Trypofobia – na czym polega strach przed dziurami?

Widząc dużą ilość blisko położonych względem siebie dziur, odczuwasz pewien dziwny dyskomfort i niepokój? Prawdopodobnie cierpisz na trypofobię. Dowiedz się, skąd bierze się ten irracjonalny lęk oraz czy można go wyleczyć.

Trypofobia to nadmierny strach przed dziurami, określany przez część naukowców zaburzeniem. Do tej pory niewiele wiemy o mechanizmie działania trypofobii oraz o jej przyczynach. Niektóre badania wykazały jednak, że trypofobia dotyczyła aż 16 proc. przebadanych osób.

Na czym polega trypofobia?

Słowo trypofobia wywodzi się od greckich słów trypa (otwór) i phobos (lęk). Jak sama nazwa wskazuje, trypofobia polega na irracjonalnym strachu przed dziurami. Osoby chore odczuwają silny lęk przed dziurami, tj. powierzchniami pokrytymi niewielkimi otworkami o nieregularnych kształtach. Osoby te zdają sobie sprawę z tego, że ich lęk jest irracjonalny, niemniej jednak nie są w stanie przezwyciężyć odczuwanego strachu. Ostatnie badania wykazały również, że w przebiegu trypofobii silniej odczuwany jest nie lęk, a obrzydzenie przed obiektami pokrytymi otworami.

Trypofobia związana jest ze strachem wywołanym widokiem powierzchni z dużą ilością dziur, np. sera żółtego, plastra miodu, owocu granatu, czy też widokiem dziur w ciele spowodowanych m.in. trądzikiem, bliznami lub rozszerzonymi porami. Objawy trypofobii natomiast przypominają niejako atak paniki.

Osoba chora, patrząc na obiekty będące skupiskiem otworów, doświadcza:

• duszności,
• nadmiernej potliwości,
• kołatania serca,
• dyskomfortu,
• drżenia kończyn.

Czy trypofobia to choroba?

Objawy trypofobii przypominają objawy fobii specyficznej, w związku z czym przez część naukowców uważana jest za zaburzenie należące do tej kategorii. Według badań przeprowadzonych w 2018 roku okazało się natomiast, że jednym z kluczowych objawów trypofobii jest obrzydzenie, a nie strach. Wobec tego pojawiła się dyskusja na temat tego, czy trypofobia rzeczywiście może być nazwana fobią specyficzną.

Niemniej jednak aktualnie trypofobia nie została zaklasyfikowana jako zaburzenie ani choroba w żadnej klasyfikacji diagnostycznej. Nie znajdziemy jej ani w ICD-10, ani w DSM-5.

Trypofobia – przyczyny

Do tej pory nie odkryto konkretnej przyczyny trypofobii. Istnieje jedynie kilka teorii mogących wyjaśnić przyczynę jej rozwoju. Geoff Cole i Arnold Wilkins z University of Essex w Wielkiej Brytanii wskazują na to, że trypofobia ma podłoże ewolucyjne. Ich zdaniem lęk przed dziurami spowodowany jest reakcją obronną na widok charakterystycznych otworów, przypominających skórę lub futro zwierząt, które same w sobie kojarzą nam się z niebezpieczeństwem.

Trypofobia – rozpoznanie, diagnostyka

Ze względu na to, że trypofobia nie znalazła się w żadnej klasyfikacji diagnostycznej, nie istnieją również kryteria diagnostyczne wykorzystywane do jej diagnozy. Niemniej jednak rozpoznaniem trypofobii zajmuje się specjalista w dziedzinie zdrowia psychicznego: psycholog lub psychiatra. W tym celu specjalista przeprowadza wywiad z pacjentem na temat odczuwanych przez niego objawów i ich nasilenia.

Do rozpoznania trypofobii może być również wykorzystany test na trypofobię pod postacią kwestionariusza (TQ), niemniej jednak samodzielne wykonanie takiego testu nie stanowi pełnowartościowej diagnozy. Do rozpoznania problemu o podłożu psychicznym zawsze konieczne jest zasięgnięcie opinii specjalisty.

W toku badań naukowcy odkryli także związek między trypofobią a ciężkim zaburzeniem depresyjnym, uogólnionym zaburzeniem lękowym oraz lękiem społecznym. Pojedyncze badania pokazały, że na trypofobię częściej cierpią kobiety, osoby z wysokim poziomem empatii, osoby wrażliwe i skłonne do zaburzeń depresyjnych.

Jak wyleczyć trypofobię?

Z racji tego, że trypofobia przez część osób uważana jest za podobną do innych fobii specyficznych, jej leczenie będzie przebiegać w analogiczny sposób. Leczenie trypofobii opiera się głównie na wykorzystaniu terapii ekspozycyjnej, która polega na stopniowym zwiększaniu kontaktu z obiektem wywołującym lęk. Stopniowa ekspozycja ma za zadanie nauczyć pacjenta reagować na dany obiekt. Ponadto dzięki odwrażliwianiu mózg stopniowo przestaje postrzegać dany obiekt jako zagrażający.

W trakcie terapii trypofobii stosowane są także techniki relaksacyjne, które pomagają zrelaksować się w sytuacji stresowej i jednocześnie zapanować nad stresem i odczuwanymi objawami. W przypadku silnych objawów trypofobii, które wyraźnie dezorganizują codzienne funkcjonowanie, psychiatra może zadecydować o wdrożeniu leczenia farmakologicznego pod postacią leków obniżających poziom lęku.