Liczby dla serca

Stosowanie odpowiedniej profilaktyki a w razie konieczności wdrożenie odpowiedniego leczenia farmakologicznego w znaczny sposób zmniejsza ryzyko wystąpienia poważnych powikłań, w tym zgonów związanych z chorobami układu sercowo-naczyniowego. Bardzo ważne w ramach profilaktyki wykonywanie odpowiednio często kilku prostych badań kontrolnych, które pozwolą wykryć, że w naszym organizmie dzieje się coś niedobrego.

Badanie ciśnienia krwi

U zdrowej osoby ciśnienie nie powinno przekraczać wartości 140/90 mmHg. Ciśnienie 140/90 mmHg to wartość graniczna, powyżej której mówi się już o nadciśnieniu.

Kłopoty z nadciśnieniem polegają na jego utajonym działaniu. Początkowo przebiega niemal bezobjawowo. Jeśli ciśnienie jest wysokie może powodować m.in. bóle z tyłu głowy, zawroty głowy, zmniejszoną tolerancję wysiłku fizycznego. Jednakże objawy te są tak powszechne i mało charakterystyczne, że trudno wiązać je z podwyższonym ciśnieniem krwi. Z tego m.in. względu dolegliwość ta może pozostać nierozpoznana przez wiele lat i powoli zwiększać ryzyko wystąpienia zawału serca, udaru mózgu, niewydolności krążeniowo-oddechowej, zaburzeń pracy nerek czy nieodwracalnych zmian w oku. Jeśli nadciśnienie zostaje odpowiednio wcześnie wykryte ryzyko wystąpienia wyżej wymienionych powikłań jest znacznie ograniczone, dlatego tak ważne jest kontrolne badanie ciśnienia krwi.

Pamiętaj!

Badanie ciśnienia krwi umożliwia rozpoznanie nadciśnienia tętniczego krwi oraz jego kontrolę. Jest również pomocne w diagnozowaniu innych dolegliwości, których przyczyną mogą być np. spadki lub wahania ciśnienia tętniczego.

W celu uzyskania wiarygodnego wyniku pomiaru ciśnienia krwi na godzinę przed pomiarem nie należy palić tytoniu i pić kawy. Pomiaru dokonuje się w pozycji siedzącej, po co najmniej 5 minutowym odpoczynku. Jeżeli podczas kontrolnego badania uzyskamy niepokojący wynik (wartość 140/90 mmHg) konieczne jest kilkukrotne powtórzenie badania. Dopiero na podstawie kilkukrotnych pomiarów ciśnienia krwi, dokonywanych w spoczynku można zdiagnozować nadciśnienie.

Gdy ciśnienie za wysokie

Leczenie nadciśnienia to nie tylko regularne przyjmowanie leków, ale również wdrożenie odpowiedniej profilaktyki obejmującej m.in.: obniżenie masy ciała i odpowiednie odżywianie, ograniczenie spożycia soli, zwiększenie aktywności fizycznej, zaprzestanie palenia papierosów i ograniczenie spożycia alkoholu.

Badanie poziomu cukru

Stężenie glukozy na czczo we krwi <100mg/dl uznawane jest za prawidłową glikemię. Stężenia wyższe to niepokojący sygnał. Wysoki poziom cukru może wskazywać na występowanie stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy.

Cukrzyca to przewlekła choroba o złożonej i różnorodnej etiologii, charakteryzująca się  zwiększonym poziomem cukru we krwi (hiperglikemia). Jej przyczyną  jest brak lub nieprawidłowe działanie insuliny – hormonu, dzięki któremu glukoza przechodzi z krwi do wnętrza komórek, gdzie jest spalana, co powoduje uwolnienie niezbędnej dla organizmu energii.

Cukrzyca zwiększa zapadalność i umieralność z powodu chorób układu krążenia, szczególnie o etiologii miażdżycowej, tym bardziej, że powikłania te mogą być obecne już na wiele lat przed klinicznym ujawnieniem się cukrzycy, w stanie przedcukrzycowym i w czasie rozpoznania cukrzycy. I tak np. u chorych na cukrzycę choroba wieńcowa powoduje 2-4-krotnie większą chorobowość i umieralność w porównaniu z osobami bez cukrzycy. Cukrzyca stanowi najczęstszą przyczynę zawału serca u serca u ludzi poniżej 30 roku życia, przy czym jest znacznie mniej prawdopodobne, że osoba chora na cukrzycę przeżyje zawał. 

O ile rozpoznanie cukrzycy typu 1 jest stosunkowo łatwe ze względu na występowanie kilku, intensywnie nasilonych objawów (m.in. zwiększone pragnienie, zwiększone wydalanie moczu, zwiększony apetyt, przy jednoczesnym spadku masy ciała, ogólny stan osłabienia, zaburzenia widzenia) o tyle w przypadku cukrzycy typu 2 nie jest to już takie proste. Cukrzyca typu 2 może dość długo może rozwijać ukryciu, nie dając żadnych objawów, podstępnie degradując zdrowie. Objawy mogą być trudno uchwytne i długo nie budzą podejrzeń chorego. Blisko połowę przypadków cukrzycy typu 2 jest rozpoznawana, gdy choroba znacznie się rozwinie lub, gdy rutyno oznacza się stężenie glukozy we krwi z innych powodów. 

Kontroluj poziom cukru! Nie czekaj aż choroba sama da o sobie znać!

Badanie cukru we krwi należy wykonywać regularnie, co najmniej raz na 3 lata u wszystkich osób po 45 roku życia.

U osób szczególnie zagrożonych cukrzycą takie badanie należy wykonywać niezależnie od wieku raz na rok. Do grupy zwiększonego ryzyka zaliczane są m.in.: osoby dziedzicznie obciążone cukrzycą (cukrzyca u rodziców lub rodzeństwa), kobiety, które miały cukrzycę w okresie ciąży, osoby otyłe, osoby mało aktywne fizyczne, cierpiące na choroby serca, nadciśnienie jak również osoby z zaburzeniami lipidowym.

Badanie polega na oznaczeniu poziomu cukru we krwi na czczo. Czyli w ramach przygotowania do badania nie należy nic jeść, przez co najmniej 6 godzin przed pobraniem krwi. Badanie powinno być wykonane z krwi pobranej z żyły. 

Wysoki poziom cukru

Gdy wartości nie są prawidłowe tzn. stężenie cukru we krwi oznaczone na czczo przewyższa wartość 100 mg/dl należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Działanie profilaktyczne tak jak w większości czynników zwiększonego zachorowania na choroby układu sercowo-naczyniowego, również i w tym przypadku polega przede wszystkim na prowadzeniu zdrowego trybu życia. Zdrowa dieta oraz regularna aktywność fizyczna to elementy, które w istotny sposób mogą przyczynić się do ograniczenia ryzyka wystąpienia choroby jak również poprawić efektywność leczenia. Odpowiednia profilaktyka jest szczególnie ważna dla osób otyłych oraz prowadzących siedzący tryb życia.

Badanie poziomu cholesterolu

Cholesterol to tłuszczowy związek chemiczny, niezbędny do życia. Bierze udział w tworzeniu hormonów steroidowych, kwasów żółciowych i witaminy D. Jest składnikiem błon komórkowych, potrzebnym do prawidłowego rozwoju każdego człowieka. Częściowo powstaje w organizmie, przede wszystkim w wątrobie, a częściowo pochodzi z pożywienia. Na jego stężenie wpływa m.in.: dieta, aktywność fizyczna, wiek, płeć oraz czynniki genetyczne.

Cholesterol jest substancją  tłuszczową nierozpuszczalną w wodzie i nie może być  sam transportowany we krwi. Dlatego też łączy się z białkami, fosfolipidami i triglicerydami, tworząc lipoproteiny. Różnią się one miedzy sobą pod względem zawartości cholesterolu, triglicerydów i białek. W zależności od tego, jakie proteiny przenoszą cholesterol, rozróżnia się jego 3 frakcje: LDL, HDL i VLDL. 

Prawidłowe wartości lipidów we krwi

To, czy określony poziom cholesterolu uważany jest za dopuszczalny, zależy od tego, czy występują  inne czynniki związane z ryzykiem chorób serca. I tak zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego w pierwotnej profilaktyce chorób układu sercowo-naczyniowego dopuszczalne są jako prawidłowe następujące wartości:

cholesterol całkowity < 190 mg/dl (5 mmol/l)

frakcja LDL cholesterolu < 115 mg/dl (3 mmol/l)

frakcja HDL cholesterolu:

  •  dla mężczyzn >40 mg/dl (1mmol/l)
  •  dla kobiet >46 mg/dl (1,2 mmol/l)

trigliceydy                            <150 mg/dl (1,7 mmol/l).

A w profilaktyce wtórnej dla osób z chorobą wieńcową i cukrzycą za wartości prawidłowe przyjmuje się:

cholesterol całkowity        < 175mg/dl (4,5 mmol/l)

frakcja LDL cholesterolu < 100 mg/dl (2,5 mmol/l)

frakcja HDL cholesterolu: < 70 mg/dl (2mmol/l)*

  • dla mężczyzn >40 mg/dl (1mmol/l)
  • dla kobiet >46 mg/dl (1,2 mmol/l)

trigliceydy <150 mg/dl (1,7 mmol/l).

      * dla pacjentów szczególnie wysokiego ryzyka

Czyli u zdrowej osoby, nieobciążonej dodatkowym czynnikiem ryzyka poziom cholesterolu całkowitego nie powinien przekraczać wartości 190 mg/dl. Trzeba w tym miejscu jednak koniecznie dodać, że bardzo ważne są też właściwe wartości LDL cholesterolu. Zbyt wysoki poziom złego cholesterolu LDL, zwiększa ryzyko chorób układu krążenia, nawet, jeśli poziom cholesterolu całkowitego jest w normie.

Długoletnie badania kliniczne wykazały bezpośredni związek pomiędzy stężeniem frakcji LDL cholesterolu a chorobą niedokrwienną serca. To właśnie ta frakcja cholesterolu odgrywa kluczową rolę w patogenezie powstawania blaszki miażdżycowej. 

Zaburzenia gospodarki lipidowej organizmu należą do głównych czynników ryzyka wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, zawału serca i udaru mózgu. Ryzyko pojawienia się zawału serca u osób ze zwiększonym stężeniem cholesterolu jest znacznie większe niż w populacji z prawidłowym poziomem cholesterolu.

Niestety hipercholesterolemii (tj. podwyższonemu stężeniu cholesterolu w osoczu krwi) zazwyczaj nie towarzyszą żadne objawy. Często przez długi okres czasu nie wiemy o wysokim poziomie cholesterolu we krwi. Dlatego ważne jest określenie poziomu cholesterolu i obniżenie go do wartości pożądanych.

Każda osoba powyżej 20 roku życia powinna oznaczać poziom cholesterolu całkowitego we krwi raz na 5 lat, a po ukończeniu 40 roku życia raz na 2 lata. W przypadku stwierdzenia podwyższonych wartości cholesterolu całkowitego lub obecności innych czynników ryzyka choroby wieńcowej, badanie poziomu cholesterolu we krwi powinno być wykonywane częściej (raz na rok).

Najlepszym sposobem oznaczenia poziomu cholesterolu we krwi jest wykonanie pełnego profilu lipidowego (lipidogramu) obejmującego poziomy cholesterolu całkowitego, frakcji LDL („złego” cholesterolu), frakcji HDL („dobrego” cholesterolu) oraz trójglicerydów.

Oznaczenie powinno być  przeprowadzane bezwzględnie na czczo (14-16 godzin po posiłku). Zwykle krew pobierana jest w porze rannej. Rano przed badaniem można napić  się jedynie wody lub słabej niesłodzonej herbaty.

Najlepiej na kilka dni przed badaniem utrzymywać stałą dietę oraz unikać spożywania nadmiernej ilości tłuszczów, alkoholu i palenia papierosów. Przyjmując jakieś leki, szczególnie wpływające na poziom cholesterolu należy pamiętać o ich zażyciu w porze wyznaczonej przez lekarza. 

Gdy wyniki badań odbiegają od wartości prawidłowych

Podstawowym warunkiem efektywnego leczenia zaburzeń lipidowych jest zmiana stylu życia. Osoby otyłe powinny podjąć odchudzanie się. Należy rygorystycznie przestrzegać diety niskotłuszczowej oraz zwiększyć podaż błonnika pokarmowego i fitosteroli roślinnych. Bezwzględnie należy zaprzestać palenia papierosów. Pod kontrolą lekarza należy dostosować rodzaj i intensywność wysiłku fizycznego.

Jeśli zmiana stylu życia i zastosowanie właściwej diety nie przyniosą spodziewanego rezultatu w ciągu 6-12 miesięcy lub, jeśli cholesterol jest bardzo wysoki, konieczne jest rozpoczęcie podawania leków hipolipemizujących (obniżających cholesterol i trójglicerydy). W przypadku osób obciążonych wieloma czynnikami ryzyka lub z rozpoznanymi chorobami układu sercowo-naczyniowego odpowiednie leczenie wdrażane jest wcześniej. 

Kontrola wagi

Nadwaga, a szczególnie otyłość jest stanem predysponującym do rozwoju wielu groźnych chorób m.in. cukrzycy typu II, nadciśnienia tętniczego, hiperlipidemii (stan podwyższonego poziomu cholesterolu i triglicerydów we krwi). Poza tym otyłość sama w sobie jest czynnikiem predysponującym do rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego, ponieważ dodatkowa masa ciała dodatkowo obciąża serce.

Otyłość jest procesem chorobowym polegającym na magazynowaniu w organizmie nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej.

Przyczyną otyłości jest przyjmowanie nadmiaru energii w stosunku do jej zużycia. Nie zawsze jest ona bezpośrednią konsekwencją przejadania się. Szczególnie u ludzi starszych wydatek energetyczny związany aktywnością fizyczną jest z upływem lat coraz mniejszy. Jeżeli przy tym pobór pokarmu nie zmienia się, to istnieją warunki do rozwoju otyłości. Występowanie otyłości warunkują również czynniki genetyczne, zaburzenia czynności gruczołów wydzielania wewnętrznego, zażywanie niektórych leków czy uszkodzenie ośrodków podwzgórza.

W ocenie otyłości bierzemy pod uwagę zarówno stopień jak i typ otyłości.

Stopień otyłości określa współczynnik masy ciała BMI (Body Mass Index), który można obliczyć wg wzoru: masa ciała (kg)/wzrost (m)2.

Np. jeżeli ktoś przy wadze 90 kg ma wzrost 190 to jego BMI wynosi w przybliżeniu 25 kg/m2.

Wartość wskaźnika BMI pomiędzy 25-30 kg/m2 wskazuje na nadwagę, a powyżej 30 kg/m2 na otyłość.

Wyróżniamy dwa typy otyłości:

  • udowo-pośladkową (gynoidalną) tzw. otyłość typu „gruszka”, gdy nadmiar tkanki tłuszczowej gromadzi się głównie w obrębie ud i pośladków. Ten typ otyłości występuje przede wszystkim u kobiet
  • brzuszną (trzewną, androidalną) tzw. otyłość typu „jabłko”, gdy nadmiar tkanki tłuszczowej gromadzony jest w okolicy brzucha i to zarówno w obrębie tkanki podskórnej jak i wewnątrz jamy brzusznej. Ten typ otyłość jest charakterystyczny dla mężczyzn, ale zdarza się też u otyłych kobiet, szczególnie po okresie menopauzy.

Aby sprawdzić, jaki typ otyłości występuje u osoby z nadwagą należy określić wartość wskaźnika WHR (Waist/Hip Ratio), który jest stosunkiem obwodu talii do bioder. 

WHR  jest niższy niż 0,8 u kobiet lub 1,0 u mężczyzn świadczy o otyłość udowo-pośladkowej

WHR  jest wyższy niż  0,8 u kobiet lub 1,0 u mężczyzn świadczy o otyłość brzusznej

Otyłość brzuszna dużym zagrożeniem dla zdrowia

Otyłość typu brzusznego uznawana jest za niezależny, wręcz dominujący czynnik ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Jest ona częścią złożonego zespołu zaburzeń metabolicznych i stanowi ryzyko wystąpienia zmian biochemicznych, które prowadzą do rozwoju cukrzycy typu 2, choroby niedokrwiennej serca oraz udaru mózgu. Ten typ rozmieszczenia tkanki tłuszczowej może występować także u osób z prawidłową lub lekko podwyższoną masą ciała i stanowi wówczas czynnik ryzyka również dla tej grupy osób.

Otyłość brzuszną można rozpoznać na podstawie wspomnianego wcześniej wskaźnika WRH lub na podstawie bardzo prostego pomiaru –obwodu pasa 2,5 cm powyżej pępka.

Otyłość brzuszną rozpoznaje się, gdy obwód pasa 2,5 cm powyżej pęka jest większy niż  102 cm u mężczyzny i 88 cm u kobiety. 

Walka z nadwagą jest zadaniem długotrwałym. 

Zmniejszenie masy ciała jest bardzo ważnym elementem zapobiegania chorobom układu krążenia u osób z nadwagą i otyłością. Utrata 5-10% wagi wyjściowej w czasie 6 miesięcy już może przynieść wymierne korzyści zdrowotne.

Docelowo należy dążyć do uzyskania prawidłowej masy ciała (BMI poniżej 25kg/m2). Nie mniej jednak uzyskanie trwałego obniżenia masy ciała do wartości prawidłowych często bywa bardzo trudne, a czasami wręcz nierealne do osiągnięcia. Dlatego przyjmuje się że ważniejsze jest utrzymanie efektu częściowej redukcji nadwagi, niż uzyskanie prawidłowego BMI , bez szansy na to, że efekt będzie trwały.

Podsumowując

Jeśli chcesz utrzymać serce w dobrej formie warto zapamiętać następujące liczby: 

  •     140/90 mmHg –  poniżej tej wartości ciśnienie uważane jest za prawidłowe
  •     <100 mg/dl –prawidłowa glikemia na czczo
  •     < 190 mg/dl –prawidłowy poziom cholesterolu we krwi
  •     102/88 cm – nie więcej powinien wynosić obwód pasa odpowiednio u mężczyzn i u kobiet.

Stanowią one podstawę  kontroli czynników ryzyka chorób układu krążenia. Dbałość o to by nie przekroczyć powyższych wartości granicznych znacząco ogranicza zachorowalność na choroby układu sercowo- naczyniowego.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus