100 dni krztuśca

Krztusiec jest jedną z 10 chorób zakaźnych najczęściej powodujących zgon u dzieci. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) każdego roku odnotowuje do 40 milionów przypadków krztuśca, z czego 400 tys. kończy się śmiercią. Obecnie na całym świecie obserwowany jest wzrost zachorowań głównie w grupie młodzieży i dorosłych, u których zanika odporność uzyskana w wyniku szczepienia w dzieciństwie.

Krztusiec jest chorobą, wywołaną przez bakterię Bordetella pertussis, potocznie nazywaną pałeczką krztuśca. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub bezpośrednio przez kontakt z osobą chorą. Krztusiec cechuje duża zaraźliwość – po kontakcie z zarażonym może zachorować nawet 100 proc. osób.

Według prof. Janusza Ślusarczyka, kierownika Zakładu Zdrowia Publicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, odporność swoista przeciwko krztuścowi, mierzona poziomem przeciwciał, zanika po 6-12 latach od podania ostatniej dawki szczepionki i po około 15 latach po przechorowaniu krztuśca. Wzrost zachorowalności w krajach rozwiniętych dotyczy przede wszystkim nastolatków i osób dorosłych.

– Badania kliniczne i epidemiologiczne wykonywane od lat 90. XX wieku wykazują, że dorośli są ważnym rezerwuarem B. pertussis i częstym źródłem zakażenia niemowląt – twierdzi prof. Ślusarczyk.

W Polsce największą liczbę zachorowań (prawie 96 tys.) na krztusiec zanotowano w 1960 r. Była to bezpośrednia przyczyna wprowadzenia szczepień przeciw krztuścowi do programów szczepień ochronnych. Dzięki temu w ciągu 30 lat od przeprowadzania obowiązkowych szczepień liczba zachorowań ustabilizowała/zatrzymała się na poziomie kilkuset zachorowań rocznie (107 przypadków w 1989).

– Jednak od 1990 roku obserwuje się wyraźną tendencję wzrostową. Jednocześnie nastąpiło przesunięcie zachorowań na starsze grupy wiekowe – podkreśla prof. Ślusarczyk.

W 2007 r. ponad 60 proc. przypadków krztuśca dotyczyło osób powyżej 10. roku życia, a  największą zapadalność odnotowano w grupie 10-14 lat – 32 procent.

Ciężki przebieg krztuśca u niemowląt

Przebieg krztuśca i jego obraz kliniczny zależą od wieku chorego. U dorosłych przebiega dość łagodnie, ale mogą oni zarażać niemowlęta, dla których choroba stanowi zagrożenie życia.

– Największe ryzyko ciężkiego przebiegu tej choroby, powikłań i zgonu, dotyczy niemowląt – twierdzi dr n. med. Ewa Duszczyk z Kliniki Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Typowym objawem krztuśca jest długo utrzymujący i nasilający się kaszel, który zwykle występuje napadowo. Krztusiec u najmłodszych przebiega w postaci kaszlu, po którym następuje bezdech i sinica. Osoby dorosłe chorują bez charakterystycznych objawów, jedynym symptomem może być długotrwale utrzymujący się kaszel. W wielu przypadkach mylony jest z astmą, zapaleniem krtani i zapaleniem oskrzeli.

Typowy przebieg krztuśca, występujący u osób starszych i nieuodpornionych dzieci, charakteryzuje się trzema fazami. W pierwszym, trwającym około dwóch tygodni, okresie nieżytowym, występują objawy przeziębienia z niewysoką gorączką i suchym kaszlem. Następnie choroba przechodzi w fazę napadową, dla której typowe są gwałtowne ataki bardzo męczącego kaszlu z tzw. zanoszeniem się i charakterystycznym „pianiem” oraz odkrztuszaniem gęstej wydzieliny śluzowej. Napadom kaszlu mogą towarzyszyć bladość lub zaczerwienienie skóry, wytrzeszcz oczu, wysuwanie języka, duszność, sinica, wymioty i znaczne wyczerpanie. W trzecim okresie choroby – fazie rekonwalescencji – ustają napady kaszlu i wymiotów, poprawia się apetyt i nastrój pacjenta. Nierozpoznany krztusiec u dzieci starszych, młodzieży i osób dorosłych stanowi zagrożenie dla niemowląt, które nie otrzymały jeszcze pełnego cyklu szczepień przeciwko krztuścowi.

U niemowląt mogą wystąpić drgawki, bezdech oraz zapalenie mózgu. W wyniku powikłań do trwałego uszkodzenia mózgu dochodzi w 2 proc. przypadków.

– U niemowląt zamiast kaszlu występuje utrudniony oddech, kichanie, łzawienie, sinica i bezdechy – mówi dr Ewa Duszczyk. Według jej opinii, bezdech może być jedyną manifestacją krztuśca u niemowlęcia i jednocześnie przyczyną zgonu dziecka. – Należy uznać, że krztusiec u niemowląt jest realnym zagrożeniem dla życia dziecka – podkreśla dr Ewa Duszczyk.

Powikłania po krztuścu

Krztusiec u małych dzieci może powodować ciężkie zapalenie płuc, trwałe uszkodzenie mózgu, a nawet opóźnienie rozwoju fizycznego i umysłowego. Może dojść do zaburzenia świadomości, uszkodzenia słuchu i wzroku. Częstym powikłaniem jest także zapalenie ucha środkowego.

Natomiast krztusiec w wieku dorosłym charakteryzuje się głównie długotrwałym napadowym kaszlem. Z tego powodu często jest nazywany „100-dniowym kaszlem”. Z przeprowadzonych badań wynika, że prawie 80 proc. osób dorosłych z potwierdzonym rozpoznaniem zgłaszało kaszel trwający co najmniej trzy tygodnie, a u 27 proc. z nich kaszel utrzymywał się ponad 90 dni. W połowie przypadków napady kaszlu kończą się atakiem duszności lub wymiotami. Wielu chorych ma problemy ze snem. Krztusiec może być przyczyną zapalenia płuc i zapalenia ucha środkowego. U osób starszych choroba może wywołać wewnątrzczaszkowe krwawienie i w efekcie może doprowadzić do śmierci.

Ze względu na nietypowe objawy, krztusiec bywa źle diagnozowany i nieskutecznie leczony. Błędne rozpoznanie choroby prowadzi do niepotrzebnych i męczących badań (np. w celu wykluczenia zmian nowotworowych w płucach) oraz naraża osobę chorą na groźne powikłania.

Szczepienia przeciw krztuścowi

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania krztuścowi jest szczepienie. U niemowląt powszechnie stosuje się szczepionki skojarzone chroniące jednocześnie przed trzema chorobami: błonicą, tężcem i krztuścem (DTP). Jednakże po około 6-12 latach od zaszczepienia lub przechorowania odporność organizmu zanika. Dlatego przypominające dawki szczepionki są niezbędne w celu zmniejszenia zachorowalności na krztusiec.

W Polsce cykl szczepień przeciwko krztuścowi, błonicy i tężcowi przeprowadzany jest w pierwszym półroczu życia dziecka, a dawka przypominająca podawana jest w szóstym roku życia – przypomina prof. Janusz Ślusarczyk.

Jak podkreśla, z uwagi na wzrastającą liczbę zachorowań na krztusiec wśród młodzieży i dorosłych, w wielu krajach Europy (m.in. w Belgii, Niemczech, we Włoszech) wprowadzono już obowiązkowe szczepienia przeciw krztuścowi dla nastolatków.

Szczepienia przeciw krztuścowi dla młodzieży w wieku 11-18 lat oraz dorosłych w wieku 19-64 lat rekomendowane są też przez amerykański Komitet Doradczy ds. Szczepień (Advisory Committee for Immunization Practices, ACIP). Amerykańscy eksperci zalecają wykonanie tych szczepień szczególnie kobietom planującym ciążę lub będącym bezpośrednio po porodzie, innym dorosłym spodziewającym się bliskich kontaktów z niemowlętami (np. dziadkom), a także pracownikom ochrony zdrowia w szpitalach i ambulatoriach. Nad przygotowaniem podobnych zaleceń dotyczących szczepień przeciwko krztuścowi u młodzieży i dorosłych pracuje obecnie Polskie Towarzystwo Wakcynologii.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus