Kleszcz idący po ludzkiej skórze
Oliwia Janota

Co zrobić, kiedy ugryzie kleszcz?

Choć chyba nikt ich nie lubi, to kleszcze stanowią nieodłączny element polskiego lata i ciepłych dni. Musimy zatem wiedzieć, jak z nimi postępować – tym bardziej, że konsekwencje ugryzienia przez kleszcze potrafią stanowić dla ludzi wielkie niebezpieczeństwo. 

Okres wiosenno–letni to czas podejmowania aktywności na świeżym powietrzu. Podczas wycieczek do lasu czy nad jezioro należy jednak pamiętać, iż ciepłe dni nieodłącznie wiążą się ze wzrostem aktywności kleszczy. W polskich warunkach klimatycznych kleszcze stają się aktywne już na przełomie marca i kwietnia, gdy temperatura gruntu osiąga 5–7 stopni Celsjusza. Ukąszenie grozi nam nie tylko na obszarach lasów i łąk, lecz również w miejskich parkach i przydomowych ogródkach. Co powinniśmy robić, gdy zauważymy ugryzienie kleszcza?

Kleszcze – dlaczego są groźne i jakie choroby przenoszą?

Kleszcze są pasożytami zewnętrznymi ludzi i zwierząt żywiącymi się wyłącznie krwią. W Polsce bytuje około 21 gatunków tych pasożytów, z czego najczęściej spotykane są kleszcze pospolite oraz kleszcze łąkowe. Cykl rozwojowy tych ektopasożytów trwa od 2 do 3 lat, a osiągnięcie kolejnego stadium rozwoju wymaga znalezienia żywiciela. Człowiek może być zatem zaatakowany przez pasożyta w każdym stadium rozwoju, zarówno przez larwę, nimfę jak i dorosłego kleszcza.

Zobacz środki przeciw kleszczom, a także pęsety do ich usuwania dostępne na DOZ.pl

Jak wygląda kleszcz? Larwa osiąga wymiary do 1 mm (wielkość ziarnka maku) i zazwyczaj atakuje gryzonie oraz ptaki. Kolejne stadium rozwoju kleszcza – nimfa, osiąga około 1,5 mm długości i, tak jak dorosłe osobniki, może żerować zarówno na małych, średnich jak i dużych ssakach. Dorosłe samce kleszczy są mniejsze od samic, osiągają średnio 2-3 mm i są niemal w całości czarne. Samice, wielkości do 5 mm, posiadają natomiast charakterystyczne czerwone ubarwienie części grzbietowej, pokrytej niewielką sztywną czarną tarczką.

Każde ukąszenie kleszcza to kontakt z krwią i możliwość przeniesienia potencjalnych chorób na kolejnego żywiciela, którym może być też człowiek. W Polsce do najczęstszych chorób odkleszczowych należą borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu, anaplazmoza oraz babeszjoza. Należy jednak pamiętać, iż w innych rejonach świata kleszcze mogą również przenosić takie choroby, jak między innymi: dur powrotny, tularemię czy gorączkę plamistą Gór Skalistych.

Badanie kleszcza na obecność boreliozy – jak sprawdzić, czy był nosicielem?

Nowoczesne laboratoria oferują możliwość komercyjnego zbadania kleszcza na obecność Borrelia burgdorferi wywołujących boreliozę. Jeśli chcemy sprawdzić czy kleszcz, który nas zaatakował jest nosicielem tej bakterii lub innych patogenów wywołujących choroby odkleszczowe, należy go usunąć (opis metod poniżej), zabezpieczyć w szczelnym opakowaniu i wysłać do laboratorium. Szczegółowe instrukcje wysłania kleszcza znajdują się na stronach placówek wykonujących badanie.  

Należy jednak podkreślić, iż badanie kleszczy po ukąszeniu to metoda, która nie została poddana walidacji – nie wiemy więc jaka jest korelacja dodatniego wyniku badania z ryzykiem zakażenia pacjenta. Fakt, iż pasożyt był nosicielem niebezpiecznych bakterii nie oznacza, że zdążył zakazić ofiarę.

Ryzyko przeniesienia przez kleszcza choroby i zakażenia człowieka zależy ściśle od tego jak długo trwało ugryzienie. Wobec powyższego, wynik badania kleszcza nie jest podstawą do podjęcia decyzji terapeutycznych. O włączeniu antybiotykoterapii decyduje lekarz na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta oraz wyników badań krwi.

Polecane dla Ciebie

Co zrobić po ugryzieniu przez kleszcza? Jakie badania wykonać? Na które objawy zwrócić uwagę?

Co zrobić, jak ugryzie nas kleszcz?  W większości przypadków nie ma potrzeby zgłaszania się na do szpitala celem usunięcia kleszcza. W pierwszej kolejności powinniśmy spróbować go usunąć w warunkach domowych. W tym celu niezbędna będzie pęseta lub przyrząd do bezpiecznego usuwania kleszczy (na przykład kleszczołapki). Przy pomocy jednego z tych narzędzi kleszcza należy chwycić jak najbliżej skóry i wyciągnąć (bez obracania).

Ważne, by przed wyciągnięciem pasożyta w okolicy ugryzienia nie stosować żadnych środków dezynfekcyjnych, maści ani kremów. Takie działania powodują podrażnienie kleszcza, który wymiotując zwiększa ryzyko zakażenia.

Następnie, miejsce po ugryzieniu kleszcza należy zdezynfekować i obserwować przez kilka tygodni.

Ugryzienie kleszcza (bez rumienia wędrującego)

Jak wygląda ślad po ukąszeniu kleszcza? Przez pierwsze godziny po usunięciu pasożyta miejsce ugryzienia może być zaczerwienione, swędzieć i piec. Często obserwowane jest również zgrubienie w postaci czerwonej grudki. Takie objawy są zazwyczaj reakcją alergiczno-zapalną organizmu na ugryzienie pasożyta. Na tym etapie należy jedynie obserwować czy rana po kleszczu goi się prawidłowo. Stan zapalny powinien ustąpić w ciągu kliku godzin lub dni. Natomiast jeśli ślad po kleszczu się powiększa, pojawi się pogorszenie samopoczucia lub objawy grypopodobne, należy natychmiast zgłosić się do lekarza.

Ugryzienie kleszcza (z rumieniem wędrującym)

Rumień wędrujący pojawia się zwykle od 3 do 30 dni po ugryzieniu. Na początku ma postać zaczerwienionej plamki lub grudki. Następnie zaczyna się szybko powiększać i rozszerzać ku obwodowi osiągając średnicę powyżej 5 cm.

Charakterystycznym obrazem jest pierścieniowate zaczerwienienie z przejaśnieniem w środku, lecz zmiana może być również jednolicie zabarwiona. Rumień po kleszczu nie jest wypukły, bolesny ani swędzący oraz ma wyraźnie odgraniczone brzegi.

Należy pamiętać, iż nierzadko kleszcz w ciele pozostaje niezauważony, dlatego zarówno rumień jak i pogorszenie samopoczucia powinny skłaniać nas do wizyty u lekarza, nawet jeśli nie zauważyliśmy ugryzienia.

Jak wygląda leczenie chorób odkleszczowych?

Decyzja o włączeniu terapii jest podejmowana przez lekarza na podstawie wywiadu, badania fizykalnego i, jeśli to konieczne, wykonanych badań laboratoryjnych. Podstawą leczenia chorób przenoszonych przez kleszcze jest antybiotykoterapia. W zależności od objawów zgłaszanych przez pacjenta, postaci choroby oraz zastosowanego antybiotyku leczenie trwa od 5 do 30 dni. U pacjentów, którzy nie mają żadnych objawów po ugryzieniu przez pojedynczego kleszcza nie stosuje się antybiotyku profilaktycznie.

  1. Pytania do specjalisty: dr n. med. E. Duszczyk, Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny, „Pediatria po Dyplomie” 14/1/2010.
  2. J. Dutkiewicz, E. Cisak, A. Wójcik-Fatla, V. Zając, J. Sroka, Profilaktyka chorób odkleszczowych, „Bezpieczeństwo pracy”, nr 4/2014.
  3. Interna Szczeklika – podręcznik chorób wewnętrznych 2020/2021, pod red. P. Gajewskiego, Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  4. E. Kuchar, „Czy należy badać kleszcza usuniętego po ukąszeniu w celu oceny zagrożenia zakażenia boreliozą?” „mp.pl” [online] https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.19.1.26. [dostęp:] 7.05.2022.
  5. Ż. Smoleńska, A. Matyjasek, Z. Zdrojewski, Borelioza – najnowsze rekomendacje w diagnostyce i leczeniu, „Forum Reumatologii”, tom 2, nr 2: 58-64, 2016.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wymiotowanie krwią – czego jest objawem?

    Krwawe wymioty mogą mieć wiele przyczyn – od niegroźnego podrażnienia błony śluzowej żołądka, aż po zagrażające życiu pękniecie żylaków przełyku. Śladowe krwawienie może pochodzić z jamy ustnej, nosa, gardła, krtani, przełyku czy żołądka. Pojedynczy epizod niewielkiej ilość krwi w wymiotach nie musi budzić niepokoju, natomiast jeśli sytuacja się powtarza lub ilość krwi jest znaczna, konieczna będzie pilna konsultacja specjalistyczna. Czym zatem jest spowodowane wymiotowanie krwią? Czy jest groźne?

  • Parwowiroza psa – przyczyny, objawy, leczenie psiego tyfusu

    Brak apetytu, osowiałość, wymioty i biegunka – to mogą być jedne z pierwszych objawów parwowirozy, czyli choroby zakaźnej, która dotyka psów. Psi tyfus może objawiać się poprzez krwotoczne zapalenie jelit lub zapalenie mięśnia sercowego, a zależy to do wieku czworonoga, gdyż drugi wariant choroby częściej dotyczy szczeniąt. Jak uchronić psa przed parwowirozą? Jak wygląda diagnostyka i leczenie parwowirozy?

  • Choroba Addisona-Biermera

    Choroba Addisona-Biermera inaczej zwana anemią złośliwą to najczęstsza przyczyna niedokrwistości związanej z niedoborem witaminy B12. Co ciekawe dotyczy ona częściej osób starszych, z grupą krwi A oraz niebieskim kolorem oczu. Oprócz objawów ogólnych związanych z niedokrwistością towarzyszą jej również zaburzenia neurologiczne oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego.

  • Liszaj twardzinowy – co to jest, przyczyny, objawy

    Liszaj twardzinowy to schorzenie narządów płciowych, które dotyka przede wszystkim młode kobiety wchodzące w okres dojrzewania, jak również panie, u których rozpoczyna się menopauza. Dowiedz się, z czego wynika ta choroba, na którą zapadają również mężczyźni, oraz w jaki sposób sobie z nią radzić.  

  • Dermatillomania – co to jest? Co zrobić, kiedy chęć skubania skóry jest silniejsza?

    Neurotyczne drapanie skóry czy też patologiczne skubanie skóry – to dwa określenia, które stosowane są zamiennie w przypadku dermatillomanii (PSP, ang. Pathological Skin Picking). PSP jest często porównane do uzależnienia, ponieważ pacjenci z dermatillomanią odczuwają ogromną potrzebę czy wręcz przymus skubania swojego naskórka. Jak radzić sobie w sytuacji, w której nie możemy przestać rozdrapywać skóry?

  • Płukanie żołądka – na czym polega? Kiedy jest wykonywane?

    Płukanie żołądka jest jedną z procedur dekontaminacyjnych. Polega na usunięciu spożytych substancji toksycznych, które stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia. Jak dokładnie wygląda płukanie żołądka? Czy boli?

  • Sarkopenia wieku podeszłego – czym jest? Czy można jej zapobiec?

    Szybsze męczenie się, niska wytrzymałość na wysiłek, zaburzenia równowagi – to tylko wybrane z następstw sarkopenii, jednostki chorobowej dotyczącej zwłaszcza populacji osób starszych. Niestety, sarkopenia także jest problemem wśród osób otyłych i przewlekle chorych. Jak zatem ją rozpoznać? Czym jest otyłość sarkopeniczna?

  • Pęcherzowe oddzielanie się naskórka

    Pęcherzowe oddzielanie się naskórka jest grupą chorób pęcherzowych o podłożu genetycznym lub autoimmunologicznym, która charakteryzuje się powstawaniem pęcherzy samoistnie lub po niewielkim urazie. Zwiększona wrażliwość skóry oraz tendencja do powstawania pęcherzy związana jest ze zmianami w budowie cząsteczek adhezyjnych lub białek strukturalnych, od których zależą prawidłowe połączenia pomiędzy skórą właściwą a naskórkiem.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij