Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?
Alicja Świątek

Leki przeciwwirusowe na grypę. Czym jest amantadyna, rymantadyna, oseltamiwir i zanamiwir?

Najsilniejszymi lekami przeciwwirusowymi na grypę są amantadyna, rymantadyna (leki starej generacji), oseltamiwir i zanamiwir (leki nowej generacji). Stosowane są jedynie na wskazanie lekarza, który tylko w uzasadnionych przypadkach wdroży leczenie tymi substancjami. Mają one charakter wirusostatyczny, a leczenie z ich udziałem trwa najczęściej 5. dni. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków przeciwwirusowych, jaki jest ich mechanizm działania oraz kiedy leki na grypę są skuteczne? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Leki przeciwwirusowe na grypę wydawane na receptę zmniejszają intensywność objawów chorobowych, hamują jej rozwój oraz skracają czas trwania infekcji. Dodatkowo zmniejszają ryzyko powikłań, które są niebezpieczne dla zdrowia, a niekiedy mogą prowadzić nawet do śmierci. Skuteczność tej grupy preparatów jest tym większa, im szybciej zostaną one podane od momentu pojawienia się pierwszych objawów. Optymalne jest zastosowanie leczenia przeciwwirusowego już w drugiej dobie choroby. Zwłaszcza w grupach szczególnie predysponowanych na rozwój choroby i wystąpienie powikłań (osłabiona odporność, choroby przewlekłe, osoby starsze, dzieci) kluczowe jest szybkie włączenie terapii przeciwwirusowej.

Dlaczego grypa może być tak groźna dla zdrowia? – powikłania po grypie

Większość spośród pacjentów chorujących na grypę wraca do pełnego zdrowia po 7.–14. dniach od zachorowania. Jednak niekiedy choroba tak łatwo nie ustępuje i dochodzi do niebezpiecznych dla zdrowia i życia powikłań pogrypowych. Te powikłania mogą pojawić się już w pierwszym lub drugim tygodniu choroby. Najbardziej narażone są na nie dzieci, osoby starsze, pacjenci z osłabioną odpornością (np. przyjmujący leki immunosupresyjne) oraz leczeni na choroby przewlekłe.

Najczęściej występującym powikłaniem pogrypowymi są zapalenie płuc lub oskrzeli. Ostre zapalenie oskrzeli objawia się silnym kaszlem, któremu towarzyszy plwocina, podwyższona temperatura ciała oraz osłabienie. Niekiedy pojawia się również duszność. W przypadku zapalenia płuc występują kaszel, silne dreszcze i gorączka, które pojawiają się nagle. Może im dodatkowo towarzyszyć ból w klatce piersiowej. Początkowo dokucza męczący suchy kaszel, który następnie przechodzi w kaszel mokry, czyli ten objawiający się odkrztuszaniem zalegającej wydzieliny. Pogrypowe zapalenie płuc jest przyczyną ok. 25% zgonów u chorych na grypę, dlatego nie należy go bagatelizować. Grypa stanowi duże niebezpieczeństwo zwłaszcza dla osób, które chorują na choroby przewlekłe układu oddechowego, takie jak astma, POChP i inne schorzenia, takie jak: choroba niedokrwienna serca, zastoinowa niewydolność serca lub cukrzyca.

Istnieją także inne groźne powikłania pogrypowe, niemniej dochodzi do nich rzadziej i są to:

  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • zapalenie zatok,
  • zapalenie ucha środkowego,
  • niewydolność krążenia,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR),
  • zapalenie mózgu,
  • poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego,
  • zespół Guilliana-Barré (neurogenne osłabienie mięśni),
  • zespół Reya,
  • niewydolność nerek.

Leki przeciwwirusowe na grypę starej generacji

Leki przeciwwirusowe dostępne na receptę można podzielić na dwie grupy: starej i nowej generacji.

Leki starej generacji to amantadyna oraz rimantadyna. Ich działanie skierowane jest wyłącznie przeciwko wirusowi grypy typu A. Należy jednak podkreślić, że są one skuteczne tylko wtedy, jeśli zostaną podane pacjentowi we wczesnej fazie choroby.

Wokół amantadyny rozwinęło się wyjątkowo duże zainteresowanie w związku z pandemią COVID-19. Biorąc pod uwagę wirusostatyczne właściwości tego leku, wysnuto przypuszczenie, które nie zostało dotychczas potwierdzone, że amantadyna leczy ciężkie objawy towarzyszące wirusowi SARS-CoV-2. W Sieci można znaleźć setki zapytań: „amantadyna bez recepty", „amantadyna, gdzie kupić?", „amantadyna, czy działa?", które potwierdzają wyjątkowe zainteresowanie społeczeństwa tym związkiem. Lekarze i badacze z wielu ośrodków naukowych na całym świecie bezwzględnie przestrzegają jednak przed przyjmowaniem tego leku poza kontrolą lekarską, ponieważ amantadyna może wywołać niebezpieczne skutki uboczne (np. zawroty głowy, pobudzenie psychomotoryczne, problemy z koncentracją i snem, obrzęki). Warto również dodać, że chlorowodorek amantadyny jest obecnie powszechnie stosowany w produkcji leków na chorobę Parkinsona.

Zazwyczaj rozpoczęcie leczenia preparatami przeciwwirusowymi powinno się rozpocząć pomiędzy drugą a trzecią dobą od momentu pojawienia się objawów. 

Stosowanie amantadyny najczęściej może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych takich jak:  sinica siateczkowata (objawiająca się czerwono niebieskimi plamami na skórze, tworzącymi wzór siatki), obrzęki podudzi i kostek, zawroty głowy, zaburzenia snu, zaburzenia psychiczne (pobudzenie, psychozy paranoidalne, omamy wzrokowe), nudności, suchość w jamie ustnej, niedociśnienie ortostatyczne,  zatrzymanie moczu u pacjentów z rozrostem gruczołu krokowego (prostaty).

W przypadku rimantadyny najczęstszymi skutkami ubocznymi są: bezsenność, bóle i zawroty głowy, nadmierna nerwowość, zmęczenie, osłabienie, nudności, wymioty,  brak apetytu, ból brzucha, suchość w jamie ustnej. Obecnie nie praktykuje się stosowania starej generacji leków przeciwwirusowych, ponieważ mogą powodować wiele skutków ubocznych oraz pojawienie się lekooporności.

Leki przeciwwirusowe na grypę nowej generacji

Drugą grupę stanowią leki przeciwwirusowe wydawane z przepisu lekarza, które nazywane są lekami nowej generacji i zaliczono do nich inhibitory neuraminidazy, czyli oseltamiwir, zanamiwir.

W przeciwieństwie do starej generacji leki z tej kategorii działają zarówno na wirusa grypy typu A, jak i B. Wykazują mniej działań niepożądanych oraz słabsze prawdopodobieństwo wystąpienia lekooporności. Najczęściej zgłaszanymi skutkami ubocznymi po zastosowaniu leków przeciwwirusowych nowej generacji były nudności i wymioty. Rzadziej występowały poważne działania niepożądane, takie jak reakcje anafilaktyczne, zaburzenia wątroby, obrzęk naczynioruchowy, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna martwica naskórka, krwawienie z przewodu pokarmowego i zaburzenia neuropsychiatryczne. Leki przeciwwirusowe nowej generacji stanowią pierwszy wybór podczas terapii antygrypowej.

Leki przeciwwirusowe na grypę – jaki jest ich mechanizm działania?

Leki przeciwwirusowe nowej generacji (oseltamiwir, zanamiwir) posiadają budowę chemiczną podobną do naturalnego substratu neuraminidazy. Nauramidaza to enzym wirusa grypy, który warunkuje wniknięcie cząstki wirusa do niezainfekowanych komórek oraz uwolnienie „świeżo wyprodukowanych" fragmentów wirusa z zakażonych komórek oraz dalsze rozprzestrzenianie się wirusa w organizmie. Aktywny metabolit leku przeciwwirusowego jest inhibitorem neuraminidazy. W wyniku tego hamuje aktywność tego enzymu, a tym samym działanie wirusa. Preparaty z grupy leków przeciwwirusowych nowej generacji są skuteczne przeciwko wirusowi grypy typu A i B. Hamują zakażenie wirusem grypy i jego replikację.

Kto może przyjmować leki przeciwwirusowe na grypę?

Terapia lekami przeciwwirusowymi nie jest wskazana dla wszystkich pacjentów. Jeśli chory posiada typowe objawy grypy i jego stan poprawia się przy stosowaniu leczenia objawowego (leki przeciwgorączkowe, leki przeciwbólowe, leki przeciwzapalne, a ponadto odpoczynek i odpowiednie nawadnianie), wówczas niewymagane jest stosowanie dodatkowych preparatów dostępnych jedynie na receptę. Zastosowanie terapii przeciwwirusowej wskazane jest w przypadku pacjentów z grypą o ciężkim przebiegu (duszności, bardzo wysoka i trudna do zbicia gorączka, wyczerpanie fizyczne) oraz u osób z grupy „podwyższonego ryzyka”, predysponowanych do wystąpienia powikłań pogrypowych, do której należą:

  • pacjenci z chorobami przewlekłymi (zwłaszcza z astmą, POChP, zaburzeniami krążenia, cukrzycą),
  • kobiety w ciąży,
  • dzieci poniżej 5. roku życia,
  • osoby starsze.

Leki przeciwwirusowe na grypę – przeciwwskazania

Leków przeciwwirusowych na grypę nie należy stosować w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek składnik preparatu. W przypadku ciężkiej niewydolności nerek wskazane jest stosowanie obniżonej dawki. Dla leków drugiej generacji (oseltamiwir, zanamiwir), brak jest dodatkowych przeciwwskazań. Należy jednak podkreślić, że bardziej ryzykowne jest stosowanie leków starszej generacji (amantadyna, rymantadyna). Przeciwwskazaniem do stosowania tej grupy są: nadwrażliwość na składniki leku, ciężka zastoinowa niewydolność serca, kardiomiopatia lub zapalenie mięśnia serca, blok przedsionkowo-komorowy II lub III stopnia, bradykardia poniżej 55. uderzeń serca/minutę, wydłużony odstęp QT, ciężkie komorowe zaburzenia rytmu serca, w tym z zaburzeniami fr. torsade de pointes (inaczej balet serca, czyli zaburzenie rytmu serca) w wywiadzie, jednoczesne przyjmowanie  leków, które wydłużają odstęp QT, obniżone stężenie potasu lub magnezu we krwi, ciąża lub karmienie piersią.

Należy podkreślić, że stosowanie preparatów przeciwwirusowych nie zastępuje szczepienia przeciwko grypie. Zabezpieczenie przed grypą występuję wyłącznie w czasie przyjmowania preparatu przeciwwirusowego.

Jak długo trwa leczenie lekami przeciwwirusowymi na grypę? Czym grozi przedawkowanie tych leków?

Terapię lekami przeciwwirusowymi należy rozpocząć w przeciągu pierwszych dwóch dni od pojawienia się pierwszych objawów grypy. Zalecane jest stosowanie leczenia przez 5 dni, podczas którego preparat podaje się dwa razy dziennie. W celach profilaktycznych – po ekspozycji na działanie wirusa – wskazane jest podawanie jednej dawki preparatu przez 10 dni.

W przypadku leków przeciwwirusowych na grypę nowszej generacji (oseltamiwir, zanamiwir) nie odnotowano przypadków przedawkowania. Objawami ostrego przedawkowania mogą być: nudności, wymioty, zawroty głowy. W takie sytuacji należy natychmiast przerwać stosowanie leczenia.

Czym się różni leczenie lekami przeciwwirusowymi od leczenia objawowego?

W większości przypadków terapia grypy przebiega z zastosowaniem leczenia objawowego. Obejmuje ono złagodzenie objawów towarzyszących chorobie. Podaje się wtedy leki: przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (zawierające: paracetamol, ibuprofen, metamizol sodu, kwas acetylosalicylowy); łagodzące ból i stan zapalny gardła (zawierające: salicylan choliny, flurbiprofen, chlorowodorek lidokainy, chlorek cetylopirydyniowy, amylometakrezol, alkohol 2,4-dichlorobenzylowy); przeciwkaszlowe (zawierające: lewodropropizynę, butamirat, bromowodór dekstrometorfanu), wykrztuśne (zawierające: acetylocysteinę, ambroksol, bromheksynę, karbocysteinę); udrażniające nos i drogi oddechowe (inhalacje z solą fizjologiczną, krople z oksymetazoliną lub ksylometazoliną, leki przeciwhistaminowe zawierające: desloratadynę, fexofenadynę, levocetyryzynę). Wymienione leki łagodzą objawy występujące podczas grypy, jednak nie hamują namnażania wirusa. Takie działanie posiadają leki przeciwwirusowe wydawane na receptę. Poprzez hamowanie uwalniania wirusa z zainfekowanych komórek, przeciwdziałają powstawaniu nowych cząstek wirusów w organizmie i rozwojowi infekcji.

  1. M. Makowiec-Dyrda i in., Zapobieganie, rozpoznawanie i leczenie grypy. Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce, „mlodzilekarzerodzinni.pl” [online],  https://mlodzilekarzerodzinni.pl/wp-content/uploads/2020/01/KLRwPGrypa2019-wydaniespecjalne.www_.pdf, [dostęp:] 30.08.2021 r.
  2. M.wiciński I In., Ortomyksowirusy – Wirusy Grypy i inne,  „exeley.com” [online], Https://www.exeley.com/advancements_of_microbiology/pdf/10.21307/pm-2018.57.2.138, [dostęp:] 30.08.2021 R.
  3. L. B. Brydak, Grypa – problem stary jak świat, „h-ph.pl”, [online], http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2012/hyg-2012-1-001.pdf, [dostęp:] 30.08.2021 r.
  4. M. Kwiatek i in., Substancje przeciwwirusowe aktywne dla wirusa grypy. Możliwości i perspektywy zastosowania, „przeglepidemiol.pzh.gov.pl” [online], http://www.przeglepidemiol.pzh.gov.pl/pobierz-artykul?id=1217, [dostęp:] 30.08.2021 r.
  5. H. Bandrowska, Grypa, „zoztargowek.waw.pl” [online],  https://www.zoztargowek.waw.pl/kwartalnik_strony/49/10-11.pdf, [dostęp:] 30.08.2021 r.

Polecane dla Ciebie

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Osteopatia – czym zajmuje się osteopata i w jakich chorobach może pomóc?

    Osteopatia zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń układu ruchu, narządów wewnętrznych oraz układu współczulnego. Za jej twórcę uznaje się amerykańskiego lekarza Andrewa Taylora Stilla, który stworzył American School of Osteopathy – instytucję zrzeszającą i kształcącą specjalistów z tej dziedziny. Jakie są wskazania do osteopatii? Jakie techniki stosuje osteopata?

  • Spray do uszu – jak działa? Jak wybrać najlepszy preparat do czyszczenia uszu?

    Woskowina to naturalna substancja tłuszczowa o właściwościach zmiękczających i bakteriobójczych, zaś jej ilość regulowana jest dzięki mechanizmowi samooczyszczania ucha. Zwiększona produkcja woskowiny może skutkować tworzeniem się czopów, którym towarzyszą objawy, takie jak stopniowa utrata słuchu, uczucie zatkanego ucha, szumy uszne czy ból ucha o różnym nasileniu. Prawidłowe i skuteczne czyszczenie pozwala wspomóc proces samooczyszczania oraz zapobiega powstawaniu poważniejszych dolegliwości. Jak wybrać najlepszy spray do uszu?

  • Grypa – co ją powoduje i jak się objawia? Jak skutecznie leczyć grypę?

    Grypa jest ostrą i wysoce zakaźną chorobą układu oddechowego wywoływaną przez wirusy. Najwięcej zachorowań na grypę obserwuje się w sezonie jesienno-zimowym. Na grypę szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze oraz dorośli przebywający w dużych skupiskach np. zakładach pracy. Grypę charakteryzuje gwałtowny początek objawów, do których zalicza się wysoką gorączkę, bóle mięśni i stawów, bóle głowy, osłabienie i kaszel.  Jak skutecznie ją leczyć? 

  • Czym są ortopedyczne implanty custom-made? Jak powstają protezy „szyte na miarę”?

    Lekarze z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego (WUM) przeprowadzili pionierską operację – wszczepili pacjentowi „szytą na miarę” endoprotezę stawu kolanowego. Zachowanie więzadła krzyżowego tylnego pozwala pacjentowi na większą aktywność fizyczną i lepiej odtwarza biomechanikę zdrowego kolana. W jaki sposób powstają spersonalizowane protezy typu custom-made? Jakie są korzyści z ich zastosowania?

  • Polipy macicy – objawy i leczenie polipów szyjki macicy i polipów trzonu macicy

    Obecnie polipy macicy są dość częstą jednostką chorobową, z którą ginekolodzy muszą się mierzyć w praktyce ambulatoryjnej. Nierzadko pozostają bezobjawowe, ale jeśli wzrastają z błony śluzowej w obrębie jamy macicy, to mogą stanowić jedną z częstszych przyczyn nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych u kobiet. Pamiętajmy, że objawowe polipy macicy stanowią ważne wskazanie do konsultacji z lekarzem ginekologiem i podjęcia decyzji o ich usunięciu.

  • Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc

    Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku 2% populacji szuka pomocy medycznej z powodu zatrucia grzybami. Mimo wieloletniego doświadczenia w diagnozowaniu i leczeniu tego schorzenia wstępna diagnoza jest złożona i wymaga różnicowania oraz dokładnego określenia, jakie grzyby wywołały zatrucie (może to być zatrucie kilkoma rodzajami grzybów). Trudności związane są w większości przypadków z różnymi objawami i zespołami toksykologicznymi, które pojawiają się pod wpływem toksyn grzybowych. W związku z rozpowszechnieniem diagnozy ostrego zatrucia grzybami, każdy powinien zdawać sobie sprawę z doraźnych metod leczenia w tym przypadku. 

  • Zapalenie krtani – przyczyny, objawy, leczenie

    Nagła duszność i szczekający kaszel w środku nocy u dziecka wywołują często panikę u rodziców i opiekunów. Objawy te mogą świadczyć o ostrym zapaleniu krtani. Dowiedz się, kiedy konieczne staje się wezwanie pogotowia do małego pacjenta. Sprawdź również, kiedy zwykła chrypka może oznaczać przewlekłe zapalenie krtani i powinna skłonić nas do wizyty u lekarza.

  • Diabetomat – urządzenie ułatwi życie osobom chorym na cukrzycę

    Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie opracowali urządzenie, które pozwoli diabetykom zastąpić klasyczne pomiary stężenia cukru we krwi. W jaki sposób działa? Kiedy będzie można go kupić? Jakie inne nieinwazyjne urządzenia monitorowania glikemii powstały w ostatnim czasie?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij