Rozszerzone źrenice – o czym świadczą? Czy oznaczają chorobę?

Rozszerzone źrenice na ogół kojarzone są ze stanem silnego pobudzenia – również tego wywołanego farmakologicznie. W niektórych przypadkach mogą być jednak objawem poważnych zaburzeń zdrowotnych.

1. Rozszerzone źrenice – przyczyny. O czym świadczą rozszerzone źrenice?
2. Po jakich narkotykach rozszerzają się źrenice?
3. Dlaczego źrenice rozszerzają się po narkotykach?
4. Jak długo po podaniu leku źrenice mogą być rozszerzone?
5. Rozszerzone źrenice u dziecka
6. Czy istnieje sposób na wymuszenie rozszerzenia źrenic?

Mechanizm rozszerzania źrenic jest naturalnym sposobem adaptacji do zmieniających się warunków oświetlenia, reakcją na stres lub też inny silny bodziec emocjonalny. Fizjologiczną rolą tej części oka jest kontrolowanie ilości światła, które przedostaje się do jego głębszych warstw i warunkuje powstawanie obrazu. Źrenica zwęża się, gdy pada na nią wiązka światła (jest to reakcja bezpośrednia) lub gdy zbliża się do niej oglądany przedmiot. Z kolei jej naturalne rozszerzenie można zaobserwować, kiedy wchodzimy do ciemnego pokoju. Wówczas źrenica wpuszcza więcej światła, by dostrzec więcej. Nieco inaczej jest w sytuacjach patologicznych.

Rozszerzone źrenice – przyczyny. O czym świadczą rozszerzone źrenice?

Przyczyn rozszerzonych źrenic może być wiele. Czasami jest to konsekwencja aplikacji kropli do oczu. Ma to miejsce np. podczas badań okulistycznych. Lekarz wówczas podaje pacjentowi krople atropiny, która rozszerza źrenice i czasowo poraża zdolność do akomodacji, co ułatwia badanie. To właśnie dlatego tuż po wykonaniu szczegółowych badań okulistycznych nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych.

Środki farmakologiczne, które indukują rozszerzenie źrenic, to:

• leki o działaniu przeciwhistaminowym, w tym biperyden,
• epinefryna, czyli adrenalina,
• homatropina,
• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne,
• tropikamid,
• niektóre substancje czynne o działaniu przeciwdrgawkowym,
• cyklopentolat.

W powyższych przypadkach rozszerzenie źrenic na ogół jest zjawiskiem przejściowym i zanika, gdy ilość substancji czynnej w organizmie spada. Nieco inaczej jest w przypadku chorób. Szczególnie niepokojące jest zaobserwowanie źrenic w kształcie owalnym. Nie reagują one na światło i na ogół świadczą o schorzeniu neurologicznym.

Rozszerzenie źrenic może być objawem m.in.:

• urazu czaszki,
• uszkodzenia nerwów czaszkowych,
• guza mózgu,
• ostrego napadu jaskry,
• encefalopatii Wernickego,
• tętniaka naczyń mózgowych,
• zatrucia jadem kiełbasianym,
• kiły,
• infekcji mózgowej o podłożu wirusowym,
• polineuropatii błoniczej.

Czasami rozszerzeniu ulega tylko jedna źrenica. Nie zawsze jest to powód do niepokoju. Ważne jest jednak to, aby różnica w szerokości pomiędzy źrenicami nie była większa niż 0,6 mm. To zjawisko nazywa się anizokorią fizjologiczną. Gdy różnica ta jest większa niż 1 mm, wówczas konieczna jest wizyta u okulisty, ponieważ może to świadczyć o patologii np. mięśni zwieracza lub rozwieracza źrenicy.

Po jakich narkotykach rozszerzają się źrenice?

Mechanizm rozszerzania się źrenic obserwuje się po zażyciu niektórych substancji psychoaktywnych, w tym kokainy, amfetaminy, LSD i marihuany. Warto zaznaczyć, że po niektórych narkotykach źrenice się zwężają, a ma to miejsce w przypadku opium, heroiny i morfiny. Wówczas źrenice mają słabą zdolność do reagowania na światło.

Dlaczego źrenice rozszerzają się po narkotykach?

Za zjawisko rozszerzania się źrenic po spożyciu narkotyków odpowiada układ współczulny, który jest odpowiedzialny za pobudzenie organizmu i przygotowanie go do „walki lub ucieczki”. Substancje czynne narkotyków działają bezpośrednio na receptory układu nerwowego, co poza rozszerzeniem źrenic powoduje przyspieszenie akcji serca, a także wyrzut adrenaliny.

Jak długo po podaniu leku źrenice mogą być rozszerzone?

Efekt rozszerzenia źrenic po podaniu leku uzależniony jest od substancji aktywnej, a także jej stężenia. Niemniej ważne są indywidualne predyspozycje i wrażliwość organizmu. W większości przypadków zjawisko poszerzenia źrenic pojawia się po 20-30 minutach od aplikacji kropli do worka spojówkowego. Najsilniejszy efekt przeważnie utrzymuje się przez ok. 3 godziny, a całkowite ustąpienie tego mechanizmu następuje po ok. 5 godzinach.

Rozszerzone źrenice u dziecka

Rozszerzone źrenice u dziecka mogą być zjawiskiem całkowicie naturalnym lub patologicznym. W tym pierwszym przypadku jest to najczęściej związane ze stresem, silnym pobudzeniem emocjonalnym, zatruciem lekami lub skutkiem ubocznym przyjmowania niektórych substancji aktywnych. W drugim jednak za nienaturalne poszerzenie źrenic odpowiedzialne mogą być m.in. hormony.

U dzieci rozszerzone źrenice mogą świadczyć o tzw. zespole serotoninowym. Wówczas w organizmie obserwuje się podwyższone stężenie serotoniny, czyli hormonu szczęścia. Innymi objawami tego schorzenia są: silne pobudzenie ruchowe i emocjonalne, omamy, mania, podwyższone ciśnienie tętnicze krwi, tachykardia, a także wzmożona potliwość.

Podobnie jak u osób dorosłych, rozszerzone źrenice u dziecka, w tym noworodka i niemowlaka, mogą zwiastować poważne choroby neurologiczne lub okulistyczne, w tym np. rozległy udar niedokrwienny, wirusową lub bakteryjną infekcję mózgu czy też uszkodzenie nerwu okoruchowego.

Czy istnieje sposób na wymuszenie rozszerzenia źrenic?

Czy można wymusić zjawisko rozszerzenia źrenic? Tak! Najłatwiej jest zaobserwować ten mechanizm przy silnych bodźcach emocjonalnych – zarówno tych pozytywnych (miłość, podniecenie, wzruszenie), jak i negatywnych (stres, strach, lęk).

Farmakologicznym sposobem jest aplikacja do worka spojówkowego roztworu atropiny lub innych substancji (również w postaci doustnej), które pobudzają układ współczulny i blokują przywspółczulny.