×
DOZ.PL Darmowa
aplikacja
DOZ.pl
Zainstaluj

Jakie leki na alergię? Wspomaganie farmakologiczne w czasie alergii sezonowej

Histamina jest aminą biogenną, która powstaje we wszystkich tkankach ludzkiego organizmu jako produkt dekarboksylacji aminokwasu histydyny. Magazynowana jest głównie w mastocytach i granulocytach zasadochłonnych. Histamina pełni w organizmie liczne funkcje, m.in. pobudza wydzielanie soku żołądkowego, a także uczestniczy w reakcjach zapalnych i alergicznych. 

Histamina a reakcja alergiczna

Uwalnianie histaminy z komórek następuje na skutek uszkodzenia tkanek lub kontaktu z różnymi alergenami np. związkami chemicznymi, niektórymi pokarmami, pyłkami roślin czy sierścią zwierząt. Do najczęstszych czynników powodujących uwolnienie histaminy należy zaliczyć także: środki kontrastowe stosowane w diagnostyce obrazowej, antybiotyki, salicylany, jad owadów błonkoskrzydłych, białko, roztocza kurzu domowego, barwniki oraz składniki smogu.

Reakcja organizmu na kontakt z alergenem może przejawiać w postaci:

  • swędzącego bąbla w miejscu ugryzienia przez owada, 
  • pokrzywki skórnej
  • łzawienia oczu w sezonie pylenia roślin (traw, drzew),  
  • duszności,
  • alergicznego sezonowego nieżytu nosa.  

Reakcja może mieć różne nasilenie, od łagodnych objawów, aż po wstrząs anafilaktyczny zagrażający życiu. Ciągłe narażenie na czynnik alergizujący prowadzi do ryzyka zaostrzenia chorób alergicznych (np. astmy oskrzelowej, sezonowego lub całorocznego alergicznego nieżytu nosa, alergii pokarmowej).  

Według Białej Księgi Alergii Światowej Organizacji Alergii aż 30-40% populacji świata cierpi na przynajmniej jedno schorzenie alergiczne (dane z lat 2011-2012). W łagodzeniu objawów alergii stosuje się leki przeciwalergiczne. 

Leki przeciwhistaminowe na alergię – rodzaje 

Histamina pełni swoją biologiczna rolę poprzez oddziaływanie na receptory histaminowe w organizmie. Receptory dla histaminy znajdują się na powierzchni wielu tkanek i można wyróżnić kilka tzw. receptorów histaminowych (np. H1, H2, H3). Jako leki hamujące działanie histaminy i reakcję alergiczną stosowane są tzw. inhibitory receptorów H1. Obecnie wyróżnia się I i II generację tych leków. 

Leki przeciwalergiczne I generacji  

Do leków I generacji zalicza się m.in. hydroksyzynę, difenhydraminę, prometazynę, klemastynę i ketotifen. Są to leki starsze, które oprócz efektu hamowania działania histaminy, blokują również inne receptory (są lekami nieselektywnymi), łatwo przenikają do ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i wykazują szereg działań niepożądanych, jak: nadmierna senność, osłabienie koncentracji, zaburzenia rytmu serca (arytmie), suchość w jamie ustnej, zaburzenia widzenia (są przeciwwskazane w jaskrze), zatrzymanie moczu (przeciwwskazane u osób z przerostem gruczołu krokowego). Obecnie nie zaleca się stosowania leków przeciwhistaminowych I generacji w łagodzeniu objawów alergii. Jeśli jest to konieczne, powinny być stosowane przez krótki czas. 

Leki przeciwalergiczne II generacji

Do zalecanej grupy leków przeciwhistaminowych należą antagoniści receptora H1 II generacji. To przede wszystkim: cetyryzyna, lewocetyryzyna, loratadyna, desloratadyna, feksofenadyna, bilastyna i rupatadyna. Leki te cechują się znacznie korzystniejszym profilem bezpieczeństwa w porównaniu do leków I generacji i powodują mniej działań niepożądanych. 

Leki przeciwalergiczne II generacji mają znacznie wyższą selektywność wobec receptora histaminowego i gorzej przenikają przez barierę krew-mózg, czyli do ośrodkowego układu nerwowego. Dzięki temu ich stosowanie jest bezpieczniejsze, a skutki uboczne znacznie słabsze. Cechy te powodują, że lek jest lepiej tolerowany przez pacjenta, a korzystny stosunek skuteczności do bezpieczeństwa terapii powoduje, że leki przeciwhistaminowe II generacji są rekomendowane jako leki pierwszego rzutu.

Czy leki II generacji różnią się między sobą?

Preparaty leków antyhistaminowych II generacji różnią się wskazaniami rejestracyjnymi, jednak wytyczne leczenia alergicznego nieżytu nosa czy pokrzywki nie wskazują konkretnego leku przeciwhistaminowego II generacji jako preferowanego

Różnica może przejawiać się w nasileniu efektu sedacyjnego, co z pewnością ma znaczenie u pacjentów aktywnych zawodowo i prowadzących pojazdy czy obsługujących maszyny. W przypadku cetyryzyny sedacja może wystąpić z uwagi na wiązanie się leku w 30% z receptorami centralnego systemu nerwowego. Wspomniany efekt oznacza, że niektóre substancje (np. cetyryzyna czy lewocetyryzyna) przenikają przez barierę krew-mózg (do OUN) i obniżają jego aktywność powodując przy tym u pacjenta np. senność. Spośród leków II generacji bilastyna i feksofenadyna należą do tzw. niesedatywnych leków przeciwhistaminowych, oznacza to, że w najmniejszym stopniu przenikają do ośrodkowego układu nerwowego nie powodując wyraźnego efektu sedacyjnego.

Bilastyna jest lekiem wprowadzonym na rynek dopiero w 2010 r. i zarejestrowana w Polsce do leczenia alergicznego zapalenia nosa i spojówek (sezonowego i całorocznego) oraz pokrzywki. Wyróżnia ją szybkie działanie i skuteczna redukcja objawów, porównywalna do cetyryzyny i feksofenadyny. W porównaniu z feksofenadyną wykazuje skuteczniejsze działanie w redukcji objawów między 22. a 26. godziną od przyjęcia pojedynczej równoważnej dawki preparatu, co ma znaczenie w dawkowaniu raz na dobę. Bilastyna nie powoduje również działania kardiotoksycznego.

Zaobserwowano, że niekiedy u pacjentów występują indywidualne różnice w skuteczności działania i nasileniu skutków ubocznych leków przeciwhistaminowych II generacji. Warto zatem sprawdzić indywidualną reakcję organizmu na konkretny preparat.

Leki II generacji są zarejestrowane do stosowania u dorosłych, niektóre z nich również u dzieci. Decyzję o włączeniu konkretnego preparatu dostępnego z przepisu lekarza powinien podjąć lekarz, w przypadku leków bez recepty odpowiedni preparat i dawkę z pewnością pomoże wybrać farmaceuta w aptece. Warto podkreślić, że nie należy stosować jednocześnie dwóch różnych leków przeciwhistaminowych działających na receptor H1.

Inne leki stosowane w łagodzeniu objawów alergii

Maleinian dimetindenu jest lekiem przeciwhistaminowym, który stosowany zewnętrznie łagodzi skutki ukąszenia owadów, zmniejsza świąd i objawy pokrzywki skórnej.

Glikortykosteroidy podawane donosowo (np. budezonid, mometazon, flutikazon) wykorzystuje się w przebiegu alergicznego nieżytu nosa. Stosowane według zaleceń są bezpieczne. Najlepszy efekt uzyskuje się po około 2 tygodniach stosowania. Ta grupa leków jest też używana w postaci kremów i maści w skórnych objawach silnej alergii. Należy podkreślić, że leczenie preparatem z tej grupy leków powinno być prowadzone przez lekarza alergologa oraz dermatologa, a pacjent musi ściśle przestrzegać zaleceń co do dawkowania i czasu terapii.

Kromoglikan disodowy jest lekiem, który pozwala zmniejszyć objawy alergii, zwłaszcza jeśli zastosowany zostanie w postaci donosowej (np. spray do nosa).  Jego stosowanie powinno zacząć się przed spodziewanym wystąpieniem alergii.

W przebiegu alergii stosuje się również leki należące do leków przeciwleukotrienowych np. montelukast. Lek dość dobrze łagodzi objawy alergicznego nieżytu nosa i pokrzywki, jednak jego skuteczność jest niższa w porównaniu z glikortykosteroidami. 

Bibliografia  zwiń/rozwiń

  1.  J. W. Pęksa, G. Biedroń, Bilastyna – charakterystyka i zasady stosowania na tle innych leków przeciwhistaminowych, „Lek w Polsce”, nr 10 2018.  
  2.  J. W. Pęksa, G. Biedroń, Farmakoterapia chorób alergicznych według najnowszych zaleceń towarzystw naukowych, „Lek w Polsce”, nr 05 2019.

Podziel się: