, wyniki, przebieg. Kiedy należy wykonać OGTT?

    Badanie krzywej cukrowej (OGTT) w ciąży jest testem, na który kieruje się pacjentkę między 6. a 7. miesiącem ciąży. OGTT pozwala zdiagnozować cukrzycę ciążową, która może doprowadzić do wystąpienia wielu chorób układu moczowego lub trawiennego – u matki, jak i nerwowego i sercowo-naczyniowego – u dziecka. Istnieją także takie choroby współistniejące, które wymagają od ciężarnej pacjentki częstszego przeprowadzania badania krzywej cukrowej, jak chociażby predyspozycje genetyczne, cukrzyca w poprzednich ciążach lub PCOS. Jak należy się przygotować do badania, czy można się zgłosić na OGGT bez skierowania lekarskiego i co należy zabrać ze sobą na test krzywej glikemicznej? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Troponina – badanie i normy. Czy podwyższony poziom troponin zawsze świadczy o zawale serca?

    Białka kurczliwe mięśni poprzecznie prążkowanych to troponiny. Ich stężenie we krwi wzrasta już 3 godziny po zawale serca lub innym rodzaju uszkodzenia mięśnia sercowego. Badanie troponin zleca się w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy dotyczącej ataku serca. Istnieją jednak inne przyczyny wysokiego poziomu troponin we krwi pacjenta, jak chociażby zatorowość płucna, niewydolność serca lub nerek, ale także wyjątkowo ciężki wysiłek fizyczny (często obserwowany u maratończyków czy triathlonistów). Jak wygląda badanie poziomu troponin i które zaburzenia organizmu mogą wywołać ich obecność we krwi? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Cytologia – wskazania do badania cytologicznego. Jak interpretować wyniki cytologii szyjki macicy?

    Cytologia szyjki macicy polega na delikatnym zeskrobaniu komórek z badanego narządu przy pomocy specjalnej szczoteczki oraz zbadaniu pobranego materiału pod kątem karcynogenezy. Cytologia umożliwia wykrycie komórek przedrakowych lub rakowych z tarczy i kanału szyjki macicy, również na etapie przedinwazyjnym. Badanie jest bezbolesne, pacjentka może odczuwać jedynie lekki dyskomfort. Cytologia szyjki macicy powinna być wykonywana regularnie – minimum raz na 3 lata. 

  • RTG stopy – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja i cena prześwietlenia

    RTG stopy wykonywany jest najczęściej w przypadku urazu lub stanu zapalnego tego obszaru. Jedynym przeciwwskazaniem względnym do wykonania prześwietlenia z użyciem promieniowania jonizującego jest ciążą. Rentgen stopy jest badaniem, na które można się zgłosić jedynie ze skierowaniem lekarskim. Wskazaniami do badania są także objawy miejscowe w postaci ostrego bólu, obrzęku czy zaczerwienienia stopy. Jak się przygotować do prześwietlenia stopy, ile trwa badanie i co oznaczają pojęcia „szczelina złamania", „całkowity zrost" lub „jądro kostnienia"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG barku – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból barku, zaburzenia ruchomości barku oraz sztywność w stawie barkowym – to główne wskazania do wykonania RTG tego obszaru. Prześwietlenie barku można zrobić pojedynczo lub podwójnie (porównawczo obu barkom). Rentgen jest szybkim badaniem, które jest wykorzystywane w procesie diagnostycznym zmian pourazowych, zapalnych i reumatoidalnych, w tym także osteoporozy stawu barkowego. Ile kosztuje rentgen, jakie są przeciwwskazania do wykonania prześwietlania barku i co oznacza zespół bolesnego barku czy „zamrożony bark"? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • RTG kręgosłupa lędźwiowego – badanie, wskazania, przeciwwskazania, refundacja, cena

    Ból kręgosłupa lędźwiowego, określany przez pacjentów także jako ból krzyża, ból korzonków lub ból na dole pleców, jest głównym wskazaniem do wykonania RTG tego obszaru. Aby wykonać prześwietlenie lędźwi konieczne jest posiadanie skierowania lekarskiego, które można uzyskać od lekarza pierwszego kontaktu lub ortopedy czy neurologa. Jak wygląda przygotowanie do rentgenu kręgosłupa lędźwiowego, czy kobieta w ciąży może mieć wykonane RTG tego obszaru i ile kosztuje to prześwietlenie wykonane prywatnie? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij