Nadciśnienie tętnicze powszechna choroba

Nadciśnienie tętnicze jest chorobą bardzo rozpowszechnioną. Szacuje się, że w Polsce 30% dorosłych cierpi na tę chorobę, a Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznaje ją za najważniejszą przyczynę zgonów

Nadciśnienie tętnicze zazwyczaj przebiega bez żadnych objawów i jest zwykle rozpoznawane przypadkowo. Najczęściej występujące tzw. nadciśnienie pierwotne można skutecznie leczyć. Poza terapią farmakologiczną niezwykle ważna jest zmiana trybu życia: redukcja wagi ciała, ograniczenie spożycia soli kuchennej, zaprzestanie palenia papierosów, ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych, zwiększenie aktywności fizycznej.
Nieleczone nadciśnienie grozi poważnymi powikłaniami, do których należą m.in.: choroba wieńcowa, udar mózgu, niewydolność serca i uszkodzenie nerek.

Co oznacza określenie nadciśnienie tętnicze?

Ciśnienie tętnicze, czyli ciśnienie krwi jest to siła, z jaką krew działa na naczynia. Jest ono zależne od pracy serca, czyli pompy tłoczącej oraz oporów, jakie płynąca krew napotyka w naczyniach. W czasie skurczu serce wtłacza krew do naczyń - ciśnienie krwi jest wtedy wyższe i nazywa się je ciśnieniem tętniczym skurczowym. Natomiast podczas rozkurczu serca ciśnienie osiąga wartości najniższe - mówimy wtedy o ciśnieniu tętniczym rozkurczowym.
Ciśnienie tętnicze jest stale przez organizm regulowane i korygowane, dzięki czemu zapewniony jest stały dopływ krwi do wszystkich narządów i tkanek. W regulacji ciśnienia tętniczego krwi biorą udział różne narządy i układy, z których najważniejszą rolę odgrywają nerki z układem RAA (renina-angiotensyna-aldosteron) i układ neurohormonalny z udziałem katecholamin, wazopresyny, kortyzolu i aldosteronu. Ważną rolę w regulacji ciśnienia tętniczego odgrywa ośrodkowy układ nerwowy. Wartości ciśnienia zmieniają się, inne są w czasie spoczynku, intensywnej pracy czy szybkiego marszu. U większości ludzi występuje spadek ciśnienia tętniczego w nocy.
Istotą nadciśnienia tętniczego jest utrzymywanie się w układzie tętnic ciśnienia powyżej granic uznawanych za normę.

Klasyfikacja nadciśnienia

Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) za górną prawidłową wartość ciśnienia tętniczego skurczowego uznaje się 139 mm Hg, zaś dla ciśnienia rozkurczowego
89 mm Hg. Mówi się też o tzw. ciśnieniu tętniczym optymalnym, gdy jego wartość jest niższa od 120/80 mm Hg; prawidłowym, gdy wartość ta jest niższa od 130/85 mm Hg, oraz o tzw. ciśnieniu tętniczym wysokim prawidłowym, gdy ciśnienie skurczowe wynosi od 130-139 mm Hg a ciśnienie rozkurczowe 85-89 mm Hg. Wyróżnia się trzy stopnie nadciśnienia: stopień 1 - kiedy ciśnienie tętnicze mieści się w przedziale 140/90 do 159/99, stopień 2-do maksymalnych wartości 179/109 mm Hg, oraz stopień 3 - kiedy wartości ciśnienia przekraczają 180/110 mm Hg. Nadciśnienie tętnicze może być pierwotne, tj. takie, którego bezpośrednia przyczyna nie została ustalona, albo wtórne - o znanej przyczynie. Nadciśnienie wtórne dotyczy ok. 5% wszystkich chorych na nadciśnienie, najczęściej jest spowodowane przewlekłymi chorobami nerek (np. przewlekłym kłębuszkowym zapaleniem nerek) lub zmianami chorobowymi w tętnicach nerkowych. Znacznie rzadszymi przyczynami nadciśnienia wtórnego są różne zaburzenie hormonalne, takie jak nadmiar aldosteronu (pierwotny hiperaldosteronizm), kortyzolu (zespół Cushinga), czy katecholamin produkowanych przez guz rdzenia nadnerczy.

U kogo występuje nadciśnienie?

Nadciśnienie tętnicze jest chorobą bardzo rozpowszechnioną. Prawdopodobnie w Polsce żyje obecnie ok. 4,8 miliona ludzi z nadciśnieniem tętniczym. Z danych epidemiologicznych wynika, iż aż 46% mężczyzn i 36% kobiet w wieku średnim ma nadciśnienie tętnicze.

Jakie są objawy?

Znaczna część chorych na nadciśnienie tętnicze przez długi czas nie odczuwa żadnych dolegliwości i nie zgłasza się do lekarza. Podwyższone ciśnienie stwierdzane jest wtedy przypadkowo. Pierwszymi objawami może być czasem tępy ból w tylnej części głowy, szum w uszach, zawroty głowy, gorsza tolerancja wysiłku fizycznego, uczucie kołatania serca, mroczki przed oczami.
Czasem dochodzi do dramatycznego wzrostu ciśnienia tętniczego, czyli do wystąpienia tzw. przełomu nadciśnieniowego. Do objawów wyżej wymienionych dołącza się wtedy uczucie niepokoju, ściskania w klatce piersiowej, nudności, zaburzenia widzenia, zaburzenia mowy oraz różne objawy neurologiczne. Taka postać nadciśnienia tętniczego może być śmiertelna.

Zasady pomiaru ciśnienia

Ciśnienie tętnicze mierzy się za pomocą ciśnieniomierza. Wartości ciśnienia wyrażone są w milimetrach słupa rtęci. W wyniku zapisywanym np. w postaci 145/90 mm Hg pierwsza z podawanych wartości, czyli 145- odpowiada ciśnieniu skurczowemu, a druga (np. 90) - ciśnieniu rozkurczowemu. Pierwszego pomiaru ciśnienia dokonuje zwykle lekarz lub pielęgniarka. Pomiar ciśnienia tętniczego w warunkach domowych powinien mieć miejsce rano i wieczorem, po kilkuminutowym odpoczynku. Najlepiej jest notować uzyskane wyniki, aby przedstawić je przy kolejnej wizycie. Najlepszym sposobem pomiaru jest tzw. Holter ciśnieniowy, czyli całodobowy automatyczny pomiar ciśnienia tętniczego, który pozwala uniknąć błędów w pomiarach dokonywanych przez człowieka oraz zjawiska określanego mianem „zespołu białego fartucha” (chwilowego wzrostu ciśnienia podczas badania przez lekarza).

Jak rozpoznać nadciśnienie?

Jednorazowy pomiar wykazujący podwyższone ciśnienie tętnicze nie upoważnia do rozpoznania nadciśnienia. Dopiero wielokrotne pomiary, dokonywane w różnych porach dnia, w spoczynku, wykazujące podwyższone wartości upoważniają lekarza do rozpoznania nadciśnienia tętniczego. W diagnostyce nadciśnienia oprócz pomiarów ciśnienia ważne są także badania dodatkowe, za pomocą których można ustalić, czy nadciśnienie ma charakter pierwotny, czy wtórny. Koniecznie należy również wykonać badanie EKG, zarówno spoczynkowe, jak i wysiłkowe oraz 24-godzinne badanie metodą Holtera. Wskazane jest wykonanie badania echokardiograficznego. Ważne jest monitorowanie wydolności nerek oraz badanie dna oka.

Przebieg choroby

Nadciśnienie tętnicze samoistne jest chorobą przewlekłą i postępującą. Według Światowej Organizacji Zdrowia WHO wyróżnia się następujące stadia nadciśnienia tętniczego:

  1. stadium I: nadciśnienie bez zmian narządowych,
  2. stadium II: nadciśnienie z niewielkimi zmianami narządowymi, takimi jak białkomocz, przerost lewej komory, retinopatia (zmiany w siatkówce) nadciśnieniowa I-II stopnia,
  3. stadium III: nadciśnienie z ciężkimi uszkodzeniami narządowymi, takimi jak niewydolność lewokomorowa, retinopatia nadciśnieniowa III-IV st., powikłania mózgowe, niewydolność nerek.


Powikłania nadciśnienia

Nadciśnienie tętnicze prowadzi do zmian w większości narządów i tkanek. Szczególnie niebezpieczne jest uszkodzenie serca, mózgu, nerek, oczu i dużych naczyń. W przebiegu nieleczonego lub leczonego nieskutecznie nadciśnienia dochodzi do przerostu lewej komory serca i jej niewydolności. Nadciśnienie tętnicze sprzyja przyspieszonemu rozwojowi choroby wieńcowej, jest również głównym czynnikiem ryzyka zawału serca.
Nadciśnienie tętnicze prowadzi do trwałych ubytków w istocie białej i szarej kory mózgowej. Jest przyczyną udarów niedokrwiennych i wylewów wewnątrzczaszkowych oraz encefalopatii nadciśnieniowej. Nadciśnienie tętnicze powoduje uszkodzenie nerek i ich niewydolność.
W nadciśnieniu tętniczym charakterystyczne są zmiany w naczyniach siatkówki, widoczne podczas badania dna oka. Na podstawie tych zmian można określać stopień zaawansowania choroby. W bardzo zaawansowanym stadium choroby w siatkówce pojawiają się krwawienia oraz ogniska uszkodzenia. Podczas dramatycznego wzrostu ciśnienia może dojść do obrzęku tarczy nerwu wzrokowego i utraty wzroku.

Zasady leczenia nadciśnienia tętniczego

W przypadku nadciśnienia tętniczego wtórnego, zwłaszcza we wczesnym okresie choroby, możliwe jest całkowite wyleczenie. Natomiast celem leczenia nadciśnienia pierwotnego jest zmniejszenie ryzyka powikłań sercowo- naczyniowych poprzez obniżenie ciśnienia poniżej wartości 140/90 mm Hg (poniżej 130/80 mm Hg u chorych na cukrzycę lub z niewydolnością nerek).
Rozpoczętego leczenia nadciśnienia tętniczego nie wolno przerywać, nawet w sytuacji, gdy stwierdzi się powrót ciśnienia do normy. Zostało to bowiem osiągnięte stosowaniem leków i z chwilą ich odstawienia nastąpi ponowny wzrost ciśnienia.

Leki stosowane w terapii nadciśnienia

W terapii nadciśnienia tętniczego wykorzystuje się leki o różnym mechanizmie działania. W leczeniu nadciśnienia stosuje się leki moczopędne, czyli tzw. diuretyki, które usuwają nadmiar płynów z organizmu, beta – blokery, które odciążają serce oraz leki rozszerzające naczynia, do których należą: alfa – blokery, inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę, leki blokujące receptor dla angiotensyny oraz antagoniści wapnia; rzadziej inne.
Leczenie nadciśnienia tętniczego jest uzależnione od jego przebiegu oraz od innych chorób występujących u danego pacjenta. Bardzo często dla odpowiedniego obniżenia ciśnienia tętniczego konieczne staje się jednoczesne stosowanie kilku leków.
W leczeniu konieczna jest dobra współpraca chorego z lekarzem. Pacjent powinien zdawać sobie sprawę z możliwych powikłań nadciśnienia tętniczego. Chory powinien wiedzieć, jakie niefarmakologiczne metody leczenia są u niego wskazane.

Szczególne problemy

W przypadku ludzi starszych nie należy szybko i znacznie obniżać ciśnienia tętniczego w sytuacjach znacznego jego wzrostu. Nagły spadek ciśnienia tętniczego może bowiem u ludzi starych być przyczyną poważnych następstw, takich jak udar niedokrwienny. Nie oznacza to jednak, że nie należy leczyć nadciśnienia u pacjentów w podeszłym wieku. Jednak prawidłowe ciśnienie tętnicze powinno zostać uzyskane po kilkunastodniowym lub dłuższym okresie regularnego zażywania leków.

Czynniki ryzyka

Wyróżnia się kilka głównych czynników ryzyka wystąpienia nadciśnienia tętniczego. Jest to: wiek powyżej 60 lat, płeć męska, cukrzyca typu 2, zaburzenia lipidowe, palenie papierosów, występowanie nadciśnienia w rodzinie. Ważne są też inne czynniki, takie jak otyłość, nadmierne spożycie alkoholu, mała aktywność fizyczna.

Postępowanie niefarmakologiczne

W leczeniu nadciśnienia tętniczego niezwykle ważna jest zmiana trybu życia.
Do najważniejszych elementów takiego postępowania należą:

  • Zaprzestanie palenia tytoniu
  • Normalizacja masy ciała
  • Ograniczenie spożycia soli do 6 g dziennie ( tj. jednej łyżeczki; należy przy tym pamiętać że większość produktów spożywczych zawiera sól)
  • Zwiększenie spożycia magnezu i potasu
  • Ograniczenia spożycia tłuszczów zwierzęcych
  • Ograniczenia spożycia alkoholu
  • Zwiększenie aktywności fizycznej


Czasem zmiana trybu życia może przynieść tak korzystne efekty, że następuje normalizacja ciśnienia tętniczego. Jednak w większości przypadków konieczna jest farmakoterapia


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus