Anemia z braku żelaza, normy żelaza
Ewa Pakuła

Anemia z braku żelaza, normy żelaza

Anemia, czyli niedokrwistość, jest bardzo częstym problemem w praktyce lekarskiej. Wbrew pozorom nie jest to jednostka chorobowa, lecz zespółobjawów towarzyszący wielu różnym chorobom, który zawsze wymaga ustalenia przyczyny.

Krew jest tkanką płynną, składającą się z osocza i elementów morfotycznych krwi, m.in. erytrocytów, które zawierają hemoglobinę. Ów czerwony barwnik ma wyjątkową zdolność odwracalnego łączenia się z tlenem i dwutlenkiem węgla, co warunkuje wymianę gazową w płucach i dostarczanie tlenu do wszystkich komórek naszego ciała. Dlatego już łagodna niedokrwistość wywiera niekorzystny wpływ na funkcje całego organizmu w związku ze zmniejszeniem masy krwinek czerwonych, czyli nośnika tlenu, doprowadzając do pogorszenia utlenowania tkanek i narządów.

Ważne wskaźniki badania krwi w kontekście anemii

Istotą niedokrwistości, niezależnie od przyczyny, jest zmniejszenie stężenia hemoglobiny (Hb), wskaźnika hematokrytu we krwi (Htk) i liczby krwinek czerwonych.

Ze względu na nasilenie wyróżnia się anemię:
łagodną – Hb 10,0-12,0 (lub u mężczyzn do 13,5) g/dl
umiarkowaną – Hb 8,0 – 9,9 g/dl
ciężką – Hb 6,5-7,9 g/dl
zagrażającą życiu – Hb < 6,5 g/dl.

Podstawowym badaniem dodatkowym w diagnostyce anemii jest morfologia krwi obwodowej, przy czym poniższe normy mogą nieznacznie różnić się od norm podawanych przez poszczególne laboratoria w kraju, dlatego należy traktować je orientacyjnie.

Hemoglobina:   
– kobiety12-16 g/dl   
– mężczyźni  14-18 g/dl
Hematokryt (stosunek między objętością erytrocytów a objętością całej krwi):
– kobiety 37-47%,
– mężczyźni  40-54%
Erytrocyty:   
– kobiety 3,5 – 5,2 x 106/mm3   
– mężczyźni 4,2 – 5,4 x 106/mm3
Wskaźniki czerwonokrwinkowe:
MCH (średnia masa hemoglobiny w erytrocycie) 27-31 pg/krwinkę
MCHC (średnie stężenie hemoglobiny w erytrocycie ) 32-36 g/dl
MCV (średnia objętość erytrocytu) 80-100 fl.
Leukocyty:
4000-10000/mm3
Płytki krwi:
130-400 x 103/mm3

Retikulocyty (niedojrzałe postacie krwinek czerwonych, które bezpośrednio poprzedzają dojrzałe erytrocyty. Uzupełniają one fizjologicznie niszczone krwinki czerwone oraz pojawiają się w większej ilości w sytuacjach utraty erytrocytów, np. po krwawieniu czy krwotoku i w sytuacji pobudzenia szpiku do wytwarzania erytrocytów poprzez podaż żelaza) – 5-15%.

Obraz odsetkowy leukocytów (tzw. wzór Schillinga):
1. granulocyty obojętnochłonne 60-70%, w tym:     
– z jądrem pałeczkowatym 3-5%
– z jądrem segmentowanym 57-65%
2. granulocyty kwasochłonne: 2-4%
3. granulocyty zasadochłonne: 0-1%
4. limfocyty: 20-45%
5. monocyty: 4-8%

Dodatkowo przy anemii bada się wskaźniki gospodarki żelazowej:

1. żelazo 60-180 ľg /dl
2. ferrytyna w osoczu
– kobiety: 10-200 ľg/l
– mężczyźni: 15-400 ľg/l
3. całkowita zdolność wiązania żelaza (TIBC):
– kobiety 40-80 ľmol/l (223-446 ľg/dl
– mężczyźni 45-70 ľmol/l (251-391 ľg/dl)
4. utajona zdolność wiązania żelaza (UIBC) 27-60 ľmol/l.

Podstawowe mechanizmy powstawania anemii to głównie:
•    utrata krwi
•    nieefektywna erytropoeza, tj. zmniejszone wytwarzanie erytrocytów
•    nadmierna hemoliza, czyli niszczenie erytrocytów.

Rozpoznając anemię, wykluczamy przede wszystkimi możliwość krwawienia, a następnie rozważamy jej pozostałe dwa mechanizmy.

Utrata krwi

Anemię spowodowaną krwawieniem dzielimy na ostrą i przewlekłą. Niedokrwistość pokrwotoczna ostra powstaje po nagłej utracie krwi spowodowanej urazem, krwotokiem z wrzodu żołądka lub dwunastnicy, żylaków przełyku, z dróg rodnych, płuc lub innych narządów lub ciążą pozamaciczną.

Objawy kliniczne anemii są uzależnione od wielkości, nasilenia i umiejscowienia krwotoku i są to: spadek ciśnienia krwi, znaczne przyspieszenie tętna, duszność, pragnienie, szum w uszach, zawroty głowy, skłonność do omdlenia i wstrząs. W przypadku krwotoku zewnętrznego rozpoznanie jest łatwe do ustalenia. W przypadku krwotoku wewnętrznego na diagnozę naprowadza nas nagłość pojawienia się anemii nie uzasadnionej innymi przyczynami. 

Zmiany laboratoryjne to: spadek hemoglobiny, wzrost liczby retikulocytów, płytek krwi (nawet do 1 mln/mm3) i leukocytów (do 10-30 tys./mm3). Chory znosi lepiej powolny, nawet duży upływ krwi z narządów wewnętrznych niż gwałtowny krwotok zewnętrzny, kiedy to utrata 1,5-2 litrów krwi może doprowadzić do śmierci.

Leczenie ostrej anemii pokrwotocznej zależy od nasilenia krwawienia. Jeśli nie występują objawy wstrząsu i nie ma zaburzeń czynności układu krążenia oraz nerek, nie należy przetaczać koncentratu krwinek czerwonych (KKCz). Przetacza się go dopiero przy utracie 20-30% lub więcej objętości krwi krążącej, które zagrażają wstrząsem. Jeśli nie ma od razu dostępu do KKCz, np. na miejscu wypadku, można początkowo przetaczać płyny krwiozastępcze (dextran, osocze, 20% roztwór albumin), a potem przetaczać KKcz lub pełną krew. Często ostre krwawienie wymaga jak najszybszej interwencji chirurgicznej.

Przewlekła anemia pokrwotoczna rozwija się w wyniku umiarkowanej utraty krwi z przewodu pokarmowego (np. z wrzodu trawiennego, żylaków odbytu, nowotworu), dróg moczowych lub rodnych i jest jednym z objawów niedoboru żelaza.

Normy żelaza

Ogólna zawartość żelaza w ustroju człowieka wynosi od 4 do 5 gramów. Większość żelaza, tj. ok. 68 proc., wchodzi w skład hemoglobiny, czyli barwnika znajdującego się w krwinkach czerwonych i mioglobiny – białka znajdującego się w mięśniach. Żelazo wchłaniane jest z pokarmów przez błonę śluzową dwunastnicy i początkowego odcinka jelita cienkiego. We krwi wiąże się z białkiem transferyną, która przenosi je do szpiku kostnego, wątroby i śledziony. Część żelaza zużywana jest do wytwarzania krwinek czerwonych, a reszta magazynowana jest w tkankach jako ferytyna i hemosyderyna. Po utracie krwi te właśnie zapasy są uruchamiane do produkcji hemoglobiny.

Dzienne zapotrzebowanie na żelazo wynosi dla dorosłego mężczyzny około 1 mg, dla kobiety około 1,4 mg (z uwagi na regularną utratę krwi podczas miesiączek). Jednak z pokarmem należy codziennie spożyć ok. 10-20 mg żelaza, ponieważ zwykle tylko ok. 10 proc. z tej ilości ulega wchłonięciu w jelitach, a reszta jest wydalana. Organizm człowieka sam reguluje ilość wchłanianego żelaza w zależności od jego zapasów wewnątrzustrojowych. Gdy istnieje niedobór żelaza, przyswajanie znacznie się zwiększa, a gdy zapasy są duże, to wchłanianie ulega ograniczeniu. Stan zapasów żelaza w ustroju można ocenić na podstawie takich parametrów jak: stężenie żelaza w surowicy krwi, stężenie transferyny i stopień jej wysycenia żelazem oraz stężenie ferrytyny w surowicy.

U mężczyzn najczęstszą przyczyną anemii z niedoboru żelaza jest przewlekłe utajone krwawienie, zwykle z przewodu pokarmowego.

U kobiet w okresie przedmenopauzalnym anemia ta rozwija się często w wyniku krwawień miesięcznych, ale może mieć też inne przyczyny.

Przez dłuższy czas anemia z niedoboru żelaza może przebiegać bezobjawowo, jako tzw. utajony niedobór żelaza, diagnozowany jedynie na podstawie badań laboratoryjnych – często przy okazji prowadzenia diagnostyki innego schorzenia. W późniejszym okresie dochodzi do jawnego niedoboru żelaza.

Symptomy niedoboru żelaza

Najczęstszymi symptomami niedoboru żelaza są: 
•    sucha, łuszcząca się skóra
•    łamliwość paznokci
•    przerzedzenie, wypadanie, rozdwajanie i siwienie włosów
•    zajady
•    palenie w przełyku i trudności w przełykaniu.

Towarzyszą im typowe objawy anemii:
•    szybkie bicie serca
•    łatwe męczenie się
•    senność
•    zawroty i bóle głowy
•    mroczki przed oczami
•    utrata libido
•    bladość skóry i błon śluzowych.

Jak wspomniano, u dorosłych najczęstszą przyczyną anemii z niedoboru żelaza jest utajone krwawienie. Drugą przyczyną niedoboru żelaza jest zwiększenia zapotrzebowania na nie, które pojawia się w okresie szybkiego wzrastania, to jest u dzieci do 2. roku życia, młodzieży dojrzewającej oraz u kobiet ciężarnych i karmiących.

Kolejną przyczyną anemii z niedoboru żelaza jest upośledzone wchłanianie tego minerału z przewodu pokarmowego na skutek zmniejszonej kwaśności soku żołądkowego, stanu po wycięciu żołądka, enteropatii glutenowej, choroby Leśniowskiego-Crohna, stanu po resekcji jelita, diety ubogobiałkowej, diety bogatej w substancje upośledzające wchłanianie żelaza (fosforany, fityniany, tanina) lub spaczonego łaknienia na glinę, kredę lub krochmal.

Jak powinno przebiegać leczenie anemii? 

Błędem jest leczenie niedokrwistości bez ustalenia jej przyczyny. Zawsze należy poszukiwać miejsca krwawienia, nawet jeśli parametry morfologiczne są nieznacznie obniżone (wykonując badanie kału na krew utajoną, próbę doustnego obciążenia żelazem, badania endoskopowe przewodu pokarmowego).

Niezależnie od leczenia przyczynyanemii, włączamy terapię doustnym preparatem żelaza. Może to być również preparat złożony z kwasem askorbinowym, który zwiększa wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego.

Lek na anemię trzeba stosować regularnie tak długo, żeby nie tylko doszło do poprawy wyników morfologii krwi, ale również do uzupełnienia zapasów żelaza w organizmie. Zwykle terapia taka trwa od 4 do 6 miesięcy. Preparat żelaza należy zażywać na 30 minut przed posiłkiem, popijając wodą (pokarmy mogą zmniejszać wchłanianie leku, szczególnie kasza, orzechy i groch, które zawierają fityniany, oraz herbata i kakao, zawierające taninę). Poza tym żelazo należy przyjmować na 2 godziny przed lekami zobojętniającymi i tetracyklinami lub 4 godziny po nich. Preparaty żelaza w iniekcjach zarezerwowane są dla tych pacjentów, którzy źle znoszą preparaty doustne lub odmawiają ich przyjmowania lub u których występuje upośledzenie wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego albo dochodzi stale do dużej utraty krwi w przebiegu zaburzeń włośniczkowych lub naczyniowych lub wskutek krwawień do przewodu pokarmowego. O skuteczności leczenia świadczy wzrost liczby retikulocytów po 5-10 dniach i stężenia hemoglobiny o ok. 2 mg% po 3 tygodniach od rozpoczęcia leczenia.

Jak zapobiegać anemii?

Zapobieganie anemii z niedoboru żelaza polega na suplementacji żelaza u kobiet od początku ciąży i podczas karmienia piersią oraz u osób przewlekle stosujących dietę o małej zawartości mięsa lub bezmięsną. Suplementacja ta wskazana jest również u małych dzieci i osób starszych. W tym celu można polecać wielowitaminowe preparaty zawierające sole mineralne i żelazo dostępne w aptekach bez recepty. Jest ich wiele na rynku i na pewno każdy farmaceuta poleci najbardziej odpowiedni produkt. n

Piśmiennictwo:
1.Choroby wewnętrzne pod red. Andrzeja Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2006

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Magnez łagodzi stres

    Magnez jest jednym z podstawowych makroelementów niezbędnych do życia. Makroelementy są to pierwiastki występujące w organizmie w ilościach do kilku procent jego suchej masy. Magnez wchodzi w skład wszystkich tkanek i znajduje się przede wszystkim wewnątrz komórek.

  • Bańki – sprawdzają się od lat

    Mimo olbrzymiego postępu wiedzy medycznej, stawianie baniek nadal pozostaje dość popularną metodą leczenia ostrych infekcji dróg oddechowych.

  • Jak wspomóc swoją odporność? Poznaj sposoby na wzmocnienie układu immunologicznego

    Odporność immunologiczna to zdolność organizmu do biernej oraz czynnej obrony przed patogenami, czyli czynnikami chorobotwórczymi. W jaki sposób można pobudzić swoją odporność? Jakie czynniki mają właściwości immunostymulujące? Czy poza przyjmowaniem leków w czasie trwania infekcji wirusowych lub bakteryjnych można jakoś wspomóc swój układ odpornościowy?

  • Paracetamol skuteczny, ale niebezpieczny

    Paracetamol jest jednym z grupy leków, które w ostatnich latach w Polsce zrobiły zawrotną karierę stając się dostępne bez recepty i wszechobecne w kioskach, sklepach, hipermarketach czy na stacjach benzynowych. Z jednej strony łatwość dostępu do leku umożliwia nabycie go o każdej porze dnia i nocy, z drugiej strony wiąże się to z ryzykiem szkodliwego dla zdrowia przedawkowania paracetamolu, zwłaszcza w preparatach złożonych.

  • Zbliża się przesilenie wiosenne

    Porą roku, która zazwyczaj najbardziej się dłuży jest zima, a najtrudniejsze do przetrwania są jej ostatnie tygodnie. Jesteśmy wtedy zmęczeni mało ruchliwym trybem życia, niedoborem światła słonecznego i zimnem. Jest to tzw. przesilenie wiosenne.

  • Mononukleoza zakaźna - objawy i leczenie

    Mononukleoza nazywana także chorobą pocałunków jest jedną z rzadziej rozpoznawanych chorób zakaźnych. Co za tym idzie, świadomość społeczna w tym zakresie jest niewielka i skutkuje niepotrzebnym niepokojem w momencie rozpoznania choroby przez lekarza. Czynnikiem chorobotwórczym jest wirus Epsteina-Barra (tzw. EBV), który jest wirusem wszechobecnym. Na zakażenie szczególnie narażone są dzieci i nastolatki. Wirus, który raz zaatakował pozostaje w organizmie człowieka na całe życie.

  • Alergiczne zapalenie spojówek

    Wśród różnych dolegliwości coraz powszechniejsze stają choroby alergiczne, czyli uczuleniowe. Ich objawy zaczynają się często od dolegliwości ze strony oczu. Nierzadko skłania to pacjenta do wizyty bezpośrednio u farmaceuty w aptece po doraźną pomoc.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij