Kleszcz idący po ludzkiej skórze
Oliwia Janota

Co zrobić, kiedy ugryzie kleszcz?

Choć chyba nikt ich nie lubi, to kleszcze stanowią nieodłączny element polskiego lata i ciepłych dni. Musimy zatem wiedzieć, jak z nimi postępować tym bardziej, że konsekwencje ugryzienia przez kleszcze potrafią stanowić dla ludzi wielkie niebezpieczeństwo.

Okres wiosenno–letni to czas podejmowania aktywności na świeżym powietrzu. Podczas wycieczek do lasu czy nad jezioro należy jednak pamiętać, że ciepłe dni nieodłącznie wiążą się ze wzrostem aktywności kleszczy. W polskich warunkach klimatycznych kleszcze stają się aktywne już na przełomie marca i kwietnia, gdy temperatura gruntu osiąga 5-7 stopni Celsjusza. Ukąszenie grozi nam nie tylko na obszarach lasów i łąk, lecz również w miejskich parkach i przydomowych ogródkach. Co powinniśmy robić, gdy zauważymy ugryzienie kleszcza?

Kleszcze – dlaczego są groźne i jakie choroby przenoszą?

Kleszcze są pasożytami zewnętrznymi ludzi i zwierząt, żywiącymi się wyłącznie krwią. W Polsce bytuje około 21 gatunków tych pasożytów, z czego najczęściej spotykane są kleszcze pospolite oraz kleszcze łąkowe. Cykl rozwojowy tych ektopasożytów trwa od 2 do 3 lat, a osiągnięcie kolejnego stadium rozwoju wymaga znalezienia żywiciela. Człowiek może być zatem zaatakowany przez pasożyta w każdym stadium rozwoju – zarówno przez larwę czy nimfę, jak i dorosłego kleszcza.

Zobacz środki przeciw kleszczom, a także pęsety do ich usuwania dostępne na DOZ.pl

Jak wygląda kleszcz? Larwa osiąga wymiary do 1 mm (wielkość ziarnka maku) i zazwyczaj atakuje gryzonie oraz ptaki. Kolejne stadium rozwoju kleszcza – nimfa – osiąga około 1,5 mm długości i tak jak dorosłe osobniki może żerować zarówno na małych, średnich, jak i dużych ssakach. Dorosłe samce kleszczy są mniejsze od samic, osiągają średnio 2-3 mm i są niemal w całości czarne. Samice, o wielkości do 5 mm, posiadają natomiast charakterystyczne czerwone ubarwienie części grzbietowej, pokrytej niewielką sztywną czarną tarczką.

Każde ukąszenie kleszcza to kontakt z krwią i możliwość przeniesienia potencjalnych chorób na kolejnego żywiciela, którym może być też człowiek. W Polsce do najczęstszych chorób odkleszczowych należą: borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu, anaplazmoza oraz babeszjoza. Należy jednak pamiętać, że w innych rejonach świata kleszcze mogą również przenosić takie choroby, jak między innymi: dur powrotny, tularemia czy gorączka plamista Gór Skalistych.

Badanie kleszcza na obecność boreliozy – jak sprawdzić, czy był nosicielem?

Nowoczesne laboratoria oferują możliwość komercyjnego zbadania kleszcza na obecność Borrelia burgdorferi powodującej boreliozę. Jeśli chcemy sprawdzić, czy kleszcz, który nas zaatakował, jest nosicielem tej bakterii lub innych patogenów wywołujących choroby odkleszczowe, należy go usunąć (opis metod poniżej), zabezpieczyć w szczelnym opakowaniu i wysłać do laboratorium. Szczegółowe instrukcje wysłania kleszcza znajdują się na stronach placówek wykonujących badanie.

Należy jednak podkreślić, że badanie kleszczy po ukąszeniu to metoda, która nie została poddana walidacji – nie wiemy więc, jaka jest korelacja dodatniego wyniku badania z ryzykiem zakażenia pacjenta. To, że pasożyt był nosicielem niebezpiecznych bakterii, nie oznacza, że zdążył zakazić ofiarę.

Ryzyko przeniesienia przez kleszcza choroby i zakażenia człowieka zależy ściśle od tego, jak długo trwało ugryzienie. Wobec tego wynik badania kleszcza nie jest podstawą do podjęcia decyzji terapeutycznych. O włączeniu antybiotykoterapii decyduje lekarz na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta oraz wyników badań krwi.

Powiązane produkty

Co zrobić po ugryzieniu przez kleszcza? Jakie badania wykonać? Na które objawy zwrócić uwagę?

Co zrobić, jeśli ugryzie nas kleszcz? W większości przypadków nie ma potrzeby zgłaszania się do szpitala celem usunięcia kleszcza. W pierwszej kolejności powinniśmy spróbować usunąć go w warunkach domowych. W tym celu niezbędna będzie pęseta lub przyrząd do bezpiecznego usuwania kleszczy (na przykład kleszczołapki). Przy pomocy jednego z tych narzędzi kleszcza należy chwycić jak najbliżej skóry i wyciągnąć (bez obracania).

Ważne, by przed wyciągnięciem pasożyta w okolicy ugryzienia nie stosować żadnych środków dezynfekcyjnych, maści ani kremów. Takie działania powodują podrażnienie kleszcza, który wymiotując, zwiększa ryzyko zakażenia.

Następnie miejsce po ugryzieniu kleszcza należy zdezynfekować i obserwować przez kilka tygodni.

Ugryzienie kleszcza (bez rumienia wędrującego)

Jak wygląda ślad po ukąszeniu kleszcza? Przez pierwsze godziny po usunięciu pasożyta miejsce ugryzienia może być zaczerwienione, swędzieć i piec. Często obserwowane jest również zgrubienie w postaci czerwonej grudki. Takie objawy są zazwyczaj reakcją alergiczno-zapalną organizmu na ugryzienie pasożyta. Na tym etapie należy jedynie obserwować, czy rana po kleszczu goi się prawidłowo. Stan zapalny powinien ustąpić w ciągu kliku godzin lub dni. Natomiast jeśli ślad po kleszczu się powiększa, pojawi się pogorszenie samopoczucia lub objawy grypopodobne, należy natychmiast zgłosić się do lekarza.

Ugryzienie kleszcza (z rumieniem wędrującym)

Rumień wędrujący pojawia się zwykle od 3 do 30 dni po ugryzieniu. Na początku ma postać zaczerwienionej plamki lub grudki. Następnie zaczyna się szybko powiększać i rozszerzać ku obwodowi, osiągając średnicę powyżej 5 cm.

Charakterystycznym obrazem jest pierścieniowate zaczerwienienie z przejaśnieniem w środku, lecz zmiana może być również jednolicie zabarwiona. Rumień po kleszczu nie jest wypukły, bolesny ani swędzący oraz ma wyraźnie odgraniczone brzegi.

Należy pamiętać, że nierzadko kleszcz w ciele pozostaje niezauważony, dlatego zarówno rumień, jak i pogorszenie samopoczucia powinny skłaniać nas do wizyty u lekarza, nawet jeśli nie zauważyliśmy ugryzienia.

Jak wygląda leczenie chorób odkleszczowych?

Decyzja o włączeniu terapii jest podejmowana przez lekarza na podstawie wywiadu, badania fizykalnego i, jeśli to konieczne, wykonanych badań laboratoryjnych. Podstawą leczenia chorób przenoszonych przez kleszcze jest antybiotykoterapia. W zależności od objawów zgłaszanych przez pacjenta, postaci choroby oraz zastosowanego antybiotyku leczenie trwa od 5 do 30 dni. U pacjentów, którzy nie mają żadnych objawów po ugryzieniu przez pojedynczego kleszcza, nie stosuje się antybiotyku profilaktycznie.

  1. Pytania do specjalisty: dr n. med. E. Duszczyk, Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny, „Pediatria po Dyplomie”, 2010, tom 14, nr 1.
  2. J. Dutkiewicz, E. Cisak, A. Wójcik-Fatla, V. Zając, J. Sroka, Profilaktyka chorób odkleszczowych, „Bezpieczeństwo pracy”, 2014, nr 4.
  3. Interna Szczeklika – podręcznik chorób wewnętrznych 2020/2021, pod red. P. Gajewskiego, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.
  4. E. Kuchar, Czy należy badać kleszcza usuniętego po ukąszeniu w celu oceny zagrożenia zakażenia boreliozą?, mp.pl [online] https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.19.1.26 [dostęp:] 7.05.2022.
  5. Ż. Smoleńska, A. Matyjasek, Z. Zdrojewski, Borelioza – najnowsze rekomendacje w diagnostyce i leczeniu, „Forum Reumatologii”, 2016, tom 2, nr 2, s. 58-64.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przyczyny, objawy, leczenie, żywienie przy WZJG

    Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG, colitis ulcerosa) jest rozlanym nieswoistym zapaleniem błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w niektórych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych zapaleń jelit o niewyjaśnionej etiologii. Jak rozpoznać wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

  • Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

    Łuszczyca jest przewlekłą, zapalną chorobą skóry, przebiegającą z okresami remisji i zaostrzeń, na którą w Polsce choruje prawie milion osób. Choroba najczęściej występuje u rasy białe i w umiarkowanej strefie klimatycznej. Pierwsze objawy łuszczycy mogą wystąpić w dowolnym wieku, jednak zwykle zaczyna się we wczesnym okresie dorosłego życia lub później, około 50.-60. roku życia. Łuszczyca charakteryzuje się występowaniem zmian chorobowych zarówno na skórze gładkiej, w owłosionej skórze głowy a także zmianami w obrębie płytek paznokciowych dłoni i stóp. W cięższych postaciach łuszczyca może również zająć stawy. Zmianom paznokciowym z reguły towarzyszą zmiany w obrębie skóry, chociaż zdarza się że zmiany chorobowe obejmujące aparat paznokciowy wyprzedzają pojawienie się zmian skórnych nawet o dziesiątki lat.

  • Cytomegalia (CMV) – co to za choroba? Jakie są objawy?

    Cytomegalia jest chorobą wirusową, która wywoływana jest przez wirusa o nazwie Cytomegalovirus hominis, w skrócie CMV. Zakażenie wirusem cytomegalii jest bardzo szeroko rozpowszechnione, natomiast zdecydowana większość infekcji (ponad 99%) przebiega bezobjawowo i pacjent przez przypadek dowiaduje się, że w przeszłości przebył takie zakażenie. Jednak u płodów i noworodków ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego, jak również u osób z wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odpowiedzi immunologicznej, cytomegalia może przebiegać w sposób ostry, a obraz choroby może być bardzo różny.

  • Zakrzepica – przyczyny, objawy, profilaktyka zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych i głębokich

    Zakrzepica (zakrzepowe zapalenie żył) polega na powstaniu w naczyniu żylnym zakrzepu w wyniku zaburzonego przepływu krwi. Nieleczona prowadzi do groźnych powikłań, m.in. do zatorowości płucnej. Wyróżnia się zapalenie żył głębokich i powierzchniowych. Jakie objawy daje zakrzepica i w jaki sposób się ją leczy? Czy istnieją sposoby na to, by jej zapobiec?

  • Nadżerka szyjki macicy (ektopia) – przyczyny, objawy, metody leczenia

    Termin „nadżerka szyjki macicy” oznacza ubytek błony śluzowej. Często jest on nieprawidłowo stosowany na określenie ektopii, która jest zupełnie innym schorzeniem. Rzekoma nadżerka szyjki macicy (tak brzmi inna nazwa ektopii) to zastępowanie nabłonka płaskiego, który fizjologicznie pokrywa tarczę szyjki macicy, nabłonkiem gruczołowym. Zazwyczaj nie daje ona żadnych objawów, a kobieta dowiaduje się o jej istnieniu podczas rutynowego badania ginekologicznego. Kiedy ektopia wymaga szerszej diagnostyki i leczenia? Jakie metody usunięcia „nadżerki” szyjki macicy stosuje się najczęściej?

  • Gastrolog – czym się zajmuje? Jakie choroby leczy?

    Lekarz gastroenterolog jest specjalistą w zakresie chorób układu pokarmowego. Gastrolog diagnozuje i leczy pacjentów z problemami gastrycznymi. Jakimi konkretnie dolegliwościami się zajmuje? Kiedy warto się do niego udać? Czy do gastrologa jest potrzebne skierowanie? Odpowiadamy.

  • Atak paniki – jak wygląda? Co robić, gdy się pojawia?

    Ataki paniki są jednymi z najczęściej występujących zaburzeń lękowych, tuż po zespole lęku uogólnionego oraz fobii społecznej. Objawiają się nagłymi napadami silnego lęku, którym towarzyszą symptomy, takie jak: kołatanie serca, zawroty głowy, duszności, nadmierne pocenie się czy strach przed śmiercią. Dowiedz się, w jaki sposób można sobie poradzić, gdy pojawia się atak paniki.

  • Czego nie można robić przy nadżerce szyjki macicy ? Jak postępować po jej usunięciu?

    Nadżerka szyjki macicy jest rozpoznaniem, które może usłyszeć wiele kobiet w gabinecie ginekologicznym. Warto podkreślić jednak, że określenie „nadżerka” używane jest najczęściej w nieprawidłowy i potoczny sposób. Czym jest nadżerka oraz jak postępować po zabiegu jej usunięcia?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij