goździki i olejek goździkowy w buteleczce
Joanna Orzeł

Eugenol – charakterystyka, właściwości, zastosowanie, szkodliwość

Jakie właściwości eugenolu sprawiają, że jest ceniony przez dentystów? Dlaczego dodawany jest do kosmetyków? Czy może wywoływać reakcje alergiczne? Czy jest szkodliwy? Gdzie kupić eugenol? Podpowiadamy!

Goździki bezsprzecznie kojarzą się z mieszanką przypraw korzennych. Są nieodzownym składnikiem zimowych herbat, a w niektórych regionach Polski kompotu z jabłek czy piwa korzennego. Olejek produkowany z pąków goździka – olejek goździkowy – zawiera w swoim składzie eugenol, substancję o szeregu właściwości prozdrowotnych, która jest z powodzeniem wykorzystywana np. w praktyce stomatologicznej. 

Eugenol – co to za związek? Gdzie występuje?

Eugenol jest organicznym związkiem chemicznym pochodzenia naturalnego. W najwyższym stężeniu występuje w olejku goździkowym, w którym stanowi w zależności od surowca nawet 90% składu. Eugenol występuje nie tylko w goździkach, ale także w innych roślinach, które znajdziemy pośród kuchennych przypraw. Są to gałka muszkatołowa, cynamon, liście laurowe oraz bazylia.

Eugenol to nazwa zwyczajowa, jednak ze względu na trudne do zapamiętania nazwy systematyczne  tego związku chemicznego (2-metoksy-4-(2-propyleno)fenol, 2-metoksy-4-allilofenol lub 4-allilogwajakol) często funkcjonuje ona w fachowej literaturze. Również według nomenklatury INCI związek ten wykazywany jest w składzie kosmetyków jako INCI: eugenol.  

Eugenol stosowany przemysłowo może być pochodzenia naturalnego lub syntetycznego. W swojej strukturze zawiera jedno wiązanie nienasycone, które powoduje, że występuje w postaci dwóch izomerów: cis (Z) oraz trans (E). To samo wiązanie sprawia, że odbarwia wodę bromową – odczynnik służący do identyfikacji substancji o charakterze nienasyconym.

Eugenol a izoeugenol

Izoeugenol – podobnie jak eugenol – jest substancją pochodzenia naturalnego. Znajduje się w ekstraktach roślinnych np. z rośliny o łacińskiej nazwie Cananga odorata, jest także składnikiem dymu powstającego podczas spalania drewna. W budowie różni się od eugenolu jedną grupą funkcyjną – grupą metylową (-CH3). Ta mała zmiana w budowie chemicznej powoduje, że substancja wykazuje inne właściwości. Również jest składnikiem zapachowym, ale wykorzystywanym w aromacie dymu wędzarniczego, a dokładniej w produkcie o nazwie „płynny dym”. Jest jednym ze składników hamujących rozwój pleśni na powierzchni wędzonych serów i wędlin.

Właściwości eugenolu

Eugenol jako substancja czysta jest oleistą cieczą o charakterystycznym goździkowym zapachu i piekącym smaku. Dobrze rozpuszcza się w alkoholach, chloroformie, eterach, kwasie octowym, olejach. Słabo natomiast rozpuszcza się w wodzie.

Euganol jest substancją, dla której zrealizowano szereg badań potwierdzających jego właściwości przeciwbólowe, przeciwzapalne, znieczulające, antybakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe, antyoksydacyjne, a nawet przeciwnowotworowe. 

Powiązane produkty

Eugenol – zastosowanie

Właściwości eugenolu sprawiają, że znajduje on (oraz olejek o jego wysokiej zawartości – olejek goździkowy) szereg zastosowań w różnych gałęziach przemysłu.  Stanowi chętnie wykorzystywany składnik nadający zapach lub właściwości antyseptyczne kosmetykom. Znajdziemy go w składzie takich produktów jak: dezodoranty, wody toaletowe i perfumy, kremy, pasty do zębów czy mydła.  

Eugenol w przemyśle spożywczym nadaje zapach herbatom, produktom mięsnym, ciastom czy olejkom zapachowym.

Tlenek cynku z eugenolem znajduje zastosowanie w praktyce stomatologicznej. Jest składnikiem wypełnień zębów, z których usunięto zmiany próchnicze, jest używany w protetyce czy jako składnik redukujący ostry ból np. w powikłaniach po ekstrakcji zęba.   

Eugenol (podobnie jak izoeugenol) jest półproduktem w procesie otrzymywania innej substancji zapachowej. W wyniku procesu utlenienia przekształca się w wanilinę – jeden z głównych składników zapachowych wanilii.  

Ze względu na swoje właściwości znajdziemy go w składzie składników przeciwgrzybiczych czy środków czyszczących.  

Eugenol czy olejek goździkowy nie przydadzą się jako naturalne repelenty (preparaty używane do odstraszania owadów). Ich aplikacja na skórę lub odzież może mieć efekt odwrotny do zamierzonego, gdyż eugenol stosowany jest jako atraktant (substancja przyciągająca) insektów.

Jak stosować eugenol?

Eugenol jest składnikiem aktywnym, który znajdziemy w różnych gotowych preparatach. Wówczas powinniśmy stosować się do zaleceń znajdujących się w ulotce lub przekazanych przez osobę zlecającą kurację.  

W aptekach, sklepach zielarski i ze zdrową żywnością znajdziemy olejek goździkowy lub czysty eugenol. Ceny takich preparatów zaczynają się od około 10 zł za buteleczkę. Warto sprawdzić, z jakiego surowca produkowany jest olejek, gdyż ten otrzymywany z kieratów będzie miał najwyższą zawartość substancji aktywnej.

Olejek goździkowy o wysokiej zawartości eugenolu jest remedium stosowanym w medycynie ludowej od wielu lat np. do tymczasowego łagodzenia bólu zębów. Należy jednak pamiętać, żeby nie stosować czystej formy eugenolu lub olejku goździkowego. Przed aplikacją na bolącego zęba należy go rozcieńczyć przykładowo w oleju jadalnym. Taki roztwór można aplikować na ząb np. z użyciem wacika.

Napar przygotowany z goździków, a zawierający eugenol, działa ściągająco na błony śluzowe i jest pomocy w leczeniu schorzeń jamy ustnej jak afty czy grzybica języka, a także łagodzeniu objawów paradontozy.  

Rozcieńczony oliwką olejek goździkowy również świetnie sprawdzi się podczas relaksującego masażu z elementami aromaterapii. W razie wątpliwości, jak stosować eugenol, należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą.  

Eugenol – bezpieczeństwo

Eugenol stosowany zewnętrznie jest substancją bezpieczną, ale u osób wrażliwych może wywoływać reakcje alergiczne. Objawy uczulenia na eugenol to najczęściej wyprysk kontaktowy czyli wysypka w miejscu zetknięcia alergenu ze skórą.  

Stosowany w stężeniu wyższym niż 0,5% na skórę może ją podrażniać bez względu na skłonność do alergii.

Eugenol nie nadaje się do spożywania w wysokich dawkach. Przyjęcie dawki około 10 ml może wiązać się z objawami występującymi nawet kilka godzin po zażyciu takimi jak pobudzenie, utrata przytomności, śpiączka czy uszkodzenie wątroby. Nie zaleca się stosowania eugenolu osobom w ciąży i karmiącym piersią.

  1. K. Pramod, S.H. Ansari, J. Ali, Eugenol: A Natural Compound with Versatile Pharmacological Actions, „Natural Product Communications”, nr 1 (12) 2010.
  2. A. Fajdek-Bieda, A. Wróblewska, Eugenol : związek pochodzenia naturalnego o wielu zastosowaniach, „Przemysł Chemiczny”, nr 100 (11) 2021.
  3. Eugenol, „pubchem.ncbi.nlm.nih.gov” [online] https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Eugenol, [dostęp:] 28.07.2022.
  4. Isoeugenol, „pubchem.ncbi.nlm.nih.gov” [online] https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/853433, [dostęp:] 28.07.2022.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Lukrecja – co to za roślina? Właściwości, działanie, przeciwwskazania

    Któż z nas chociaż jeden raz w życiu nie zetknął się z niezwykłymi, czarnymi cukierkami o ślimakowatym kształcie? Ponoć albo się je kocha, albo nienawidzi. Charakterystyczny kolor i smak słodycze te zawdzięczają zawartości ekstraktu z lukrecji – rośliny, nad której bogactwem zastosowań warto się pochylić. Czym zatem jest lukrecja, jakie ma właściwości i jaki może mieć wpływ na nasze zdrowie?

  • Co to jest colostrum bovinum (siara bydlęca)? Colostrum na odporność – dla dzieci i dorosłych

    Colostrum, inaczej siara, to naturalne bogactwo związków wspomagających nie tylko odporność, ale również wpływających pozytywnie na poziom żelaza. Ostatnio zyskuje na popularności względem tradycyjnych środków na odporność, mogą ją przyjmować także niemowlęta i dzieci. Rodzaje siary są różne – od bydlęcej, przez owczą, po kozią. Kiedy warto zastosować colostrum? Jakie preparaty znajdziemy na aptecznej półce?

  • Tran – właściwości. Czy tran wpływa na odporność?

    https://www.doz.pl/czytelnia/a15962-Omega-3__wlasciwosci_zrodla_zapotrzebowanie_na_kwasy_tluszczowe_omega-3Tran to olej otrzymywany z dorsza atlantyckiego lub innych ryb dorszowatych (olej z wątroby rekina nie jest tranem, ma bowiem inny skład i inne właściwości). Tran zawiera witaminę D i A, a także kwasy omega-3 (DHA i EPA), które mają korzystny wpływ na układ odpornościowy, nerwowy oraz krwionośny. Kiedy stosować olej z wątroby dorsza? Jak wybrać najlepszy tran dla dziecka i dla osoby dorosłej?

  • Domowe sposoby na wzmocnienie odporności – jak w prosty sposób wzmocnić organizm?

    Stosowanie domowych sposobów na odporność może okazać się bardzo dobrym rozwiązaniem, które z jednej strony pomoże w uniknięciu rozwoju infekcji, a z drugiej wspomoże terapię lekami, poprzez pobudzenie układu immunologicznego. W poprawie kondycji układu odporności istotne jest przestrzeganie kilku zasad, zaczynając od codziennego obowiązku zjedzenia pożywnego śniadania, kończąc na suplementacji żelaza i kwasów omega-3, których być może w pełni nie dostarczamy wraz z posiłkami. Dbając o naszą odporność niezmiernie istotne jest dbanie o nasz układ pokarmowy. Jakie suplementy przyjmować, czego unikać, a nad czym popracować w trosce o odporności? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Suplementy i witaminy na odporność – jak uniknąć infekcji?

    Suplementy na odporność stały się bardzo popularne szczególnie w okresie pandemii COVID-19. Sięgamy po nie równie często w okresie zmieniających się pór roku, licząc, że pomogą nam uniknąć infekcji bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. Preparaty na odporność mają przede wszystkim stymulować układ immunologiczny tak, aby ten szybciej i mocniej odpowiadał na atakujące go patogeny chorobotwórcze. Jak wybrać najlepsze suplementy zwiększające odporność, jak je dawkować i czy można je zażywać będąc w ciąży?

  • Dlaczego profilaktyczne picie płynu Lugola jest niebezpieczne dla zdrowia?

    W ostatnich dniach bardzo wzrosło zainteresowanie płynem Lugola. Niektórzy próbują stosować go profilaktycznie, a nie z powodu wyraźnych wskazań zdrowotnych. Wprawdzie płyn Lugola wykazuje działanie antyseptyczne, a znajdujący się w nim jod wpływa korzystnie na pracę tarczycy, ale zażywanie go na „własną rękę” może mieć bardzo negatywne, a wręcz tragiczne w skutkach konsekwencje. Dlaczego nie powinniśmy stosować płynu Lugola bez wyraźnych wskazań lekarskich i czym jest trądzik jodowy? 

  • Co to jest cholekalcyferol – czyli jak powstaje witamina D w kapsułkach?

    Cholekalcyferol jest formą witaminy D3, która jest niezbędna do utrzymania zdrowego układu kostnego i zdrowia skóry. Może być syntetyzowana przez skórę pod wpływem promieni UVB lub przyjmowana w formie suplementów diety. Ułatwia wchłanianie wapnia i fosforu, umożliwiając m.in. prawidłowy rozwój kości i zębów.

  • Jad pszczeli – jakie ma właściwości lecznicze?

    Jad wytwarzany przez pszczoły miodne (Apis mellifera) to bezwonna, bezbarwna, gorzka ciecz, zawierająca mieszaninę różnych aktywnych substancji, takich jak peptydy, białka o właściwościach enzymatycznych czy biogenne aminy. Mimo że jest toksyną, która może prowadzić do wystąpienia reakcji alergicznej, to posiada także liczne właściwości prozdrowotne. Jakie są wyniki badań dotyczących jadu pszczelego?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij