Zapalenie czerwieni wargowej – przyczyny, objawy, leczenie

Czerwień wargowa jest określeniem odnoszącym się do zabarwienia ust. Warstwa nabłonkowa, która pokrywa wargi, jest bardzo cienka, a za kolor ust odpowiadają prześwitujące naczynia krwionośne. Jedną z częstych dolegliwości czerwieni wargowej jest cheilitis – czyli zapalenie czerwieni wargowej, oznaczające wiele różnych stanów chorobowych, jak opryszczka, zajady czy zapalenie kątów ust. Zapalenie czerwienie wargowej objawia się zaczerwienieniem, pieczeniem, odczuciem suchości czy popękaniem ust. Co na nie stosować?

1. Zapalenie czerwieni wargowej – co to takiego? Jakie mogą być rodzaje?
2. Przyczyny zapalenia czerwieni wargowej
3. Jak objawia się zapalenie czerwieni wargowej?
4. Leczenie zapalenia czerwieni wargowej – co stosować?
5. Zapobieganie zapaleniu czerwieni wargowej

Kolor ust od dawna stanowi element twarzy, który skupia uwagę. Po kolorze warg można wnioskować, jak czuje się osoba, na którą patrzymy, lub w jakiej jest kondycji fizycznej. Bladość, suchość, spierzchnięcie ust, a także usta „sine” czy czerwone mogą oznaczać osłabienie, odwodnienie, infekcję, chorobę ogólną. Kolor ust zmienia się również w zależności od emocji, wysiłku fizycznego oraz wieku. Ponadto wraz z upływem czasu, wielkość ust ulega zmniejszeniu, kontur staje się mniej wyraźny, a czerwień blednie. Usta są pokryte cienką warstwą naskórka, skóra tej okolicy nie posiada gruczołów potowych, ma bardzo cienką warstwę ochronną, co sprzyja przesuszaniu, pękaniu i stanom zapalnym ust.

Zapalenie czerwieni wargowej – co to takiego? Jakie mogą być rodzaje?

Zapalenie czerwieni wargowej jest to stan zapalny objawiający się zmianą koloru ust, najczęściej na kolor bardziej czerwony niż zwykle, któremu często towarzyszy spierzchnięcie i pękanie ust. Zapalenie czerwieni wargowej określa się również nazwą cheilitis. Zapalenie czerwieni wargowej może również mieć postać obrzmienia wargi lub pęcherzy, strupków lub pęknięć na ustach.  

Przyczyny zapalenia czerwieni wargowej

Zapalenie czerwieni wargowej może być przejściowym objawem wynikającym ze stanu organizmu, np. odwodnienia po dużym wysiłku, narażenia na wysoką temperaturę lub wiatr. Częściej jednak do zapalenia czerwieni wargowej może dojść z powodu niektórych schorzeń w obrębie ust i skóry wokół ust. Literatura wymienia: gruczołowe zapalenie warg, odsłoneczne zapalenie warg, zapalenie kątów ust, złuszczające zapalenie warg.

Jak objawia się zapalenie czerwieni wargowej?

Zapalenie czerwieni wargowej objawia się zaczerwienieniem ust, pieczeniem, odczuciem suchości i dyskomfortu w okolicy ust, mogą powstawać bolesne pęknięcia. Dolegliwości te powodują nadmierne oblizywanie ust śliną w celu ich zwilżenia, co dodatkowo może pogarszać ich stan. Symptomy mogą różnić się w zależności od przyczyny zapalenia czerwieni wargowej.

Odsłoneczne zapalenie warg (actinic cheilitis) występuje po nadmiernym narażeniu powierzchni ust na promieniowanie słoneczne bez właściwej ochrony. Zdarza się często u osób pracujących przez długi czas w warunkach długotrwałego narażenia na promienie słoneczne. Jest to stan, w którym usta stają się obrzęknięte i powstają na nich drobne zmiany, skóra warg łuszczy się, powstają drobne rany i zmiany o charakterze nadżerek zlokalizowanych w obrębie wargi dolnej. Zmiany trudno goją się i nawracają. Często dochodzi do zatarcia granicy między czerwienią wargową a skórą wokół ust. Stan ten, jeśli nie jest leczony, może z czasem doprowadzić do transformacji nowotworowej.

Zapalenie czerwieni wargowej, któremu często towarzyszy powstanie szczeliny w linii środkowej warg, może towarzyszyć złuszczającemu zapaleniu warg, które dotyka często osoby chorujące na anoreksję i jadłowstręt. Pęknięcia i wysuszenie bony śluzowej warg wynika w tym przypadku z odwodnienia, zmniejszonego wydzielania śliny i niedoboru składników odżywczych. Złuszczające zapalenie warg może też być spowodowane nawykowym przygryzaniem warg, co często jest odpowiedzią na długotrwały i silny stres. Z kolei gruczołowe zapalenie warg jest związane z chorobą gruczołów ślinowych w tej okolicy. Może objawiać się pieczeniem czerwieni wargowej i zmianą zabarwienia ust, wymaga leczenia chirurgicznego.

Do wystąpienia zapalenia czerwieni wargowej przyczynia się również noszenie maseczek ochronnych w czasie trwania pandemii. U osób noszących maseczki ochronne może dojść do nadmiernego wysuszenia ust i wystąpienia kontaktowego zapalenia czerwieni wargowej. Zapalenie objawia się w tym przypadku odczuciem nadmiernej suchości i napięcia warg, czasem również swędzeniem okolicy ust. Powoduje to odruchowe oblizywanie warg w celu zwilżenia, w efekcie częsty kontakt ze śliną dodatkowo powoduje utratę ochronnej warstwy lipidowej i pogorszenie stanu zapalnego warg. Łatwo może wtedy dojść do infekcji w obrębie ust i jej rozszerzenia na okolice kącików ust.

Często zaczerwienienie warg i bolesność w okolicy kącików jest objawem zapalenia kątów ust (określane również jako zajady). Do zapalenia kątów ust dochodzi, gdy zalega w nich ślina, co sprzyja nadkażeniu drożdżakami z rodzaju Candida. Zapaleniu kątów ust towarzyszy wówczas drożdżakowe zapalenie warg. Do zapalenia może dojść również na skutek niedoboru mikroskładników odżywczych, głównie witaminy B2, a także na skutek urazu np. po długotrwałym leczeniu stomatologicznym. Warto dodać, że zapalenie kącików ust występuje często u osób z zaburzeniami hormonalnym, cukrzycą oraz u pacjentów leczonych antybiotykami.

W okolicy ust mogą również występować zmiany opryszczkowe, spowodowane infekcją wirusem opryszczki (Herpes simplex -1). Opryszczka (tzw. zimno) rozpoczyna się od pojawienia się drobnych pęcherzyków na granicy czerwieni wargowej oraz skóry. Wystąpienie pęcherzyków może być poprzedzone swędzeniem i pieczeniem w tej okolicy. Po około 2–3 dniach pęcherzyki przybierają postać nadżerek pokrytych strupkami, jest to początek etapu gojenia się, który może trwać około 1–1,5 tygodnia.

Zapalenie czerwieni warg, popękane, spierzchnięte usta są również działaniem niepożądanym stosowania doustnych leków z izotretynoiną w leczeniu ciężkich postaci trądziku. Obrzęk ust, który szybko postępuje, może być reakcją na działanie alergenu i być objawem wystąpienia silnej reakcji alergicznej. W takim przypadku konieczna jest szybka pomoc medyczna.

Leczenie zapalenia czerwieni wargowej – co stosować?

Leczenie zapalenia czerwieni wargowej polega w pierwszej kolejności na leczeniu przyczyny. Infekcje bakteryjne, wirusowe czy grzybicze zazwyczaj leczy się preparatami miejscowymi. Niektóre można nabyć w aptece bez recepty, np. krem z acyklowirem na opryszczkę, inne dostępne są na receptę. W zapaleniu kącików ust korzystne efekty można uzyskać stosując maść z witaminą A lub produkty kosmetyczne takie jak maści lub żele na zajady. Dobrze sprawdzą się te, zawierające w składzie ekstrakt z szałwii, witaminę B2, chlorheksydynę. Warto także zadbać o prawidłową dietę.

Osoby, które mają często spierzchnięte usta i dochodzi u nich do nawracającego zapalenia czerwieni warg, mogą w aptece uzyskać poradę farmaceuty na temat, co stosować na suchość i pękanie ust. Balsamy do suchych i spierzchniętych ust z dużą zawartością składników nawilżających będą dobrze regenerowały naskórek. Dla dzieci do pielęgnacji suchych, popękanych ust sprawdzi się wazelina biała, bez dodatków zapachowych i smakowych.

Zapobieganie zapaleniu czerwieni wargowej

Domowe sposoby na ładne usta to regularne stosowanie peelingu przeznaczonego do ust i nawilżanie. Dobrze sprawdzą się pomadki z zawartością oleju z nasion wiesiołka, masłem shea czy olejem kokosowym, witaminą E i miodem. Niezwykle ważne jest odpowiednie nawadnianie organizmu w ciągu dnia, zaleca się też unikanie nadmiernego spożycia produktów bogatych w kofeinę i cukier. Podczas przebywania na słońcu zaleca się stosowanie pomadek ochronnych do ust, chroniących usta przed promieniowaniem UV.