Pleśń na żywności – odkroić czy wyrzucić? Dlaczego żywność pleśnieje i jak temu zapobiegać?
Karolina Dereń

Pleśń na żywności – odkroić czy wyrzucić? Dlaczego żywność pleśnieje i jak temu zapobiegać?

Spleśniały chleb czy szara pleśń na truskawkach to widok, który większość osób doskonale zna. Warto pamiętać, że pleśń na żywności to nie tylko nieestetyczny wygląd produktu, ale również poważne zagrożenie dla konsumenta. Czym dokładnie jest pleśń, co należy zrobić, gdy zauważymy ją na jedzeniu oraz jak zapobiec jej rozwojowi?  

Pleśń – czym jest? 

Pleśń jest potoczną nazwą występujących w środowisku grzybów strzępkowych. Nazwa „pleśń” czy też „pleśnie” najczęściej używana jest do określania grzybni powstałej na produktach spożywczych. Tak zwane pleśnie to mikroorganizmy cechujące się pewnymi cechami morfologicznymi oraz fizjologicznymi. Zdolność do szybkiego wzrostu, wysokiej produkcji zarodników, wytwarzania form przetrwalnikowych, a także do zasiedlania różnorodnych podłoży oraz możliwość rozwoju w różnych warunkach klimatycznych powodują szerokie rozprzestrzenianie się tych grzybów (pleśni).  

Dlaczego żywność pleśnieje? 

Zarodniki grzybów z łatwością rozprzestrzeniają się w powietrzu lub są przenoszone przez ludzi. Z tego względu zarówno zarodniki, jak i strzępki grzybni obecne są w większości artykułów spożywczych.  

Gdy w sprzyjających warunkach zaczynają one stopniowo wzrastać, objawia się to pleśnieniem żywności. Prowadzi to nie tylko do pogorszenia wyglądu i smaku żywności, ale również wiąże się z zanieczyszczeniem toksynami, występowaniem alergii i infekcji u konsumentów.  

Sam rozwój pleśni na jedzeniu wynika z proporcji obecnych poszczególnych rodzajów zarodników, składu żywności, a także panujących warunków środowiskowych (np. duża wilgotność i podwyższona temperatura sprzyjają rozwojowi pleśni).  

Spożywanie zapleśniałych produktów może wiązać się z wystąpieniem mikotoksykozy, czyli zatrucia w wyniku spożycia żywności, w której znajdują się toksyczne metabolity grzybów. 

Powiązane produkty

Na których produktach najczęściej pojawia się pleśń? 

Tak naprawdę pleśń może pojawiać się na większości produktów spożywczych. Należą do nich m.in.: 

  • warzywa, np. pomidor, ogórek, papryka,
  • owoce, szczególnie drobne, jagodowe np. truskawki, borówki, maliny oraz owoce suszone i przetwory owocowe (np. dżemy),
  • produkty zbożowe, np. chleb, bułki, mąka, płatki owsiane,
  • orzechy i nasiona, np. orzechy laskowe, pestki słonecznika,
  • mięso i przetwory mięsne,
  • przetwory mleczne, np. jogurty, śmietany.
W ramach ciekawostki można wspomnieć, że zdarza się, iż błędnie za pleśń uważany jest biały nalot na czekoladzie. Biały osad, który pojawił się, mimo iż produkt był niedawno zakupiony, świeżo odpakowany i ma aktualną datę do spożycia, to najczęściej zemulgowany tłuszcz. Nalot taki może powstawać  przez nieodpowiednie przechowywanie produktu.

Pleśń a mikotoksyny – co warto wiedzieć o mykotoksynach? 

Mykotoksyny, inaczej mikotoksyny, to grupa niskocząsteczkowych wtórnych metabolitów grzybów pleśniowych. Najprościej mówiąc, są to toksyny grzybów pleśniowych. Sama nazwa mykotoksyny wywodzi się ze słów: greckiego mycos (grzyb) oraz łacińskiego toxicum (trucizna).  

Mykotoksyny najbardziej niebezpieczne rodzaje występujące w żywności to:

  • alfatoksyna,
  • ochratoksyna A, 
  • patulina, 
  • zearalenon, 
  • fumonizyny,  
  • dioksyniwalenol.
Mykotoksyny obecne w żywności czy też paszach dla zwierząt to poważny problem, który znany jest ludzkości od wieków. W sytuacji, gdy są one dostarczone do organizmu nawet w niewielkich ilościach, mogą powodować wiele szkód.  

Działania mykotoksyn są następujące: 

  • hepatotoksyczne – wpływają na uszkodzenia wątroby,
  • kancerogenne – stanowią czynnik ryzyka rozwoju chorób nowotworowych (m.in. nowotwory wątroby czy przełyku),
  • dermatotoksyczne – uszkodzenia skóry i błon śluzowych, 
  • kardiotoksyczne – związane z zaburzeniami w prawidłowym funkcjonowaniu układu krwionośnego, 
  • pulmotoksyczne – wpływ na powstawanie obrzęków płuc, 
  • nefrotoksyczne – powodują rozwój zaburzeń w prawidłowym funkcjonowaniu nerek,  
  • neurotoksyczne – czyli związane z zaburzeniami w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego, 
  • teratogenne – działanie związane z uszkodzeniami płodu. 

Oprócz tego mikotoksyny mogą wpływać na zaburzenia płodności oraz zakłócenia w prawidłowym działaniu nerek oraz układu odpornościowego.  

Co robić, gdy zauważymy na jedzeniu pleśń? Które produkty można uratować, a które lepiej wyrzucić? 

Kiedyś uważano, że pleśń na żywności jest jedynie niepożądanym pogorszeniem jakości i – niestety – po oddzieleniu zapleśniałej części zjadano resztę artykułu spożywczego. Strzępki grzybni przerastają produkty bardzo głęboko. Mimo iż usunięto nalot pleśni z powierzchni, w produkcie nadal pozostają grzybnia wgłębna oraz jej metabolity, w tym toksyczne dla nas mikotoksyny.  

Dlatego też żywność, na której zauważymy pleśń, musi zostać wyrzucona w całości  i nie powinna być spożywana przez ludzi ani podawana zwierzętom.  

Kolejnym problemem jest panujące przekonanie, że zapleśniałe produkty da się uratować poprzez ich przetwarzanie. A jak jest naprawdę? Czy gotowanie "zabija" pleśń? Niestety, to również błędny pogląd. Obróbki termiczne, takie jak gotowanie czy smażenie, zastosowane w przypadku żywności zanieczyszczonej mikotoksynami nie czynią ją przydatną do spożycia. Metabolity pleśni są termostabilne, więc nie ulegają zniszczeniu w wyższych temperaturach.  

Jak zapobiec rozwojowi pleśni na żywności? 

Aby zapobiec rozwojowi pleśni na żywności, warto zwracać uwagę na pewne aspekty już w trakcie robienia zakupów, a także podczas przechowywania produktów: 

  • podczas zakupów należy upewnić się, że wybierana przez nas żywność nie zawiera już pewnych śladów pleśni,
  • należy zwracać uwagę na wygląd, zapach a także termin przydatności wybieranych przez nas produktów,
  • jeżeli wybieramy produkty szczególnie podatne na pleśnienie (takie jak na przykład owoce jagodowe), warto unikać kupowania ich w nadmiarze, na zapas, a po zakupie zadbać o to, aby przechowywane były w suchym i chłodnym miejscu, 
  • należy pamiętać o tym, że przechowywanie w warunkach wilgotnych wraz z wyższą temperaturą sprzyja rozwojowi pleśni (sprawdź, jak przechowywać żywność)
  • porcje produktów, które po otwarciu są używane wielokrotnie przed całkowitym zużyciem (np. koncentraty pomidorowe, dżemy), należy zawsze nabierać czystymi, niezabrudzonymi przez inne produkty przyborami kuchennymi.  
  • warto regularnie czyścić przybory kuchenne, lodówkę oraz pojemniki na żywność, zawsze pozostawiając je do całkowitego wyschnięcia, 
  • jeżeli doszło do zapleśnienia produktu, należy go bezzwłocznie wyrzucić, a miejsce, w którym było przechowywane (np. półka czy też pojemnik), należy dokładnie wyczyścić. 
  1. W. Barabasz, A. Pikulicka, Mykotoksyny – zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Część 1. Mykotoksyny – charakterystyka, występowanie, toksyczność dla organizmów, "Journal of Health Study and Medicine", nr 3 2017. 
  2. M. Miśniakiewicz, Biologiczne Zanieczyszczenia Żywności. Mikotoksyny, "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie", nr 781 2008.  
  3. S. Sitarz, M. Janczar-Smuga, Współczesne zagrożenia bezpieczeństwa żywności, możliwości ich kontroli oraz eliminacji, "Nauki Inżynierskie i Technologie", nr 2 (5) 2012. 
  4. C. Wieczorek, Mikologiczne skażenie żywności, "Żywność", nr 3 (36) 2003.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Jak przetrwać święta, będąc na diecie?

    Święta to czas odpoczynku, spokoju oraz spędzania beztroskiego czasu z najbliższymi – i byłoby świetnie, gdyby każdemu właśnie z tym się kojarzyły. Niestety, dla wielu osób, a zwłaszcza tych będących na diecie odchudzającej, czas ten kojarzy się ze stresem oraz obawą o przybranie nadmiernych kilogramów. Czy te obawy są słuszne? 

  • Zdrowe przekąski na sylwestra – jakie przygotować?

    Zdrowe przekąski to doskonały wybór nie tylko podczas sylwestra, ale również podczas innych okazji do świętowania. Są one zarówno smaczne, jak i dostarczają nam wiele cennych witamin i składników mineralnych. Które przekąski warto przygotować na sylwestra?

  • Chrzan – wartości odżywcze, właściwości, zastosowanie

    Choć chrzan kojarzymy głównie z okresem świąt wielkanocnych jako niezastąpioną przyprawę o charakterystycznym smaku i zapachu, to okazuje się, że posiada on także wiele właściwości prozdrowotnych. Jakich dokładnie? Co zawiera korzeń chrzanu? Czy pomoże na przeziębienie? Czy niektóre związki zawarte w chrzanie pomogą w walce z nowotworami? Odpowiadamy.

  • Aronia – wartości odżywcze, właściwości i zastosowanie

    Aronia to bez wątpienia jeden z najzdrowszych owoców na świecie. Dane dostępne w literaturze fachowej wskazują na wiele korzyści, jakie możemy czerpać zarówno z świeżych owoców aronii, jak i przetworów. Ze względu na swoje właściwości nazywana jest superowocem. Czym dokładnie wyróżnia się aronia? Co można z niej zrobić?

  • Sok z aronii – jakie ma właściwości? Jak go zrobić?

    Sok z aronii, obok syropu, dżemu czy nalewki, to jeden z głównych przetworów uzyskiwanych z tego owocu. Jakie dokładnie właściwości ma sok z aronii? Jak go zrobić i dlaczego warto przyrządzić go na zimę? Podpowiadamy.

  • Majeranek – wartości odżywcze, właściwości i zastosowanie. Jak go przechowywać i do czego dodawać?

    Majeranek to przyprawa, która jest dobrze znana w polskich kuchniach. Oprócz jego walorów smakowych docenia się także jego właściwości lecznicze. Poprawia trawienie, działa przeciwzapalnie oraz wiatropędnie. Olejek majerankowy będzie pomocny w walce z trądzikiem. Co jeszcze warto wiedzieć o majeranku? Czym różni się od oregano?

  • Peskatarianizm – na czym polega?

    Obecnie coraz więcej osób postanawia zmienić swój sposób żywienia, decydując się na przejście na wegetarianizm i wykluczenie mięsa z diety. Modelem żywieniowym bazującym na diecie wegetariańskiej jest peskatarianizm, który zakłada wykluczenie mięsa czerwonego i białego, ale pozostawienie w menu ryb oraz owoców morza. Jakie są zasady diety peskatariańskiej i dla kogo będzie ona dobrym wyborem?

  • Maślanka – właściwości zdrowotne i przeciwwskazania. Czy maślanka jest zdrowa?

    Mleko oraz przetwory mleczne to ważna grupa produktów w żywieniu zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Produkty te zawierają duże ilości dobrze przyswajalnego wapnia, pełnowartościowe białko, witaminy oraz składniki mineralne. Jednym z najważniejszych wyrobów przemysłu mleczarskiego jest maślanka. Na co jest dobra maślanka? Jakie ma właściwości oraz kto powinien unikać jej spożywania?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij