Zwykłe przeziębienie czy już grypa?

Gorączka, katar, kaszel, bóle mięśni i kości ? Wielu z nas tego doświadczyło. Grypy, bo o niej mowa, nie można lekceważyć, ponieważ jest przyczyną groźnych dla zdrowia powikłań.

Grypa jest ostrą chorobą zakaźną wywołaną przez wirusy grypy. Dotychczas wyizolowane zostały trzy jego typy grypy należącego do rodziny orthomyxoviridae. W roku 1931 wyizolowano typ A, w 1939r - typ B a istnienie typu C udokumentowano w 1950 r. O przynależności wirusa do określonego podtypu decyduje charakterystyka antygenowa zewnętrznej (glikoproteinowej) osłonki wirusa. Wirusy typu A mają podstawowe znaczenie dla epidemiologii grypy. Są one odpowiedzialne za występowanie pandemii i epidemii grypy, a także za znacznie cięższy przebieg choroby. Wirusy A cechuje szczególnie duża zmienność antygenowa, co powoduje brak trwałej odporności zarówno po przebyciu zakażenia jak i po zaszczepieniu (co jest przyczyną konieczności corocznej weryfikacji składu szczepionek przeciw grypie i corocznego szczepienia).

W minionym stuleciu wirus grypy typu A kilkakrotnie atakował ludzkość wywołując epidemie grypy. W 1918 r. Była to tzw. hiszpanka, w 1957 r. grypa azjatycka, w 1968 r. - grypa Hong-Kong, a w 1977 r. grypa rosyjska. Ciężka epidemia jest rezultatem dużych zmian antygenowych wirusa (po których powstaje nowy podtyp) i występuje co 10-40 lat. Epidemie grypy o mniejszym nasileniu (występujące co 2-3 lata) są wynikiem małych zmian antygenowych. Typ B wirusa grypy wywołuje zwykle epidemie w niewielkich grupach ludzi często pozostających w styczności, a przebieg choroby jest znacznie łagodniejszy niż gdy czy czynnikiem wywołującym jest typ A. Typ C jest znacznie rzadziej wykrywany jako przyczyna grypy, a infekcja ma lżejszy przebieg niż przy zakażeniu typem A lub B. Wirus grypy występuje we wszystkich szerokościach geograficznych. W klimacie umiarkowanym (takim, jaki panuje w Polsce) epidemie występują zwykle w chłodniejszym okresie, a w klimacie tropikalnym w okresie pory deszczowej.

Jak się zakażamy?

Człowiek jest źródłem zakażenia grypą. Głównym miejscem, gdzie dochodzi do zmian podczas infekcji jest nabłonek układu oddechowego. Może też jednak dojść do zmian na skutek obecności wirusa w innych tkankach np. serca, mózgu czy tkance chłonnej. Wydzielina z dróg oddechowych zawiera duże ilości wirusa. Zakażenie szerzy się bezpośrednio z osoby na osobę, drogą kropelkową lub poprzez zakażone przedmioty. Osoba zakażona zaraża otoczenie 1-6 dni (zwykle 2-3 dni) przed wystąpieniem objawów choroby i kilka dni po ich ustąpieniu. Wirus dostaje się do organizmu przez drogi oddechowe. Grypa jest bardzo zaraźliwą chorobą, dlatego też w krótkim czasie dochodzi do wysokiej liczby zachorowań. W okresie kilku tygodni epidemii może ulec nawet do 10% danej populacji. Co ciekawe, według badań naukowych, wzrost zachorowań u dzieci poprzedza wzrost zachorowań u dorosłych.

Choroba o wielu obliczach

Infekcja może mieć przebieg od bezobjawowej, po ciężką postać stanowiąca zagrożenie dla zdrowia lub nawet zakończyć się śmiercią. Śmiertelność nie jest jednak wielka - wynosi poniżej 0,01%. Przebieg choroby zależy od: typu wirusa wywołującego grypę (najgroźniejszy jest typ A), wieku (najciężej przechodzącą ją dzieci i osoby starsze), a także współistnienia chorób przewlekłych (np. układu oddechowego czy serca). Objawy choroby są zwykle mało charakterystyczne, podobne przy zakażeniu typem A, B i C jak i podczas innych infekcji wirusowych. Są to zarówno objawy ogólne: złe samopoczucie, bóle głowy, bóle mięśniowe, gorączka , dreszcze, zwiększona potliwość, zawroty głowy, wymioty, powiększenie węzłów chłonnych, jak i objawy miejscowe: pieczenie i łzawienie spojówek, zapalenie spojówek, ból i zapalenie gardła, uczucie zatkania nosa, wodnisty katar, suchy, często męczący kaszel

Nie zawsze choroba szybko mija

Powikłania w stosunku do liczby zachorowań występują dość rzadko, tym niemniej mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia chorego. Mogą być one konsekwencją działania wirusa lub dołączenia się zakażenia bakteryjnego. Wśród wielu powikłań pogrypowych najczęściej obserwuje się zapalenie płuc i oskrzeli, ropnie płuc, zaburzenia oddychania, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, schorzenia neurologiczne. Powikłania częściej występują u małych dzieci (szczególnie poniżej 4 lat), osób w wieku podeszłym, a także u cierpiących na przewlekłe choroby układu oddechowego (jak astma, mukowiscydoza), nerek czy krwi. Czynnikiem sprzyjającym powstawaniu powikłań jest także terapia sterydowa czy choroba nowotworowa.

Jak leczymy grypę?

Leczenie grypy jest podobne jak w wielu innych infekcjach wirusowych. Podczas infekcji wskazane jest leżenie w łóżku, unikanie nadmiernego wysiłku fizycznego, spożywanie dużej ilości płynów, które tracone są w większej ilości niż zwykle z powodu gorączki i wzrostu potliwości. Podwyższoną ciepłotę ciała należy obniżać środkami przeciwgorączkowymi. Pamiętać należy, że u dzieci nie zaleca się stosowania salicylanów, ze względu na możliwość ciężkich powikłań. Polecany w tej sytuacji są preparaty na bazie paracetamolu. Jeżeli kaszel jest męczący i uporczywy, na zalecenie lekarza w większości przypadków można zastosować leki przeciwkaszlowe.

Ból gardła może być zwalczany poprzez kilkakrotne w ciągu doby płukania gardła (preparaty ziołowe, soda oczyszczona, sól kuchenna), aerozole, tabletki do ssania. Katar leczymy środkami działającymi na śluzówkę nosa, ułatwiającymi odpływ wydzieliny poprzez udrożnienie przewodów nosowych. Należy jednak pamiętać, by nie stosować ich dłużej niż 3-4 dni. Jeśli wydzielina w przewodach nosowych jest gęsta można zastosować środki rozluźniające ją np. sól fizjologiczną. W przypadku występowania powikłań bakteryjnych na zalecenie lekarza stosuje się antybiotykoterapię. Istnieją leki działające bezpośrednio na wirusa grypy. Mechanizm działania tych leków nie jest jednak do końca zbadany. Zastosowanie ich ma sens wyłącznie w przypadku, gdy zakażenie wirusowe z całą pewnością spowodowane jest wirusem grypy, a nie innym powodującym podobne objawy. Udokumentowanie tego wymaga wysoko specjalistycznych badań.

Szczepionka - najskuteczniejszą formą zapobiegania

Aby ustrzec się przed zachorowaniem należy unikać kontaktu z chorym pamiętając, że zakazić można się jeszcze kilka dni po ustąpieniu objawów. Jednakże sposób ten nie jest całkowicie skuteczny ze względu na fakt, iż przed wystąpieniem objawów osoba zakażona także zaraża. Zastosowanie prawidłowych zasad higieny (osłona nosa i ust podczas kichania czy kaszlu) nie jest także wystarczającym zabezpieczeniem przed zachorowaniem.

Najbardziej skuteczna metodą zapobiegania infekcjom grypowym i związanym z nimi powikłaniom jest uodpornienie bierne poprzez szczepienie. Ze względu na stale zmieniającą się budowę antygenową wirusów grypy, aby uzyskać odporność, konieczne jest coroczne opracowywanie nowych szczepionek i coroczne szczepienie pacjentów. Skład szczepionek aktualizowany jest każdego roku przez Światową Organizację Zdrowia. Zalecenia są ustalane na wiosnę na podstawie szczepów krążących w poprzednim sezonie. Zwykle w szczepionce znajdują dwa szczepy typu A i jeden szczep typu B.

 Obecnie stosuje się szczepionki, w skład których wchodzą fragmenty wirusa (szczepionki podjednostkowe i typu "split"). Pozwala to ograniczyć zawartość elementów najczęściej powodujących objawy uboczne, a także elementów nie wpływających na proces wytwarzania odporności. Schemat szczepienia zwykle podany jest na załączonej do szczepionki ulotce.

 U dzieci szczepionych pierwszy raz lub gdy okres od ostatniego szczepienia przeciwko grypie wynosi ponad 4 lata może zachodzić konieczność podania dwóch dawek w odstępie 4-6 tygodni, aby osiągnąć odporność. Dawka szczepionki jest ustalana przez lekarza pierwszego kontaktu. Szczepienie powinno odbywać się po uprzednim badaniu lekarskim i powinno być wykonane w punkcie szczepień. Jeżeli szczepionka jest kupowana poza punktem szczepienia (np. w aptece oddalonej od niego) należy pamiętać, że powinna być ona przechowywana w temperaturze od +2 do +4 stopni Celsjusza. Szczepienia najczęściej dokonuje się poprzez iniekcję w mięsień naramienny, młodszym dzieciom podaje się w przednio-boczną część uda.

Szczepienia już od września

Aby uzyskać optymalny efekt szczepienie powinno być przeprowadzone nie później niż 2 tygodnie i nie wcześniej niż pół roku przed sezonem zachorowań. To oznacza, że w Polsce, jak w innych krajach klimatu umiarkowanego, gdzie epidemie występują zwykle w styczniu i lutym, szczepień należy dokonywać w trzecim kwartale roku poprzedzającego. Odłożenie szczepienia na sezon grypowy może spowodować, że do zakażenia dojdzie przed wytworzeniem odporności i mimo zaszczepienia dojdzie do zachorowania. Dodatkowo mogą się wówczas pojawić objawy niepożądane szczepienia.

Szczepionki zalecane (typu "split" i podjednostkowe) należą do bezpiecznych i rzadko powodujących odczyny niepożądane. W ciągu 24 godzin po szczepieniu może wystąpić gorączka, objawy grypopodobne. Przeciwwskazaniem do szczepienia jest uczulenie na neomycynę lub białko jaja kurzego o charakterze pokrzywki, skurczu oskrzeli lub obrzęku naczynioruchowego. Według Amerykańskiego Komitetu do spraw Szczepień (ACIP) zaleca się szczepienie przeciwko grypie niemowlętom i małym dzieciom, osobom u których grypa może mieć szczególnie ciężki przebieg, po 50 roku życia., a także osobom mogącym zarazić osoby z grupy ryzyka. Szczepienia przeciwko grypie są zalecane, nie należą do obowiązkowych, co oznacza że państwo nie refunduje ich kosztów. Decyzję o szczepieniu należy rozważyć przed okresem potencjalnej epidemii, we wrześniu już powinny być dostępne preparaty z aktualnym składem.

Grypa u dzieci

U małych dzieci przebieg choroby jest pod pewnymi względami nieco odmienny niż u dorosłych. Wzrost ciepłoty ciała jest wyższy, pojawiają się dreszcze, osłabienie, zwiększona potliwość, niepokój, często dochodzi do zapalenia gardła, krtani i tchawicy, oskrzeli czy płuc. Zapalenie krtani i tchawicy na skutek zakażenia wirusem grypy typu A często ma bardzo ciężki przebieg. Na początku choroby, na skutek dużej zwyżki ciepłoty ciała, mogą wystąpić drgawki gorączkowe. Nierzadko obserwuje się biegunkę, a w co czwartym przypadku dochodzi do zapalenia ucha środkowego. Na skórze często występuje zaczerwienienie lub wysypka. U noworodków i niemowląt objawami mogą także być apatia lub rozdrażnienie, senność, bezdechy, trudności w karmieniu, ubytek masy ciała.

Szczepionki donosowe

Wydaje się, że przyjęcie szczepionki drogą donosową mogłoby korzystnie wpłynąć na proces powstawania odporności przeciwko grypie i byłoby mniej kłopotliwe (uniknięcie iniekcji). Istnieją próby wytworzenia takiej szczepionki. Jedną z nich zastosowano w Szwajcarii. Okazało się jednak że powodowała ona porażenia nerwów czaszkowych i szczepionkę wycofano z produkcji. W USA stosowane są masowo donosowe szczepionki przeciw grypie(zawierające żywe wirusy). Nie wiadomo jednak do tej pory, czy nie istnieje ryzyko zarażenia się od w ten sposób zaszczepionej osoby. Wymaga to dalszych badań.

 Zalecenia ACIP z 2003r. dotyczące szczepień przeciwko grypie: 1. Niemowlęta i małe dzieci w wieku od 6 do 23 miesięcy 2.Osoby, u których grypa może mieć szczególnie ciężki przebieg Powyżej 65 roku życia Pensjonariusze domów opieki i osoby przebywające tammające problemy zdrowotne (niezależnie od wieku).

Dorośli i dzieci z przewlekłymi chorobami dróg oddechowych - astmą, mukowiscydozą, przewlekłymi chorobami serca, przewlekłymi chorobami nerek, cukrzycą, hemoglobinopatią, w stanach obniżonej odporności wywołanej chorobą lub leczeniem Dzieci i nastolatki przewlekle leczone aspiryną Kobiety w drugim i trzecim trymestrze ciąży w sezonie grypowym 3.Osoby pomiędzy 50 a 60 rokiem życia 4.Osoby mogące zarazić osoby z grupy ryzyka. Pracownicy służby zdrowia Pracownicy domów opieki zdrowotnej, opiekujący się osobami z grup ryzyka Domownicy, w tym dzieci przebywające z osobami z grup ryzyka.

 Zalecenia ACIP z 2003r. dotyczące szczepień przeciwko grypie: 1. Niemowlęta i małe dzieci w wieku od 6 do 23 miesięcy 2.Osoby, u których grypa może mieć szczególnie ciężki przebieg Powyżej 65 roku życia Pensjonariusze domów opieki i osoby przebywające tammające problemy zdrowotne (niezależnie od wieku) Dorośli i dzieci z przewlekłymi chorobami dróg oddechowych - astmą, mukowiscydozą, przewlekłymi chorobami serca, przewlekłymi chorobami nerek, cukrzycą, hemoglobinopatią, w stanach obniżonej odporności wywołanej chorobą lub leczeniem Dzieci i nastolatki przewlekle leczone aspiryną Kobiety w drugim i trzecim trymestrze ciąży w sezonie grypowym 3.Osoby pomiędzy 50 a 60 rokiem życia 4.Osoby mogące zarazić osoby z grupy ryzyka. Pracownicy służby zdrowia Pracownicy domów opieki zdrowotnej, opiekujący się osobami z grup ryzyka Domownicy, w tym dzieci przebywające z osobami z grup ryzyka.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus