Jakie są objawy dysmorfofobii? Jakie przyczyny i metody leczenia?

Dysmorfofobia to inaczej cielesne zaburzenia dysmorficzne, które polegają na nadmiernym zaabsorbowaniu wyglądem swojego ciała. Szacuje się, że zaburzenie to dotyczy około 2 proc. populacji i dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Jakie są objawy dysmorfofobii? Jak ją leczyć?

1. Dysmorfofobia – co to jest?
2. Dysmorfofobia – objawy
3. Przyczyny dysmorfofobii
4. Dysmorfofobia – leczenie

Dysmorfofobia – co to jest?

Dysmorfofobia (ang. Body Dysmorphic Disorder, BDD – cielesne zaburzenia dysmorficzne) to zaburzenie psychiczne, które zgodnie z DSM-5 objawia się „zaabsorbowaniem jednym lub kilkoma dostrzeganymi defektami lub wadami w wyglądzie, które są niezauważalne lub uważane za niewielkie przez innych”.

Osoba z dysmorfofobią wyolbrzymia jakiś defekt swojego ciała, nawet mały pieprzyk, bliznę czy znamię, i nadmiernie skupia się na tym defekcie. Pacjenci cierpią z powodu uporczywych i obsesyjnych myśli związanych z konkretnym defektem.

W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) dysmorfofobia została zaklasyfikowana do kategorii zaburzeń hipochondrycznych. Z kolei w nowszej klasyfikacji ICD-11 znalazła się ona w grupie zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. W tej samej kategorii dysmorfofobię znajdziemy w klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-5.

Literatura wyróżnia 3 stopnie wglądu w dysmorfofobii:

1. Z dobrym lub wystarczającym wglądem – wówczas pacjenci zdają sobie sprawę z tego, że ich myśli i zachowania nie są racjonalne.
2. Ze słabym wglądem – pacjenci uważają, że obawy dotyczące ich ciała są prawdopodobnie prawdziwe.
3. Z brakiem wglądu lub z przekonaniami urojeniowymi (dysmorfofobia urojeniowa) – pacjenci są głęboko przekonani, że obawy dotyczące ich wyglądu są całkowicie prawdziwe.

Dysmorfofobia – objawy

Objawy dysmorfofobii mogą dotyczyć zarówno całego ciała, jak i niektórych jego części lub wad, np. twarzy (dysmorfofobia twarzy), włosów, przebarwień, zmarszczek, ud, nóg, skóry, brzucha, wagi, wzrostu itd. Ponadto pacjenci mogą być zaabsorbowani defektami ciała, które w rzeczywistości nie występują, jednak są oni silnie przekonani, że jest inaczej.

Objawy dysmorfofobii to m.in.:

• nieustanne myślenie o defekcie/wadzie/nieakceptowalnej części ciała (poświęcanie na to od 3 do 8 godzin na dobę),
• przeglądanie się w lustrze, szybach itd.,
• skupianie się wyłącznie na wadach w swoim wyglądzie,
• obsesyjne próby ukrycia defektu,
• poczucie bycia ocenianym przez pryzmat defektu,
• poczucie wstydu związane z defektem,
• negatywne postrzeganie swojego wyglądu,
• wycofywanie się z życia społecznego, izolowanie się od bliskich,
• brak chęci do pracy,
• spadek samooceny,
• gorsze samopoczucie,
• myśli samobójcze.

Przyczyny dysmorfofobii

Konkretne przyczyny dysmorfofobii nie zostały do końca poznane, niemniej jednak na jej rozwój wpływ może mieć kilka czynników:
1.    Czynniki genetyczne – uważa się, że ok. 20 proc. osób z dysmorfofobią ma w rodzinie bliskiego krewnego, który również doświadcza objawów zaburzenia.
2.    Czynniki środowiskowe:
○    traumatyczne doświadczenia z przeszłości,
○    negatywne postrzeganie przez rodziców,
○    krytykowanie wyglądu,
○    wykorzystywanie w dzieciństwie,
○    stresujące wydarzenia,
○    odrzucenie.
3.    Czynniki psychologiczne i osobowościowe:
○    niska samoocena,
○    niskie poczucie własnej wartości,
○    perfekcjonizm,
○    narcyzm,
○    problemy emocjonalne,
○    introwersja.

Dysmorfofobia może być także związana z wpływem mediów społecznościowych na postrzeganie obrazu własnego ciała. Promowanie kultu idealnej sylwetki i idealnego wyglądu sprawia, że większość osób zaczyna porównywać się z innymi, dostrzegać defekty swojego ciała i nieustannie dąży do ich poprawy. Jednocześnie osoby te nie zdają sobie sprawy z tego, że większość zdjęć w mediach społecznościowych jest wyretuszowana i przerobiona, a więc dążą one do idealnego wyglądu, który tak naprawdę nie istnieje.

Dysmorfofobia – leczenie

Dysmorfofobia to zaburzenie, które wyraźnie dezorganizuje codzienne funkcjonowanie jednostki. Wpływa nie tylko na gorsze samopoczucie, ale również obniża samoocenę, wpływa na zaburzenia w sferze społecznej i zawodowej. Badanie z 2007 roku pokazało, że u 78 proc. pacjentów z dysmorfofobią występują myśli samobójcze. Natomiast u około 24-28 proc. zaobserwowano próby samobójcze, dlatego tak ważne jest udzielenie odpowiedniego wsparcia w chorobie.

W leczeniu dysmorfofobii dobre rezultaty daje psychoterapia poznawczo-behawioralna, podczas której pacjenci poznają mechanizmy choroby. Wraz z psychoterapeutą uczą się, jak radzić sobie z obsesyjnymi myślami i zachowaniami. W leczeniu BDD wykorzystywane są też techniki relaksacyjne oraz technika ekspozycji z powstrzymywaniem reakcji, która polega na konfrontowaniu pacjenta z sytuacjami budzącymi lęk, a następnie nauce powstrzymywania typowej reakcji, która podtrzymuje dysmorfofobię.

W niektórych przypadkach zasadne może okazać się włączenie także farmakoterapii, o czym każdorazowo decyduje psychiatra.