Zespół jelita drażliwego (IBS) – czy istnieje ratunek na uciążliwe dolegliwości jelitowe?

Zespół jelita drażliwego (IBS, z ang. „Irritable bowel syndrome”) to zaburzenie pracy jelit przebiegające z intensywnym bólem brzucha oraz towarzyszącymi problemami z motoryką jelit. Czy można komfortowo funkcjonować na co dzień z tym schorzeniem?

IBS może występować pod kilkoma postaciami: jedną, w której dominującym objawem jest biegunka (IBS-D, postać z biegunką); drugą, gdzie przeważają zaparcia (postać z zaparciem); ale także pod postacią mieszaną (IBS-M) i nieokreśloną (IBS-U)1-3.

W jaki sposób lekarz rozpoznaje IBS? Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu…

Obecnie obowiązujące wytyczne w diagnostyce zespołu jelita drażliwego to niedawno opublikowane Kryteria Rzymskie IV. Zgodnie z wytycznymi, aby można było ustalić rozpoznanie IBS, trzeba spełnić kilka szczegółowo określonych warunków. Przede wszystkim: nawracający ból brzucha pojawił się po raz pierwszy przynajmniej 6 miesięcy wcześniej i utrzymuje się przez okres ostatnich 3 miesięcy, występując co najmniej raz w tygodniu. Ponadto, oprócz tego podstawowego kryterium, ból brzucha można opisać przynajmniej dwiema z trzech poniższych cech:

  • jest związany z aktem wypróżnienia,
  • jest związany ze zmiana częstości wypróżnień,
  • jest związany ze zmianą konsystencji (wyglądu) stolca2,3.

Jak wiele osób zmaga się z problemem?

Średnio od 5 do 10% osób w Europie i Stanach Zjednoczonych ma zdiagnozowany zespół jelita drażliwego3. Na świecie aż 11,2% populacji zmaga się z objawami IBS. Dolegliwości ze strony jelit mogą pojawić się w każdym wieku, ale najczęściej manifestacja objawów przypada na okres tzw. wczesnej dorosłości. Odrobinę częściej problem ten dotyka kobiet3,4

Jakie są typowe objawy IBS1-3,5?

  • Intensywny ból brzucha i skurcze jelit (związane z motoryką): ból brzucha może być stały lub przewlekły; ostry, kurczowy i nękający; zlokalizowany najczęściej w okolicy podbrzusza i lewym dolnym kwadrancie,
  • biegunka lub zaparcia (mogą one występować naprzemiennie):
    • biegunka: wodniste lub maziste stolce pojawiające się po posiłkach, w sytuacjach stresowych lub rano,
    • zaparcia: zwiększona częstość wypróżnień; twardy stolec; towarzyszący wysiłek przy oddawaniu stolca lub uczucie niepełnego wypróżnienia,
    • w obu postaciach (biegunkowej i zaparciowej): skąpe wypróżnienia,
  • wzdęcie brzucha,
  • gazy,
  • inne objawy, m.in. niepokój, depresja, fibromialgia, zespól chronicznego zmęczenia, domieszka śluzu w kale, nudności i zgaga.

Co można zrobić, by kontrolować uciążliwe dolegliwości i poczuć się lepiej? 

Podstawą terapii w zespole jelita drażliwego jest modyfikacja stylu życia, w tym sposobu żywienia6. Kluczowe jest szczegółowe monitorowanie diety pod kątem spożywanych produktów i ich oddziaływania na samopoczucie2. Dzięki tej strategii można dowiedzieć się, które produkty łagodzą, a które zaostrzają dolegliwości jelitowe, co jest konieczne do stworzenia optymalnej zindywidualizowanej diety eliminacyjnej.

Wyeliminowanie ze swojej diety produktów nasilających objawy IBS może być trudne. Warto w tym zakresie poprosić specjalistę o radę i wsparcie2. Niezbilansowana dieta eliminacyjna, np. o małej zawartości fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli (FODMAP) – z uwagi na wykluczenie wielu wartościowych produktów (np. mleka czy produktów zbożowych) pod względem zawartości składników odżywczych – może wiązać się z ryzykiem niedostatecznego spożycia wielu z nich (m.in. błonnika, wapnia, żelaza, cynku, folianów, witamin B i D oraz naturalnych przeciwutleniaczy)7. W przypadku uciążliwych zaparć, jednym z rozwiązań jest zwiększenie ilości spożywanego błonnika2

Co warto rozważyć w przypadku komponowania diety przy stwierdzeniu zespołu jelita drażliwego?

  • Jako produkty najczęściej zaostrzające dolegliwości wymienia się produkty bogate w węglowodany oraz obfitujące w tłuszcze; również kawę, alkohol i ostre przyprawy3.
  • Należy unikać produktów zawierających dużą ilość węglowodanów nieulegających rozkładowi w przewodzie pokarmowym (np. fasola, kapusta) i/lub łatwo ulegających fermentacji, i w niskim stopniu wchłanianych (dieta uboga w FODMAP)1,3,6.
  • W przypadku współtowarzyszącej nietolerancji laktozy powinno się zastosować dietę bezlaktozową6.
  • Gluten może wpływać na zaburzenie funkcji bariery jelitowej u pacjentów z IBS, natomiast dowody na unikanie glutenu w diecie są niejednoznaczne, choć nie wyklucza się możliwości zaostrzania objawów jelitowych związanego z nieceliakalną nadwrażliwością na gluten (dotyczącą do 30% chorych na IBS)1,6,9.

Czy dieta wystarczy w kontrolowaniu zespołu jelita drażliwego?

Czynniki dietetyczne wydają się kluczową przyczyną zaostrzania objawów nawet u 50-84% pacjentów z IBS8. Jednak dieta to nie wszystko, co może pomóc w zmniejszaniu dolegliwości jelitowych.

Niezależnie od postaci IBS, ćwiczenia mogą łagodzić jego objawy, dlatego warto być aktywnym przez co najmniej 20-60 minut, 3-5 razy w tygodniu2,6.

Zaburzenia ze strony jelit mogą być również wynikiem stresu i wymagać wsparcia psychologicznego. Zaburzenia psychiczne mogą współwystępować nawet u 70-90% pacjentów1,2.

Co przewiduje postępowanie farmakologiczne?

Wiele dostępnych leków może złagodzić objawy IBS. W zależności od dominujących objawów, stosuje się leki łagodzące zaparcia, biegunkę, przeciwdepresyjne, rozkurczowe i antybiotyki2,9.

Żródła:

  1. Medycyna Praktyczna Interna. Zespół jelita drażliwego. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.14 (dostęp: 2018.05.21).
  2. Patient education: Irritable bowel syndrome (The Basics). UpToDate, Topic 15457 Version 5.0. (dostęp: 2018.05.21.
  3. Singh R i wsp. The Role of Diet in the Treatment of Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review: The role of diet in IBS: a systematic review. Gastroenterol Clin N Am 2018; 47(1): 107-137.
  4. Lovell RM, Ford AC. Global Prevalence of and Risk Factors for Irritable Bowel Syndrome: A Meta-Analysis. Clin Gastroenterol Hepatol 2012; 10(7): 712-721.
  5. Wald A. Clinical manifestations and diagnosis of irritable bowel syndrome in adults. In: Grover S (ed.), UpToDate, Topic 2630 Version 29.0 (dostęp: 2018.05.21).
  6. Wald A. Treatment of irritable bowel syndrome in adults. In: Grover S (ed.), UpToDate, Topic 2631 Version 43.0 (dostęp: 2018.05.21).
  7. Catassi G i wsp. The Low FODMAP Diet: Many Question Marks for a Catchy Acronym. Nutrients 2017; 19(3). pii: E292. doi: 10.3390/nu9030292.
  8. Whelan K i wsp. The low FODMAP diet in the management of irritable bowel syndrome: and evidence-based review of FODMAP restriction, reintroduction and personalization in clinical practice. J Hum Nutr Diet 2018; 31(2): 239-255.
  9. Gajewski P i wsp. Interna Szczeklika – mały podręcznik. eMPendium. 2018 (19).

Artykuł sponsorowany
 


Podziel się: