HIV (ludzki wirus niedoboru odporności) – charakterystyka, epidemiologia, transmisja. Objawy i nowoczesne terapie w leczeniu zakażeń wirusem HIV
Justyna Piekara

HIV (ludzki wirus niedoboru odporności) – charakterystyka, epidemiologia, transmisja. Objawy i nowoczesne terapie w leczeniu zakażeń wirusem HIV

Wirus HIV jest przyczyną jednej z najgroźniejszych i najbardziej uporczywych epidemii w dziejach ludzkości. Szacuje się, że 37 milionów osób na świecie jest nim zakażonych. Postęp, jaki dokonał się w leczeniu, sprawił, że ich jakość życia uległa poprawie. Jakie są nowoczesne metody leczenia zakażenia wirusem HIV?

Czym charakteryzuje się wirus HIV?

Ludzki wirus niedoboru odporności (ang. human immunodeficiency virus, HIV) należy do rodzaju Lentivirus w rodzinie Retroviridae. Genom HIV, zwany prowirusowym DNA, składa się z dwóch identycznych, jednoniciowych cząsteczek RNA, które są zamknięte w rdzeniu cząsteczki wirusa.

Najbardziej zaawansowanym stadium zakażenia wirusem HIV jest AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome). Z biegiem czasu choroba coraz bardziej osłabia układ odpornościowy i niszczy coraz więcej glikoprotein CD4 (białko odgrywa ważną rolę w procesie prezentacji antygenu), w związku z czym organizm jest bardziej podatny na różnego rodzaju infekcje i nowotwory.

Z definicji, AIDS diagnozuje się, kiedy osoba zakażona posiada mniej niż 200 limfocytów T CD4+. Dorosłe, zdrowe osoby mają ich około 800 i więcej.

Co wiemy na temat rozprzestrzeniania się patogenu?

Naukowcy po raz pierwszy rozpoznali HIV w próbce krwi pobranej od mężczyzny w Kinszasie (wtedy Léopoldville) w 1959 roku. Zasięg wirusa początkowo ograniczał się do Afryki Zachodniej. HIV wyewoluował z wirusów niedoboru odporności naczelnych, najnowsze analizy wykazały, że najprawdopodobniej w latach 20. XX wieku doszło do zjawiska spill over – małpi wirus SIV „przeskoczył” z szympansów na ludzi, którzy spożywali zakażone wirusem mięso zwierząt. W populacji ludzkiej wirus zmutował. Od połowy lat 80. XX wieku rozprzestrzeniają się jego różne typy.

Na podstawie cech genetycznych i różnic antygenowych wirusa klasyfikuje się kilka typów:

  • HIV-1 – wyewoluował z SIVcpz, wirusa niedoboru odporności szympansów środkowoafrykańskich. Występuje w typie N, O i P oraz M, który podzielił się podtypy A, B, C, D, F, G, H, J i K.
  • HIV-2 – wyewoluował z SIV SM, z wirusa niedoboru odporności z zachodnioafrykańskich mangab szarych. Występuje 8 jego typów: A, B, C, D, E, F, G, H.

HIV – przyczyny. W jaki sposób może dojść do zakażenia wirusem HIV?

HIV może rozprzestrzeniać się:

  1. Poprzez kontakty seksualne z zakażonym partnerem. Wirus dostaje się do organizmu przez wyściółkę pochwy, sromu, penisa, odbytnicy lub ust podczas aktywności seksualnej.
  2. Poprzez kontakt z zakażoną krwią, gdy dostanie się ona na uszkodzony fragment skóry lub na błonę śluzową, np. do oka, nosa, jamy ustnej, na narządy płciowe, albo zostanie wstrzyknięta podczas niesterylnego użytkowania igieł i strzykawek.
  3. Podczas ciąży, porodu lub karmienia piersią, w przypadku, kiedy matka jest osobą zakażoną HIV.

Jakie są objawy zakażenia wirusem HIV?

W początkowej fazie zakażenia w wielu przypadkach nie pojawiają się żadne charakterystyczne symptomy. Niektóre osoby mogą rozwinąć objawy grypopodobne, które zazwyczaj ustępują do miesiąca, dlatego często są mylone z objawami innych infekcji wirusowych. 

„Bezobjawowy” okres zakażenia u osób dorosłych może potrwać nawet 10 lat i dłużej, licząc od momentu dostania się wirusa HIV do organizmu. W tym czasie patogen nie próżnuje i aktywnie niszczy komórki układu odpornościowego. Wraz z jego wyniszczaniem pojawiają się coraz bardziej dotkliwe przejawy choroby, takie jak: zmęczenie, utrata masy ciała, częste infekcje, gorączka, a także utrata pamięci krótkotrwałej.

Diagnostyka wirusa HIV

Osoby narażone na zakażenie HIV powinny zostać przebadane, gdy tylko uznają, że mogły być narażone na infekcję. Podobnie jak w przypadku wielu innych schorzeń, wczesne wykrycie daje więcej możliwości leczenia. Obecnie nie ma lekarstwa na zakażenie wirusem HIV, ale odpowiednia terapia może spowolnić tempo postępowania choroby.

Zakażenie wirusem HIV wykrywa się poprzez badanie na obecność przeciwciał anty-HIV. Z powodu braku osiągnięcia wystarczająco wysokiego poziomu we wczesnym stadium nie są wykrywalne przez standardowe testy diagnostyczne krwi. Często zaleca się powtórne badania przeciwciał w późniejszym terminie. Wykonuje się także analizy krwi na obecności samego wirusa HIV.

Test na HIV można wykonać bez skierowania, bezpłatnie, anonimowo w jednym z punktów konsultacyjno-diagnostycznych (PKD). Ich adresy znajdują się na stronie internetowej https://aids.gov.pl/pkd/. W sprzedaży dostępne są także zestawy do wykonania testu w domu.

Nowoczesna terapia zakażeń wirusem HIV

Nowoczesne terapie antyretrowirusowe (ARV) pozwalają myśleć o zakażeniu HIV jako o chorobie przewlekłej. Jeżeli wirus zostanie wykryty odpowiednio wcześnie i osoba zarażona podda się leczeniu, może dożyć starości. W Polsce jest ono finansowane w ramach programu zdrowotnego przyjętego przez Ministerstwo Zdrowia „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce na lata 2017–2021”.

Obecnie zaleca się, aby osoby, u których zdiagnozowano HIV, natychmiast rozpoczęły leczenie antyretrowirusowe (ARV). Jego celem jest przede wszystkim wydłużenie życia pacjenta oraz doprowadzenie do zmniejszenia replikowania się wirusa i rozwoju AIDS. Utrzymując niską ilość wirusa HIV w organizmie, leki pomagaj zregenerować się układowi odpornościowemu, a także zmniejszają ryzyko jego przeniesienia, dlatego ARV można bezpiecznie zażywać w czasie ciąży.

Przeczytaj także: Stworzono biomedyczną metodę zapobiegania HIV. Dopochwowy pierścień znacznie obniża ryzyko zakażenia.

Terapia może jednak powodować pewne skutki uboczne, szczególnie w pierwszych kilku dniach leczenia, np. biegunkę, nudności, wymioty, bezsenność czy wypadanie włosów. Wieloletnie przyjmowanie leków ARV może wywołać lipodystrofię, zaburzenia gospodarki węglowodanowej i tłuszczowej oraz powikłania ze strony układu krążenia.

Terapia HIV polega na przyjmowaniu trzech lub więcej leków przeciwretrowirusowych, zwykle połączonych w jedną tabletkę. Istnieje kilka typów leków ARV, które działają w różny sposób.

Należą do nich:

  • nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NRTI) – stanowią podstawę w terapii antyretrowirusowej, hamują działanie odwrotnej transkryptazy, czyli enzymu, który przepisuje materiał genetyczny z RNA wirusa na DNA, uniemożliwiając produkcję cząsteczek wirusa,
  • nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (NNRTI) – mają podobny mechanizm działania, jak leki NRTI, silnie hamują replikację wirusa HIV,
  • inhibitory proteazy (PI) – w połączeniu z lekami NRTI skutecznie obniżają wiremię, przyczyniają się do mniejszej liczby zakażeń oraz zmniejszenia śmiertelności z powodu HIV/AIDS,
  • inhibitory fuzji – zapobiegają połączeniu się wirusa z komórką i wniknięciu patogenu do jej wnętrza,
  • antagoniści koreceptora CCR5 – utrudniają wnikanie HIV do wrażliwych na 
  • zakażenie komórek,
  • inhibitory integrazy – uniemożliwiają wejście materiału genetycznego HIV do jądra komórkowego.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Guzki śpiewacze (krzykaczy) – czym są guzki na strunach głosowych?

    Guzki na strunach głosowych to przypadłość, która dotyka osób pracujących głosem: nauczycieli, trenerów czy śpiewaków. Mogą też pojawić się u dzieci. Guzki krzykaczy (głosowe, śpiewacze) objawiają się zmianą głosu, chrypką oraz bólem gardła lub szyi. Na czym polega leczenie guzków na strunach głosowych? W jaki sposób można zapobiegać ich powstawaniu?

  • Mięśniaki macicy – przyczyny, objawy, leczenie, operacja niezłośliwego nowotworu macicy

    Mięśniaki macicy są najczęstszymi niezłośliwymi nowotworami kobiecych narządów rodnych, mogą one dotyczyć nawet co czwartej kobiety w wieku rozrodczym. Mięśniaki w macicy pomimo łagodnego charakteru mogą być przyczyną niepokojących i uciążliwych objawów, które, w dużej mierze, zależą od rodzaju i wielkości, jaką osiągną. Ich rozpowszechnienie w populacji oraz konsekwencje zdrowotne sprawiają, iż są jedną z częstszych przypadłości spotykanych w praktyce ginekologicznej. Jakie są przyczyny powstawania mięśniaków? Jak wygląda diagnostyka oraz leczenie?

  • Warianty SARS-CoV-2 – które z nich są największym zagrożeniem?

    Istnieje wiele zidentyfikowanych podtypów koronawirusa SARS-CoV-2. Które warianty stanowią największe potencjalne zagrożenie dla naszego zdrowia? Czym są tzw. warianty zainteresowania (VOI) i warianty budzące obawy (VOC)?

  • Zwyrodnienie stawów – przyczyny, objawy, leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów

    Zwyrodnienie stawów (inaczej osteoartroza lub artoza) to powszechnie występujące schorzenie układu ruchu, w przebiegu którego dochodzi do uszkodzenia tkanek budujących staw. Konsekwencją choroby zwyrodnieniowej stawów jest przedwczesne starzenie się struktur stawowych prowadzące do niepełnosprawności. Jakie są przyczyny zwyrodnienia stawów? Jak przebiega leczenie?

  • Czym jest atropina? Czy pomaga na nadpotliwość?

    Powszechnie kojarzona z rozszerzaniem źrenic w gabinecie okulistycznym – atropina, to tak naprawdę bardzo silna substancja, która ma wielokierunkowe działanie, które stymuluje pracę całego organizmu, wypływając m.in. na przyspieszenie akcji serca, działając przeciwwymiotnie, hamując wydzielanie potu i łez. Jakie nie są przeciwwskazania do stosowania atropiny i czy pomaga na nadmierne pocenie się? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • Efekt placebo – na czym polega? Czy placebo może być skuteczne?

    Efekt placebo występuje, gdy obserwuje się poprawę stanu klinicznego pacjenta, pomimo że osoba ta nie jest poddawana aktywnemu leczeniu. Naukowcy nie rozumieją jeszcze dokładnie, jak i dlaczego ten efekt występuje. Na ten temat powstało kilka teorii. Według najnowszych naukowych doniesień efekt placebo może pomóc skutecznie redukować dolegliwości bólowe, które towarzyszą wielu schorzeniom. Trwają prace, które mają na celu dokładniejsze poznanie mechanizmów wywołujących to zjawisko.

  • Nocebo – co to jest? Dlaczego efekt nocebo jest wyzwaniem dla klinicystów?

    Negatywne nastawienie pacjenta do stosowanej terapii może zaowocować efektem nocebo. Badania naukowe potwierdziły, że może on mieć realny wpływ na wyniki badań oraz proces leczenia pacjenta. Jak może objawiać się efekt nocebo? W jaki sposób można zminimalizować skutki tego zjawiska?

  • Whiplash (uraz biczowy) – przyczyny, objawy, leczenie, fizjoterapia

    Zderzenie aut lub nagłe hamowanie pojazdu powodują niekontrolowane odgięcie głowy w tył, po którym następuje gwałtowne kompensacyjne zgięcie jej w przód – ruch ten przypomina uderzenie biczem, stąd inna nazwa whiplash – uraz smagnięcia biczem. Może dojść wówczas do naderwania mięśni, naderwania więzadeł, uszkodzenia krążka międzykręgowego, nerwów czy ścięgien. Objawy, które się wówczas pojawiają to silny ból szyi, ograniczenie ruchomości, drętwienie kończyn górnych, ból głowy, barku, pleców.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij