Zatrucie jadem kiełbasianym (botulizm) – czym jest? Jak się leczy botulizm? Jak uchronić dziecko przed botulizmem dziecięcym?
Katarzyna Gmachowska

Zatrucie jadem kiełbasianym (botulizm) – czym jest? Jak się leczy botulizm? Jak uchronić dziecko przed botulizmem dziecięcym?

Zatrucie jadem kiełbasianym (botulizm) to groźne zatrucie toksyną botulinową, produkowaną przez laseczki jadu kiełbasianego. Wśród symptomów zakażenia jadem kiełbasianym pojawią się te typowe dla zatrucia pokarmowego, ale także objawy neurologiczne, np. porażenie nerwów. Na czym polega botulizm? Jak się przed nim ustrzec? Co robić w przypadku wystąpienia botulizmu dziecięcego?

Zatrucie toksyną jadu kiełbasianego jest rzadką, ale groźną chorobą powodowaną przez toksynę bakterii Clostridum botulinum. Wyróżnia się cztery typy botulizmu: pokarmowy, niemowlęcy, przyranny i inhalacyjny. Najczęstszą drogą zatrucia jadem kiełbasianym jest spożycie produktów zawierających toksynę botulinową (konserwy mięsne, rybne, warzywne). Toksyna botulinowa powoduje porażenie nerwów i w konsekwencji mięśni, co może prowadzić do niewydolności oddechowej. Do charakterystycznych objawów botulizmu należą: niedowłady, zaburzenia widzenia, zaparcia, suchość w ustach oraz brak gorączki.  

Zatrucie jadem kiełbasianym (toksyną botulinową) – co to takiego?   

Zatrucie jadem kiełbasianym (botulismus) jest to rzadkie, ale groźne dla życia zatrucie spowodowane przez spożycie żywności zawierającej toksynę botulinową, która jest produkowana przez laseczki jadu kiełbasianego (Clostridum botulinum). Jad kiełbasiany może znajdować się w nieprawidłowo przechowywanych produktach pakowanych próżniowo (konserwy rybne, mięsne, warzywne), a także w wyrobach garmażerynych, kiełbasie lub wędlinach.

Zazwyczaj wygląd, zapach ani smak produktów zatrutych jadem kiełbasianym nie budzi podejrzeń, jednak niekiedy występuje wzdęcie puszki poprzez wytwarzany przez laseczki jadu kiełbasianego gaz oraz charakterystyczny syk przy otwieraniu lub zapach zjełczałego tłuszczu.  

Przetrwalniki bakterii jadu kiełbasianego rozmnażają się w warunkach beztlenowych produkując neurotoksynę, która powoduje zatrucie. Po spożyciu produktów zawierających toksynę botulinową dochodzi do jej wchłonięcia z przewodu pokarmowego i zahamowania przewodzenia w złączach nerwowo-mięśniowych, co powoduje porażenie mięśni i inne objawy wynikające z zatrucia jadem kiełbasianym.  

Dawka śmiertelna toksyny botulinowej wynosi ok. 1 ng/kg masy ciała. Toksyna botulinowa jest unieszkodliwiana poprzez 10-minutowe podgrzewanie w temperaturze 80°C.  

Toksyna botulinowa w bardzo małych dawkach ma swoje zastosowanie w leczeniu nadmiernego napięcia mięśniowego. Wykorzystuje się ją także w kosmetologii. Toksynę botulinową używa się do usuwania zmarszczek mimicznych.   

Rodzaje botulizmu 

Wyróżniamy następujące postacie zatrucia jadem kiełbasianym: 

  • botulizm pokarmowy – najczęstsza postać zatrucia jadem kiełbasianym; dochodzi do niego drogą pokarmową poprzez spożycie produktów zawierających toksynę botulinową.  
  • botulizm przyranny  – występuje w przypadku zabrudzenia głębokich ran np. glebą, w której często znajdują się przetrwalniki jadu kiełbasianego. Zazwyczaj po około 14 dniach od zranienia i zabrudzenia dochodzi do rozwoju objawów typowych dla zatrucia toksyną botulinową, z wyjątkiem zaburzeń pokarmowych.  
  • botulizm niemowlęcy – występuje najczęściej u niemowląt w wieku od 6. tygodnia do 3. miesiąca życia. Źródłem zakażenia jest żywność, najczęściej miód naturalny lub syrop klonowy. Dlatego też niezalecane jest podawanie miodu dzieciom aż do ukończenia 12. miesiąca życia ze względu na niecałkowicie rozwiniętą florę jelitową. Zatrucie toksyną botulinową u niemowląt początkowo objawia się pogorszeniem apetytu, osłabieniem ssania, obfitym ślinieniem i cichym płaczem. U dzieci pojawiają się zaparcia stolca. Następnie dochodzi do porażenia nerwów czaszkowych, oddechowych i unerwiających mięśnie obwodowe, które powodują wiotkość dziecka i objawy niewydolności oddechowej.  
  • botulizm wziewny – zastosowanie toksyny jako broni biologicznej.  

Symptomy botulizmu – jakie są objawy zatrucia jadem kiełbasianym? 

Toksyna botulinowa zaliczana jest do grupy najsilniejszych trucizn produkowanych przez bakterie. Uszkadza ona układ nerwowy poprzez zahamowanie przewodzenia w synapsach nerwowo-mięśniowych.  

Okres wylęgania, w przypadku spożycia produktów zawierających toksynę jadu kiełbasianego, wynosi od kilku godzin do 2 tygodni i zależy od dawki toksyny. Zazwyczaj objawy występują po 18-36 godzinach od momentu zjedzenia zatrutej żywności. Szybkość wystąpienia objawów rośnie wraz ze wzrostem dawki spożytej toksyny. 

W przypadku spożycia produktów zawierających toksynę jadu kiełbasianego początkowo występują objawy typowe dla zatrucia pokarmowego takie jak wymioty, nudności, biegunka, kurczowe bóle brzucha. Następnie dochodzi do rozwoju następujących objawów neurologicznych: 

  • podwójne widzenie, 
  • suchość w ustach, 
  • opadanie powiek, 
  • zaburzenia widzenia, 
  • światłowstręt, 
  • utrudnione połykanie, 
  • senność lub pobudzenie, 
  • zaparcia,  
  • brak gorączki, 
  • zatrzymanie moczu, 
  • trudności  w mówieniu, 
  • osłabienie mięśni, 
  • trudności z oddychaniem. 

Zazwyczaj nie występują zaburzenia świadomości ani czucia.  

Objawy zwykle stopniowo ustępują po kilkunastu dniach, ale mogą trwać nawet kilka miesięcy. U części osób z zatruciem toksyną jadu kiełbasianego osłabienie siły mięśniowej i inne objawy mogą się utrzymywać nawet przez rok.  

Diagnostyka i leczenie botulizmu  

Zatrucie toksyną botulinową należy podejrzewać u osób z objawami obustronnego porażenia mięśni oraz zaburzeniami widzenia, bez gorączki i zaburzeń świadomości. Celem postawienia rozpoznania wykonuje się badania laboratoryjne z krwi oraz bada się obecność toksyny botulinowej w surowicy. Natomiast u niemowląt, w przypadku podejrzenia botulizmu, wykonuje się także badanie kału. Należy również wykluczyć zatrucie grzybami, środkami chemicznymi np. alkoholem metylowym lub atropiną.  

W przypadku podejrzenia zatrucia jadem kiełbasianym ważne jest jak najszybsze podanie antytoksyny botulinowej, która unieszkodliwia toksynę. Zazwyczaj osoba z zatruciem toksyną botulinową wymaga hospitalizacji na oddziale intensywnej opieki medycznej. Jeśli do spożycia zatrutego pokarmu doszło niedawno, wykonuje się płukanie żołądka lub prowokowanie wymiotów, aby ograniczyć wchłanianie się toksyny z przewodu pokarmowego.  

Natomiast w przypadku botulizmu przyrannego zakażoną ranę opracowuje się chirurgicznie, aby usunąć tkanki zawierające bakterie oraz stosuje się antybiotyki.  

Czy zatrucie laseczką jadu kiełbasianego może być groźne?  

Zatrucie jadem kiełbasianym może prowadzić do niewydolności oddechowej na skutek porażenia mięśni oddechowych i przepony, a w konsekwencji do śmieci. Chorzy z zatruciem toksyną botulinową wymagają hospitalizacji, a w przypadkach choroby o ciężkim przebiegu – także wentylacji mechanicznej respiratorem.

Pacjenci z ciężkim zatruciem toksyną laseczki jadu kiełbasianego wymagają kilkumiesięcznej opieki na oddziale intensywnej opieki medycznej. Śmiertelność w przypadku zatrucia toksyną botulinową wynosi ok. 5%.  

Botulizm zazwyczaj nie powoduje trwałych powikłań, ale w przypadku choroby o ciężkim przebiegu może prowadzić do trwałych zaburzeń połykania, uczucia zmęczenia i podwójnego widzenia.  

Jak uniknąć zatrucia jadem kiełbasianym (toksyną botulinową)? 

W większości przypadków do zatrucia toksyną botulinową dochodzi drogą pokarmową. Dlatego podczas spożywania i przygotowywania posiłków należy: 

  1. Przechowywać żywność w zalecanych przez producenta warunkach oraz sprawdzać termin przydatności przed spożyciem.
  2. Otwarte konserwy należy przechowywać w lodówce, nie przekraczając zalecanego na opakowaniu czasu do spożycia po otwarciu. 
  3. Nie podawać miodu dzieciom do ukończenia 12. miesiąca życia.
  4. Jeśli puszka z żywnością ma wypukłe dno, występuje charakterystyczny syk przy otwieraniu lub produkt spożywczy ma zapach zjełczałego tłuszczu – należy go wyrzucić. 
  5. Gotować domowe konserwy przez 10 minut przed spożyciem.  
  6. Dbać o higienę podczas przygotowywania przetworów i pasteryzować żywność. 
  7. Mięso należy przechowywać w lodówce.  

Jak zapobiec botulizmowi dziecięcemu?  

Botulizm dziecięcy jest rzadką chorobą, występującą zazwyczaj u niemowląt, i jest wywołany przez przetrwalniki Clostridum botulinum, które w dogodnych warunkach przybierają czynną formę i produkują toksynę botulinową. W przeciwieństwie do osób dorosłych, flora bakteryjna jelit u dzieci nie jest w pełni wykształcona, przez co nie hamuje rozwoju bakterii jadu kiełbasianego.

Botulizm niemowlęcy może być wywoływany przez zarodniki laseczki jadu kiełbasianego obecne np. w miodzie, dlatego nie wolno podawać miodu dzieciom przed ukończeniem 12. miesiąca życia.   

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Bostonka – przyczyny, objawy, leczenie choroby bostońskiej

    Bostonka to choroba zakaźna wywoływana przez enterowirusy, najczęściej wirusa Coxsackie A16. Dotyka głównie dzieci do 5. roku życia, choć mogą na nią zachorować także dorośli. Nazywana jest chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej (HFMD), ponieważ jej najbardziej charakterystycznym objawami są wykwity skórne (bolesne, nieswędzące pęcherzyki) występujące na podeszwach stóp, dłoniach oraz na błonie śluzowej jamy ustnej. Sprawdź, jak można się zarazić oraz jak leczy się chorobę bostońską.

  • Katar u niemowlaka – przyczyny i domowe sposoby

    Katar u niemowlaka może mieć różne przyczyny, najczęstszą z nich są niegroźne infekcje wirusowe. Duża ilość zalegającej wydzieliny powoduje trudności z oddychaniem, a to z kolei wywołuje rozdrażnienie dziecka, uniemożliwia spokojny sen, utrudnia karmienie. Wśród sposobów walki z katarem u niemowlęcia znajdują się m.in. stosowanie wody morskiej do nosa, kropli do nosa, plastrów do aromaterapii czy inhalacje. 

  • Refluks u niemowlaka – przyczyny, objawy, leczenie choroby refluksowej przełyku u dzieci

    Refluks u noworodka czy niemowlaka często bywa przez rodziców mylony z ulewaniem. Jednak regurgitacje to zjawisko fizjologiczne i jeśli nie towarzyszą mu dodatkowe objawy, nie wymaga interwencji lekarskiej. Jeżeli natomiast cofaniu się treści żołądkowej do jamy ustnej dziecka towarzyszą wymioty, nawracające infekcje dróg oddechowych, problemy z karmieniem, snem czy przybieraniem na wadze przez malucha, należy podejrzewać refluks żołądkowo-przełykowy. Należy także pamiętać, że refluksowi może w ogóle nie towarzyszyć ulewanie, a jedynymi symptomami schorzenia są płacz czy prężenie się i odginanie głowy podczas karmienia (zespół Sandifera).

  • Zaburzenia łaknienia u dzieci – co robić, gdy dziecko jest niejadkiem?

    Zaburzenia łaknienia u dzieci, objawiające się obniżonym apetytem lub wybiórczością pokarmową, mogą mieć rozmaite przyczyny. Mogą być stanem fizjologicznym, niewymagającym leczenia (często dotyczy to dzieci w wieku od 1 do 5 lat), lecz mogą również być objawem choroby (np. schorzeń układu pokarmowego, oddechowego, nerwowego). Problemy z apetytem nierzadko towarzyszą dzieciom z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, mogą mieć także podłoże emocjonalne. Zaburzenia łaknienia często wymagają wielospecjalistycznego podejścia – współpracy pediatry, lekarzy specjalistów, logopedy, psychologa.

  • Dysplazja stawu biodrowego – przyczyny i objawy. Leczenie wady wrodzonej stawu biodrowego

    Dysplazja stawu biodrowego to najczęściej występująca wada wrodzona wykrywana u noworodków, która pogłębia się wraz z rozwojem dziecka. Częściej dotyczy dziewczynek niż chłopców, może być jednostronna lub dwustronna, a nieleczona może prowadzić do poważnych zmian zwyrodnieniowych oraz do przewlekłego bólu i problemów z poruszaniem się. Dysplazja biodra, jeśli jest wcześnie wykryta, rokuje całkowity powrót do zdrowia.  Jak rozpoznać dysplazję stawów biodrowych?

  • Wizyta patronażowa pediatry – czym jest i jak przebiega?

    Wizyta patronażowa pediatry ma miejsce między 1. a. 4 tygodniem życia dziecka. W trakcie wizyty lekarz bada najważniejsze parametry noworodka, które służą do oceny, czy dziecko prawidłowo adaptuje się do życia pozałonowego. Co warto wiedzieć o wizycie patronażowej pediatry? 

  • USG bioderek – na czym polega i kiedy wykonać USG stawów biodrowych u niemowląt? Jaka jest jego cena?

    Badanie stawów biodrowych u niemowląt (badanie preluksacyjne) jest nieinwazyjną, bezbolesną, łatwo dostępną i szybką metodą obrazowej oceny jamy stawu biodrowego i okolicznych tkanek miękkich za pomocą ultradźwięków. Ma ono za zadanie wykrycie ewentualnego występowania dysplazji stawów biodrowych. Najczęściej zaleca jego wykonanie w okolicach 6. tygodniu życia dziecka (nie później niż po ukończeniu 12 tygodni). Dowiedz się, jak przebiega badanie USG bioderek u niemowląt.

  • Przeciwciała anty SARS-CoV-2 są przekazywane dziecku wraz z mlekiem matki

    Od dawna wiadomo, że mleko matki zawiera przeciwciała chroniące niemowlę przed licznymi infekcjami. Wyniki najnowszych badań dowiodły, że nie tylko kobiety, które przeszły infekcję COVID-19, ale także te, które zaszczepiły się przeciwko wirusowi SARS-CoV-2, przekazują przeciwciała swoim dzieciom podczas karmienia ich piersią.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij