Przerost formy czyli choroby gruczołu krokowego

Dopóki nie ma z nią problemów, większość mężczyzn nawet nie wie, że istnieje. A to błąd. Prostata jest bowiem jednym z najważniejszych organów systemu rozrodczego i warto o nią dbać.

Dopóki nie ma z nią problemów, większość mężczyzn nawet nie wie, że istnieje. A to błąd. Prostata jest bowiem jednym z najważniejszych organów systemu rozrodczego i warto o nią dbać.

Prostata jest gruczołem wielkości kasztana, obecnym tylko u mężczyzn. Jest położona poniżej pęcherza moczowego, ma kształt kołnierza otaczającego cewkę moczową. Wytwarza płyn będący częścią nasienia. Podczas stosunku płciowego nasienie wydostaje się z pęcherzyków nasiennych do cewki moczowej. Jest ono przenoszone przez cewkę moczową w płynie wydobywającym się podczas orgazmu z gruczołu krokowego. Parzyste pęcherzyki nasienne leżące za gruczołem krokowym gromadzą pozostałe składniki nasienia. Prawidłowo działające jądra są niezbędnym czynnikiem warunkującym normalny wzrost i rozwój gruczołu krokowego. Z nieznanych przyczyn prostata powiększa się u większości mężczyzn w wieku średnim, co często powoduje wystąpienie objawów chorobowych ze strony układu moczowego. U większości mężczyzn prostata powiększa się stopniowo wraz z wiekiem. Połowa mężczyzn powyżej 60 roku życia i 80 proc. mężczyzn powyżej 80 roku życia ma powiększoną prostatę, co nie jest związane z procesem nowotworowym. Powiększenie to nazywamy łagodnym przerostem prostaty.

Utrudniony przepływ

Powiększona prostata uciska cewkę, co utrudnia przepływ moczu. Mężczyzna może odczuwać częstszą potrzebę pójścia do toalety, lecz jego pęcherz moczowy nie będzie się całkowicie opróżniał. Ponieważ pęcherz będzie musiał wykonać większą pracę, aby pokonać zwężenie, jego ściana pogrubi się, stanie się mniej elastyczna i pobudliwa. Zwężenie spowodowane jest powiększeniem rozmiaru gruczołu krokowego, ale istotnym czynnikiem jest przerost mięśniówki prostaty. Podczas skurczu mięśniówki, w wyniku zimna lub niepokoju zwężenie może się nasilić, znacznie utrudniając przepływ moczu lub czasami powodując jego zatrzymanie. Przerost gruczołu krokowego jest procesem stopniowym, na początku obserwuje się niewielkie zmiany. Gdy prostata powiększa się, coraz bardziej uciskając i zawężając cewkę moczową, dochodzi do osłabienia strumienia moczu, a jego wypływ następuje dopiero po pewnym czasie. Czasami może wystąpić nietrzymanie moczu.

Kiedy prostata staje się bardzo duża, oddanie moczu może stać się niezmiernie trudne. Istnieje możliwość całkowitego zamknięcia cewki moczowej - jest to bardzo poważny stan określany jako ostre zatrzymanie moczu. Niezbędne jest wówczas pilne przyjęcie chorego do szpitala w celu założenia cewnika. Często konieczne jest leczenie chirurgiczne w celu usunięcia zwężenia.

Celem większości metod leczenia łagodnego przerostu prostaty jest zmniejszenie zarówno rozmiaru gruczołu krokowego, jak i zwężenia cewki moczowej. Osiąga się to za pomocą farmakoterapii lub leczenia chirurgicznego. Jeżeli objawy nie są bardzo nasilone, nie trzeba poddawać się leczeniu, ale należy obserwować zachodzące zmiany. Ryzyko wystąpienia powikłań po farmakoterapii jest nieduże i zwykle ustępują one po odstawieniu leków. Jeśli objawy są kłopotliwe i nasilone, często niezbędny jest zabieg chirurgiczny (przezcewkowa resekcja gruczołu krokowego). Jest bezpieczny i skuteczny, lecz może spowodować zmniejszenie ilości nasienia wydobywającego się podczas orgazmu, bo nasienie cofa się do pęcherza moczowego. Ostatnio opracowano kilka nowych metod leczenia o minimalnym stopniu inwazyjności, takich jak laseroterapia.

Leczenie

Prostata składa się głównie z dwóch rodzajów tkanki, tkanki gruczołowej i mięśni gładkich. Alfa-blokery są lekami, które powodują relaksację mięśni gładkich gruczołu krokowego, zmniejszając jego ucisk na cewkę moczową i likwidując część objawów spowodowanych przerośnięciem prostaty. Terapia alfa-blokerami zwykle zmniejsza nasilenie objawów i poprawia przepływ moczu w ciągu 1-2 tygodni. Około 2/3 pacjentów czerpie korzyści ze stosowania alfa-blokerów, których wpływ nie zależy od rozmiarów gruczołu krokowego. Podczas przyjmowania alfa-blokerów mogą wystąpić objawy uboczne, takie jak bóle i zawroty głowy, omdlenia i zmęczenie, które zwykle mijają, jeśli kontynuujesz przyjmowanie leków. Pacjenci, którzy miewają napady omdlenia lub mają niskie ciśnienie tętnicze krwi, nie powinni przyjmować alfa-blokerów. Alfa-blokery mogą czasami powodować wytrysk wsteczny. Zjawisko to występuje wtedy, gdy nasienie podczas orgazmu cofa się do pęcherza moczowego, zamiast wytrysnąć na zewnątrz. Nie jest to groźne, a nasienie wydostanie się na zewnątrz podczas kolejnego oddania moczu. Ten objaw uboczny mija po odstawieniu leków. Inhibitory 5-alfa-reduktazy hamują wpływ testosteronu na gruczoł krokowy. Zapobiegają one powstawaniu bardziej aktywnej formy hormonu, który uważa się za odpowiedzialny za przerost prostaty.

Przezcewkowa resekcja gruczołu krokowego (TURP) jest najczęściej wykonywanym zabiegiem stosowanym w łagodnym przeroście prostaty. Polega on na wprowadzeniu przyrządu do cewki moczowej i wycięciu środkowej części przerośniętej prostaty. Zewnętrzny brzeg prostaty pozostawia się. Zabieg TURP przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym. Trwa on zwykle 30-60 minut. Następnie do pęcherza moczowego wprowadza się cewnik w celu umożliwienia odprowadzania moczu. Cewnik usuwa się po 36-48 godzinach. Powrót do domu zwykle jest możliwy po 3-4 dniach. Przez kilka tygodni należy unikać wysiłku fizycznego i stresu. Natychmiast po zabiegu następuje poprawa przepływu moczu, lecz potrzeba częstego oddawania moczu może ustać dopiero po kilku miesiącach. Niektórzy mężczyźni zaraz po zabiegu skarżą się na naglące parcia lub uczucie pieczenia podczas oddawania moczu, lecz objawy te ustępują zwykle w ciągu kilku dni lub tygodni. Obecność krwi w moczu przez kilka dni lub tygodni po zabiegu jest rzeczą normalną, mocz z czasem ulega przejaśnieniu. Jeśli krwawienie utrzymuje się lub jest bardzo nasilone, należy wykonać badanie moczu w kierunku infekcji.

Przezcewkowe nacięcie może być właściwą metodą leczenia, gdy gruczoł jest stosunkowo mały. Jest prostym zabiegiem, wykonywanym w znieczuleniu ogólnym, trwającym około 15-20 minut. Do cewki moczowej lekarz wprowadza przyrząd i wykonuje 1 lub 2 niewielkie nacięcia szyi pęcherza i prostaty. Nacięcia te umożliwiają rozejście się na boki tkanki prostaty położonej wokół cewki moczowej, zmniejszając ucisk na cewkę i ułatwiając oddawanie moczu. Po zabiegu przez cewkę do pęcherza moczowego wprowadza się cewnik umożliwiający odprowadzanie moczu. Zostanie on usunięty po 24 godzinach. Po 2-3 dniach można wrócić do domu. Jeśli objawy powracają po przeprowadzeniu TURP, konieczne może być dalsze leczenie chirurgiczne. Podczas zabiegu adenomektomii pozałonowej usuwa się środkową część gruczołu krokowego, wykonując poprzeczne cięcie w okolicy podbrzusza. Po cięciu pozostaje blizna.

Zabieg przeprowadzany w znieczuleniu ogólnym trwa zwykle około 1 godziny. Podczas zabiegu do pęcherza wprowadza się przez cewkę moczową cewnik, aby umożliwić odprowadzanie moczu. Przyrząd usuwa się po 3-4 dniach. Powrót do domu po tygodniu od dnia zabiegu.

Implanty wewnątrzcewkowe są małymi metalowymi zwojami wprowadzanymi do cewki moczowej w celu utrzymywania jej ścian w rozwarciu. W przeciwieństwie do innych metod leczenia łagodnego przerostu prostaty, które mają na celu zmniejszenie rozmiarów gruczołu krokowego, stenty pokonują zwężenie cewki moczowej spowodowane przerostem gruczołu. Dostępne są dwa rodzaje stentów - czasowe i stałe. Preferuje się stenty czasowe, gdyż zakładane na stałe często zarastają i blokują się. Implanty wewnątrzcewkowe wprowadza się w krótkim znieczuleniu ogólnym. Zabieg trwa krócej niż 15 minut. Przez kilka tygodni potem oddawanie moczu może być nieprzyjemne. Stenty mają jednak kilka wad. Zarówno stenty czasowe, jak i stałe, mogą zarosnąć na skutek odkładania się soli wapnia. Obecność implantu wewnątrzcewkowego zwiększa także ryzyko wystąpienia infekcji układu moczowego (zapalenia pęcherza moczowego). Stenty czasowe mogą również zmienić swoje ułożenie w cewce moczowej - z tego względu należy je wymieniać co 6 miesięcy. W przypadku stentów zakładanych na stałe zarastająca otwory w siatce implantu tkanka cewki moczowej może ponownie spowodować zamknięcie światła. Implanty wewnątrzcewkowe stosuje się tylko u pacjentów w złym stanie ogólnym zdrowia, których nie można zakwalifikować do zabiegu przezcewkowej resekcji gruczołu krokowego.

W termoterapii przezcewkowej wykorzystuje się energię mikrofalową w celu niszczenia ciepłem tkanki gruczołu krokowego. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym - pacjent jest przytomny. Zabieg trwa około 60 minut. Czasami trzeba podać środki uspokajające. Cewnik zawierający zwój generujący mikrofale zostaje wprowadzony do cewki moczowej. Następnie gruczoł krokowy zostaje ogrzany do temperatury 45-55°C w celu zniszczenia części jego tkanki. System chłodzenia zapewnia, że ciepło generowane przez zwój nie uszkadza innych tkanek. Ich temperatura jest monitorowana przez urządzenie wprowadzone do odbytnicy. Początkowo obserwuje się obrzęk uszkodzonej tkanki prostaty, a następnie obkurczanie się. Bezpośrednio po zabiegu można przez kilka tygodni mieć trudności z oddawaniem moczu i odczuwać pieczenie. Zabieg ten nie łagodzi objawów u wszystkich mężczyzn, ale jest to nowa metoda, stale oceniana i udoskonalana.

Na skutek obrzęku gruczołu krokowego u 25% pacjentów bezpośrednio po zabiegu dochodzi do czasowej niemożności oddania moczu (ostre zatrzymanie moczu). Wyniki obserwacji długoterminowych nie są tak dobre, jak w przypadku konwencjonalnych zabiegów chirurgicznych. Zabieg ten jest najbardziej odpowiedni dla młodszych mężczyzn, u których rozmiary prostaty są mniejsze, obawiających się skutków konwencjonalnych zabiegów chirurgicznych (TURP), mogących mieć niekorzystny wpływ na ich życie seksualne. Energię lasera stosuje się w celu niszczenia tkanki prostaty intensywnym ciepłem o miejscowym działaniu. Zabieg, przeprowadzany w znieczuleniu ogólnym, trwa około 20 minut. Sondę wprowadza się przez cewkę moczową, a następnie poddaje się tkankę prostaty działaniu lasera. Krwawienie po laseroterapii jest stosunkowo rzadkie, lecz w miejscu poddanym działaniu lasera można często odczuwać ból. Zwykle przez 4 tygodnie lub dłużej odczuwa się pieczenie podczas oddawania moczu. Może wystąpić również infekcja układu moczowego. Po zabiegu przez cewkę moczową wprowadza się do pęcherza cewnik, aby umożliwić odprowadzanie moczu. Zwykle usuwa się go po kilku dniach, lecz niekiedy cewnikowanie trwa dłużej.

Nie tylko bakterie

Prostatitis jest to zapalenie gruczołu krokowego. Najczęściej spotykaną postacią zapalenia jest niebakteryjne zapalenia prostaty, w którym nie dochodzi do infekcji. Przyczyna niebakteryjnego zapalenia gruczołu krokowego nie jest do końca znana. Może być ono wynikiem nieprawidłowego opróżniania się pęcherza moczowego. Sugeruje się, że mocz wpychany do przewodów i kanałów prostaty doprowadza do podrażnienia i stanu zapalnego. Zapalenia gruczołu krokowego mają tendencje do nawracania. Najczęstszymi objawami niebakteryjnego zapalenia gruczołu krokowego są: ból jąder, prącia, odbytnicy, krzyża (szczególnie po stosunku seksualnym), częste oddawanie moczu oraz uczucie pieczenia podczas oddawania moczu lub po odbytym stosunku seksualnym. Niektórzy mężczyźni odczuwają ból prostaty oraz otaczającej go okolicy, bez dowodów infekcji lub zapalenia oraz z prawidłową wydzieliną z gruczołu krokowego.

Taki stan to prostatodynia (bolesny gruczoł krokowy). Ból może zostać wywołany skurczem mięśni miednicy spowodowanym stresem lub niepokojem. W niebakteryjnym zapaleniu gruczołu krokowego zwykle stosuje się leki przeciwzapalne. Zabieg operacyjny lub hipertermia przezodbytnicza (terapia mikrofalowa) nie przynoszą zwykle efektu, natomiast czasami może pomóc masaż gruczołu krokowego. Większość pacjentów miewa okresy uciążliwych remisji i nawrotów, lecz nie jest to nigdy stan zagrażający życiu. Bakteryjne zapalenie prostaty wywołuje infekcja bakteryjna. Zapalenie gruczołu krokowego wywołane przez bakterie może mieć przebieg zarówno ostry (o nagłym początku), jak i przewlekły (utrzymująca się, długotrwała infekcja). Ostre bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego jest zazwyczaj wywołane przez bakterie jelitowe, przedostające się do układu moczowego drogą naczyń krwionośnych. Nagłe objawy to dreszcze, gorączka, ból krzyża, ból zlokalizowany pomiędzy moszną a odbytnicą, ból i trudności podczas oddawania moczu oraz częste oddawanie moczu.

Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego może być następstwem ostrego niewyleczonego zapalenia prostaty, lecz również może rozwinąć się bez żadnego uprzedniego ostrego ataku choroby. Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego może być trudne do wyleczenia, a objawy mogą niejednokrotnie nawracać. Można odczuwać ból lub dyskomfort gruczołu krokowego, krocza, jąder, prącia, odbytnicy, krzyża, podbrzusza lub wewnętrznej powierzchni ud. Pozostałe objawy to uczucie dyskomfortu podczas wytrysku, obrzęk jąder oraz częste i bolesne oddawanie moczu. Aby wyleczyć bakteryjne zapalenie prostaty, należy stosować długotrwałą antybiotykoterapię, często w połączeniu z lekami przeciwzapalnymi.

Rak stercza

Jednym z powodów wzrostu zachorowań na raka stercza jest starzenie się społeczeństwa. W 1950 r. średnia długość życia mężczyzny wynosiła w Polsce 45 lat, dzisiaj 68 lat. Im mężczyzna jest starszy, tym większe prawdopodobieństwo zachorowania na raka stercza. Można przyjąć, że przed 30 rokiem życia rak stercza praktycznie nie występuje. Zachorowalność gwałtownie wzrasta po pięćdziesiątce. Według danych amerykańskich współczynnik zachorowalności mężczyzn poniżej 50 roku życia wynosi 20, a w wieku 80 lat zbliża się do 90.
Osoby palące nałogowo tytoń oraz nadużywające alkoholu zapadają znacznie częściej na raka stercza niż abstynenci. Genetyczny czynnik dziedziczny również odgrywa rolę w szerzeniu się tej choroby. Określenie dziedziczny i rodzinny nie są synonimami.

Jako rodzinne określa się występowanie raka, gdy pojawia się on na przykład u dwóch braci. Jest wówczas znacznie agresywniejszy biologicznie niż w przypadkach bez podłoża rodzinnego. Ryzyko wystąpienia nowotworu w postaci rodzinnej jest dwukrotnie większe niż w populacji ogólnej. Stwierdza się tego typu zależność w około 25 proc. przypadków. Zlokalizowano gen dziedzicznego występowania raka stercza. Obecność tego genu predysponuje do wystąpienia choroby. Zapadają na nią głównie krewni pierwszego stopnia, czyli syn dziedziczy po ojcu. Dziedziczna postać raka występuje u młodych mężczyzn. Zanieczyszczenie środowiska: powietrza i gleby, kontakt z chemicznymi związkami aromatycznymi, metalami ciężkimi i z izotopami, na jaki narażeni są pracownicy przemysłu chemicznego, gumowego i farbiarskiego oraz drukarń, zwiększa zagrożenie zachorowania na raka stercza.

W rejonach, w których woda zawiera znaczne ilości kadmu, wzrasta zachorowalność na raka gruczołu krokowego, bo kadm wypiera cynk, którego stężenie w prawidłowym sterczu jest wyjątkowo duże. W ten sposób zaburza przemiany hormonalne, i powoduje wzrostu poziomu testosteronu.

Spośród wymienionych grup pracowniczych wyodrębnia się grupy zwiększonego ryzyka - mężczyźni ci powinni być poddawani badaniom przesiewowym w celu wykrycia choroby w możliwie wczesnym stadium. Cechą charakterystyczną raka gruczołu krokowego jest jego hormonozależność - do jego powstania i rozwoju potrzebna jest obecność specyficznego hormonu lub grupy hormonów. Zarówno dla prawidłowego rozwoju gruczołu krokowego, jak i chorób rozwijających się w jego obrębie, konieczna jest obecność testosteronu - hormonu męskiego.


Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus