Zespół cieśni nadgarstka – przyczyny, objawy, leczenie, operacja, zapobieganie

Zespół kanału cieśni nadgarstka zaliczany jest do tzw. neuropatii uciskowych, czyli do chorób nerwów obwodowych, w przebiegu których pojawia się ucisk na nerwy. Ból nadgarstka oraz drętwienie i mrowienie dłoni to jego podstawowe objawy. Sprawdź, jakie mogą być przyczyny cieśni nadgarstka i jak wygląda leczenie oraz rehabilitacja. 

Czym jest zespół cieśni nadgarstka?

Cieśń nadgarstka to struktura anatomiczna zlokalizowana w kończynie górnej (w obszarze od przedramienia do dłoni), przez którą przebiega nerw pośrodkowy oraz ścięgna mięśni i naczynia. Zespół cieśni nadgarstka (ang. carpal tunnel syndrome) to grupa objawów o charakterze neurologicznym, takich jak parestezje oraz uczucie sztywności dystalnej części kończyny górnej, a w szczególności palców. Obecnie schorzenie częściej nazywa się zespołem cieśni kanału nadgarstka. Monotonne wykonywanie tych samych wzorców ruchowych, powtarzalnych ruchów nadgarstka, doprowadza do przeciążenia tej okolicy narządu ruchu i wywołania symptomów.

Zespół cieśni nadgarstka – przyczyny

Do innych czynników predysponujących do zachorowania zalicza się: choroby zwyrodnieniowe, urazy okolicy nadgarstka (np. przebyte złamania), choroby endokrynologiczne i metaboliczne, m.in. niedoczynność tarczycy, dna moczanowa, schorzenia reumatyczne, np. RZS, niedobór witaminy B12 i B6 czy okres ciąży u kobiet. W tym ostatnim pojawiające się okresowo obrzęki sprzyjają powstawaniu ucisku na nerw pośrodkowy. 

Zespół cieśni nadgarstka – objawy

Objawy zespołu cieśni kanału nadgarstka są na początku subtelne i mają charakter przemijający. Stopniowo, w miarę jak narasta ucisk na nerw, ulegają one intensyfikacji i trwają coraz dłużej. Wśród najczęściej obserwowanych symptomów wymienia się:

• drętwienie, mrowienie dłoni, zwłaszcza trzech pierwszych palców, w tym ból kciuka,
• ból nadgarstka,
• osłabienie siły mięśniowej,
• osłabienie czucia w opuszkach palców,
• zmniejszenie precyzji poszczególnych chwytów ręką.

Schorzenie może doprowadzać do zaników mięśni okolicy kłębu kciuka, zespołu de Quervaina, wypadania przedmiotów z ręki czy trudności formowania pięści. 

Zespół cieśni nadgarstka – diagnostyka

W procesie diagnostycznym ZCN na pierwszy plan wysuwa się wywiad z pacjentem. Lekarz pyta o lokalizację objawów i charakter wykonywanej pracy. Ma to duże znaczenie w pogłębianiu procedur diagnostycznych i uzasadnia wykonywanie ewentualnych kolejnych badań obrazowych. Wcześniej jednak wykonuje się jeszcze nieinwazyjne testy, które pozwalają wstępnie ocenić, czy występuję ucisk na nerw pośrodkowy. Można tutaj wymienić: test Phalena, odwrotny test Phalena, test Tinela i test Durkana.

Chcąc lepiej poznać kondycję nerwu pośrodkowego oraz stopień ucisku, specjalista może zlecić USG, zdjęcie rentgenowskie, rezonans magnetyczny nadgarstka czy badanie przewodnictwa nerwowego (EMG, elektromiografię).

Zespół cieśni nadgarstka – leczenie

Operacja cieśni nadgarstka to procedura chirurgiczna wykonywana w znieczuleniu miejscowym, nie wymaga specjalnego przygotowania. Polega na przecięciu struktury zwanej troczkiem zginaczy, co powoduje odbarczenie kanału nadgarstka i zwiększenie przestrzeni wewnątrz kanału. To z kolei zmniejsza ucisk na nerw i eliminuje objawy.

W niektórych przypadkach rekomenduje się odciążenie ręki w postaci założenia szyny lub ortezy, która ma za zadanie zmniejszyć obciążenia celowane w kończynę, a tym samym zwiększyć przestrzeń kanału nadgarstka. Bardzo często łączy się to z jednoczesną iniekcją ze sterydów. 

Zespół cieśni nadgarstka – leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne może ograniczyć się do wspomnianych iniekcji sterydowych połączonych z unieruchomieniem chorej kończyny. Poza tym stosuje się też leki o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym z grupy NLPZ. Mogą one być podawane w postaci tabletek lub też maści czy żeli aplikowanych bezpośrednio na okolicę nadgarstka.

Operacja w leczeniu cieśni nadgarstka – metody, rekonwalescencja, rehabilitacja po operacji

Wśród metod leczenia operacyjnego zespołu cieśni nadgarstka rozróżnia się dwie techniki. Pierwsza polega na zastosowaniu procedury endoskopowej, co zmniejsza rozmiar blizny pooperacyjnej. Druga jest wykonywana w sposób tradycyjny – z przecięciem powłok skórnych na odpowiedniej długości. W obu przypadkach istotą jest dotarcie do struktur generujących ucisk i częściowe ich przecięcie lub też usunięcie. To przywraca możliwość przewodnictwa nerwowego przez nerw pośrodkowy i likwiduje ucisk. 

Czego nie wolno po operacji cieśni nadgarstka? Po zabiegu przez kilka tygodni należy unikać podnoszenia ciężkich przedmiotów, nie wolno moczyć rany, a przez pierwszych kilka dni zaleca się układanie operowanej kończyny powyżej poziomu serca, także w nocy. Warto stosować zimne okłady (z woreczków z lodem lub w postaci kompresów żelowych) co kilka godzin, aby zmniejszyć obrzęk i przyspieszyć okres powrotu do pełnej sprawności. 

Niektóre ćwiczenia można wykonywać od razu po powrocie do domu. Należy jednak upewnić się, czy zezwala na to lekarz i terapeuta prowadzący. Jeśli tak, to może to być delikatne zginanie i prostowanie wszystkich palców co godzinę, po kilkadziesiąt powtórzeń. Kolejne ćwiczenie to zbliżanie kolejno wszystkich palców do kciuka. Wykonuje się je co godzinę po kilka powtórzeń. Po zdjęciu szwów rozpoczyna się mobilizację blizny wg instruktażu udzielonego przez terapeutę. Po upływie kilku tygodni stosuje się także ćwiczenia zwiększające zakres ruchomości w postaci zgięcia grzbietowego i dłoniowego w pełnym możliwym zakresie, techniki poprawiające ślizg ścięgien, rozciąganie mięśni zginaczy, ćwiczenia zwiększające siłę mięśniową z użyciem coraz cięższych przyborów, a także masaż.

Zespół kanału cieśni nadgarstka – fizjoterapia

Fizjoterapia w zespole cieśni nadgarstka oferuje szeroką gamę środków, których celem jest zmniejszenie stanu zapalnego, bólu i przywrócenie możliwości funkcjonalnych. Do zabiegów z zakresu fizykoterapii mogących pomóc w walce z tym schorzeniem zalicza się: krioterapię miejscową, laseroterapię, oddziaływanie polem magnetycznym, masaż wirowy, elektroterapię, fonoforezę oraz wiele innych procedur, o których zastosowaniu decyduje specjalista. Leczenie ruchem to wykonywanie ćwiczeń, stosowanie suchego igłowania, tejpowanie (kinesiotaping), terapia manualna, masaże czy różne formy terapii powięziowej, interwencji osteopatycznych. 

Zespół cieśni nadgarstka – zapobieganie

Zespół kanału cieśni nadgarstka może bardzo utrudniać codzienne funkcjonowanie, z tego powodu warto zadbać o zastosowanie działań profilaktycznych. Należy pamiętać o zasadach ergonomii pracy. Przy narażeniu na duże obciążenia warto stosować czasowo ortezę odciążającą na nadgarstek czy aplikacje z Kinesiology Tapingu.

Zespół cieśni nadgarstka – ćwiczenia

W zapobieganiu zespołowi cieśni nadgarstka ważne jest też wykonywanie profilaktycznych ćwiczeń na cieśń nadgarstka. Przykłady to:

1. Pozycja: kończyna górna zgięta w stawie łokciowym, przedramię oparte o blat. Druga ręka obejmuje śródręcze i palce od strony dłoniowej. Ruch: polega na wykonaniu zgięcia grzbietowego z pomocą drugiej ręki. Pozycję skrajną należy utrzymać kilka sekund. Ćwiczenie powtarzamy 10-15 razy.
2. Pozycja: tak samo, jak w poprzednim ćwiczeniu z tym, że ustawiamy rękę w zgięciu dłoniowym, a drugą ręką obejmujemy śródręcze i palce od strony grzbietowej. Ruch: różnica w stosunku do poprzedniego ćwiczenia polega tylko na zmianie kierunku ruchu na przeciwny. Ćwiczenie również powtarzamy 10-15 razy.
3. Pozycja: Tak samo, jak w poprzednim ćwiczeniu, przeciwna kończyna górna pozostaje wolna. W dłoni trzymamy plastyczną, niewielką piłkę. Ruch: polega na ściskaniu i rozluźnianiu piłki. Ćwiczenie wykonujemy kilka razy w 3 seriach.