goździki i olejek goździkowy w buteleczce
Joanna Orzeł

Eugenol – charakterystyka, właściwości, zastosowanie, szkodliwość

Jakie właściwości eugenolu sprawiają, że jest ceniony przez dentystów? Dlaczego dodawany jest do kosmetyków? Czy może wywoływać reakcje alergiczne? Czy jest szkodliwy? Gdzie kupić eugenol? Podpowiadamy!

Goździki bezsprzecznie kojarzą się z mieszanką przypraw korzennych. Są nieodzownym składnikiem zimowych herbat, a w niektórych regionach Polski kompotu z jabłek czy piwa korzennego. Olejek produkowany z pąków goździka – olejek goździkowy – zawiera w swoim składzie eugenol, substancję o szeregu właściwości prozdrowotnych, która jest z powodzeniem wykorzystywana np. w praktyce stomatologicznej. 

Eugenol – co to za związek? Gdzie występuje?

Eugenol jest organicznym związkiem chemicznym pochodzenia naturalnego. W najwyższym stężeniu występuje w olejku goździkowym, w którym stanowi w zależności od surowca nawet 90% składu. Eugenol występuje nie tylko w goździkach, ale także w innych roślinach, które znajdziemy pośród kuchennych przypraw. Są to gałka muszkatołowa, cynamon, liście laurowe oraz bazylia.

Eugenol to nazwa zwyczajowa, jednak ze względu na trudne do zapamiętania nazwy systematyczne  tego związku chemicznego (2-metoksy-4-(2-propyleno)fenol, 2-metoksy-4-allilofenol lub 4-allilogwajakol) często funkcjonuje ona w fachowej literaturze. Również według nomenklatury INCI związek ten wykazywany jest w składzie kosmetyków jako INCI: eugenol.  

Eugenol stosowany przemysłowo może być pochodzenia naturalnego lub syntetycznego. W swojej strukturze zawiera jedno wiązanie nienasycone, które powoduje, że występuje w postaci dwóch izomerów: cis (Z) oraz trans (E). To samo wiązanie sprawia, że odbarwia wodę bromową – odczynnik służący do identyfikacji substancji o charakterze nienasyconym.

Eugenol a izoeugenol

Izoeugenol – podobnie jak eugenol – jest substancją pochodzenia naturalnego. Znajduje się w ekstraktach roślinnych np. z rośliny o łacińskiej nazwie Cananga odorata, jest także składnikiem dymu powstającego podczas spalania drewna. W budowie różni się od eugenolu jedną grupą funkcyjną – grupą metylową (-CH3). Ta mała zmiana w budowie chemicznej powoduje, że substancja wykazuje inne właściwości. Również jest składnikiem zapachowym, ale wykorzystywanym w aromacie dymu wędzarniczego, a dokładniej w produkcie o nazwie „płynny dym”. Jest jednym ze składników hamujących rozwój pleśni na powierzchni wędzonych serów i wędlin.

Właściwości eugenolu

Eugenol jako substancja czysta jest oleistą cieczą o charakterystycznym goździkowym zapachu i piekącym smaku. Dobrze rozpuszcza się w alkoholach, chloroformie, eterach, kwasie octowym, olejach. Słabo natomiast rozpuszcza się w wodzie.

Euganol jest substancją, dla której zrealizowano szereg badań potwierdzających jego właściwości przeciwbólowe, przeciwzapalne, znieczulające, antybakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe, antyoksydacyjne, a nawet przeciwnowotworowe. 

Powiązane produkty

Eugenol – zastosowanie

Właściwości eugenolu sprawiają, że znajduje on (oraz olejek o jego wysokiej zawartości – olejek goździkowy) szereg zastosowań w różnych gałęziach przemysłu.  Stanowi chętnie wykorzystywany składnik nadający zapach lub właściwości antyseptyczne kosmetykom. Znajdziemy go w składzie takich produktów jak: dezodoranty, wody toaletowe i perfumy, kremy, pasty do zębów czy mydła.  

Eugenol w przemyśle spożywczym nadaje zapach herbatom, produktom mięsnym, ciastom czy olejkom zapachowym.

Tlenek cynku z eugenolem znajduje zastosowanie w praktyce stomatologicznej. Jest składnikiem wypełnień zębów, z których usunięto zmiany próchnicze, jest używany w protetyce czy jako składnik redukujący ostry ból np. w powikłaniach po ekstrakcji zęba.   

Eugenol (podobnie jak izoeugenol) jest półproduktem w procesie otrzymywania innej substancji zapachowej. W wyniku procesu utlenienia przekształca się w wanilinę – jeden z głównych składników zapachowych wanilii.  

Ze względu na swoje właściwości znajdziemy go w składzie składników przeciwgrzybiczych czy środków czyszczących.  

Eugenol czy olejek goździkowy nie przydadzą się jako naturalne repelenty (preparaty używane do odstraszania owadów). Ich aplikacja na skórę lub odzież może mieć efekt odwrotny do zamierzonego, gdyż eugenol stosowany jest jako atraktant (substancja przyciągająca) insektów.

Jak stosować eugenol?

Eugenol jest składnikiem aktywnym, który znajdziemy w różnych gotowych preparatach. Wówczas powinniśmy stosować się do zaleceń znajdujących się w ulotce lub przekazanych przez osobę zlecającą kurację.  

W aptekach, sklepach zielarski i ze zdrową żywnością znajdziemy olejek goździkowy lub czysty eugenol. Ceny takich preparatów zaczynają się od około 10 zł za buteleczkę. Warto sprawdzić, z jakiego surowca produkowany jest olejek, gdyż ten otrzymywany z kieratów będzie miał najwyższą zawartość substancji aktywnej.

Olejek goździkowy o wysokiej zawartości eugenolu jest remedium stosowanym w medycynie ludowej od wielu lat np. do tymczasowego łagodzenia bólu zębów. Należy jednak pamiętać, żeby nie stosować czystej formy eugenolu lub olejku goździkowego. Przed aplikacją na bolącego zęba należy go rozcieńczyć przykładowo w oleju jadalnym. Taki roztwór można aplikować na ząb np. z użyciem wacika.

Napar przygotowany z goździków, a zawierający eugenol, działa ściągająco na błony śluzowe i jest pomocy w leczeniu schorzeń jamy ustnej jak afty czy grzybica języka, a także łagodzeniu objawów paradontozy.  

Rozcieńczony oliwką olejek goździkowy również świetnie sprawdzi się podczas relaksującego masażu z elementami aromaterapii. W razie wątpliwości, jak stosować eugenol, należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą.  

Eugenol – bezpieczeństwo

Eugenol stosowany zewnętrznie jest substancją bezpieczną, ale u osób wrażliwych może wywoływać reakcje alergiczne. Objawy uczulenia na eugenol to najczęściej wyprysk kontaktowy czyli wysypka w miejscu zetknięcia alergenu ze skórą.  

Stosowany w stężeniu wyższym niż 0,5% na skórę może ją podrażniać bez względu na skłonność do alergii.

Eugenol nie nadaje się do spożywania w wysokich dawkach. Przyjęcie dawki około 10 ml może wiązać się z objawami występującymi nawet kilka godzin po zażyciu takimi jak pobudzenie, utrata przytomności, śpiączka czy uszkodzenie wątroby. Nie zaleca się stosowania eugenolu osobom w ciąży i karmiącym piersią.

  1. K. Pramod, S.H. Ansari, J. Ali, Eugenol: A Natural Compound with Versatile Pharmacological Actions, „Natural Product Communications”, nr 1 (12) 2010.
  2. A. Fajdek-Bieda, A. Wróblewska, Eugenol : związek pochodzenia naturalnego o wielu zastosowaniach, „Przemysł Chemiczny”, nr 100 (11) 2021.
  3. Eugenol, „pubchem.ncbi.nlm.nih.gov” [online] https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Eugenol, [dostęp:] 28.07.2022.
  4. Isoeugenol, „pubchem.ncbi.nlm.nih.gov” [online] https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/853433, [dostęp:] 28.07.2022.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) – co to jest? Skutki uboczne

    Menopauza jest jednym z przełomowych etapów w życiu kobiety. Charakterystyczne dla tego okresu jest pojawienie się wczesnych łagodnych objawów oraz tych bardziej poważnych, mogących skutkować zmianami w funkcjonowaniu układu krwionośnego, nerwowego oraz kostnego. Jednym ze sposobów spokojnego przejścia przez okres menopauzy jest hormonalna terapia zastępcza (HTZ). Jakie są najlepsze metody hormonalnej terapii zastępczej? Czy HTZ może powodować tycie oraz czy terapia może zwiększyć ryzyko zachorowania na raka piersi? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • SPF i PPD – co określają te współczynniki? Jak prawidłowo stosować kremy z filtrami przeciwsłonecznymi?

    Latem powinniśmy korzystać z preparatów zawierających filtry UV, które chronią przed oparzeniami słonecznymi, zapobiegają wczesnym oznakom starzenia się i zmniejszają ryzyko zachorowania na raka skóry. Jak one właściwie działają? Jak wybrać odpowiedni filtr przeciwsłoneczny? Co oznaczają symbole na etykietach?

  • Suplementacja przy insulinooporności

    Insulinooporność jest zaburzeniem metabolizmu, które może zamienić się w poważną chorobę, która obecnie może dotyczyć nawet 2 milionów Polaków. Przyczynia się do tego przede wszystkim siedzący tryb życia, przetworzona, wysokoenergetyczna żywność, a także przewlekły stres wpływający na nasze zachowania żywieniowe – „zajadanie” problemów. Insulinooporność nie musi być leczona, niemniej jeśli na czas nie zareagujemy zmianą dotychczasowego stylu życia, może przerodzić się w pełnoobjawowe schorzenie – cukrzycę. Cennym elementem uzupełniającym dietoterapię może być racjonalna, przemyślana suplementacja. Jakie składniki szczególnie wspierają zdrowie metaboliczne?

  • Suplementacja w Hashimoto – jak wpływają na to nutraceutyki?

    Hashimoto, a raczej autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, jest coraz powszechniej diagnozowanym schorzeniem. Mówimy o nim wtedy, gdy nasz układ odpornościowy atakuje tarczycę. W chorobie tej może dojść zarówno do podwyższonej czynności gruczołu, jak i normalnej lub obniżonej czynności. Hashimoto dotyka znacznie częściej kobiety niż mężczyzn. Wsparciem działania tarczycy, jak i całej terapii, może być racjonalna suplementacja w oparciu o składniki, których skuteczność potwierdzają wyniki badań naukowych.

  • Smart drugs – jak działają? Czy nootropy są bezpieczne?

    Ostatnio coraz głośniej o tzw. smart drugs. Są to leki nootropowe, stanowiące grupę niejednorodnych substancji pobudzających ośrodkowy układ nerwowy. Są one stosowane w leczeniu takich zaburzeń i chorób, jak ADHD, narkolepsja czy otępienie. Dzięki temu, że nootropy poprawiają zdolności poznawcze, m.in. pamięć i koncentrację, coraz więcej osób zaczęło stosować je bez wskazań medycznych. Czy to bezpieczna praktyka?

  • Zasady refundacji pieluchomajtek – aktualne wytyczne

    Nietrzymanie moczu lub kału dotyka wielu chorych, głównie osób starszych, z niepełnosprawnościami oraz chorobami nowotworowymi. Opieka nad pacjentem z tymi dolegliwościami generuje wysokie koszty. Dlatego warto znać zasady refundacji pieluchomajtek i innych wyrobów chłonnych: komu przysługuje, jak pozyskać zlecenie i gdzie je zrealizować. W artykule przedstawiamy najnowsze wytyczne.

  • Kolagen na stawy dla sportowców – jak wybrać najlepszy?

    Kolagen to białko budulcowe organizmu. Odgrywa ważną rolę w kontekście zdrowia naszych stawów. Sportowcy odbywający regularne i nierzadko niezwykle intensywne treningi powinni dbać o odpowiednią suplementację wspierającą regenerację organizmu. Kolagen jest jednym ze składników, które warto włączyć do regularnego spożycia. Jak działa kolagen na stawy? Ile kolagenu przyjmować, by wzmocnić stawy? Po jakim czasie suplementacji sportowcy zauważają wymierne efekty? Odpowiadamy!

  • Dlaczego warto się szczepić?

    Szczepienia są jednym z najważniejszych osiągnięć medycyny, które przyczyniły się do znacznego zmniejszenia liczby zachorowań i zgonów spowodowanych chorobami zakaźnymi. W dobie rozwijających się teorii spiskowych i dezinformacji warto zrozumieć, czym są szczepienia, jak działają i dlaczego są niezbędne dla zdrowia.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij