Cukrzyca i sport. Czy to się da pogodzić?

Choć kiedyś uważano, że chorym na cukrzycę sport szkodzi, dziś już wiadomo, iż jest podstawą leczenia. Ze względu na możliwe przy tej chorobie powikłania, sprawa jest jednak nieco bardziej skomplikowana niż w przypadku zdrowych osób. 

Cukrzyca to przewlekła choroba, której najbardziej charakterystyczną cechą jest hiperglikemia, czyli podwyższony poziom cukru we krwi. Może on (jeśli się go nie wyrównuje) doprowadzić do wielu powikłań: uszkodzenia oczu, nerek, układu nerwowego itd. Cukrzyca typu 1 wynika z tego, że trzustka produkuje zbyt mało insuliny. Cukrzyca typu 2 to efekt mniejszej wrażliwości tkanek na insulinę, co sprawia, że organ ten przestaje w końcu nadążać z jej produkcją. 

Czy cukrzykom wolno uprawiać sport?

Według najnowszych zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego większość chorych nie tylko może, ale wręcz powinna uprawiać sport, ponieważ, jak zaznaczają autorzy — „wysiłek fizyczny ze względu na wielokierunkowe korzyści, jakie przynosi jego wykonywanie jest integralną częścią prawidłowego, kompleksowego postępowania w leczeniu cukrzycy”. 

W przypadku cukrzycy typu 2, której przyczynę stanowi często nadwaga lub otyłość, sport jest podstawowym obok diety sposobem zarówno prewencji, jak i leczenia. To najlepsza, najzdrowsza oraz najtańsza metoda, aby nie dopuścić do wystąpienia lub (jeśli na zapobieganie jest już za późno) zahamowania rozwoju tej choroby. 

Również w przypadku cukrzycy typu 1 sport może być bardzo pomocny (choć nie jest w stanie jej zapobiec). Według wspomnianego już stanowiska Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego chorzy mogą nawet uprawiać sport wyczynowo, oczywiście pod pewnymi warunkami, takimi jak np. regularna kontrola glikemii i dostosowanie dawek insuliny do wysiłku. 

Dlaczego sport jest taki ważny przy leczeniu cukrzycy?

Według prof. dr hab. n. med. Anny Jegier i pozostałych autorek przygotowanej dla pacjentów z cukrzycą broszury pod tytułem „Wysiłek fizyczny w cukrzycy”, uprawianie sportu (zwłaszcza w cukrzycy typu 2) jest ważne z takich względów: 

  1. pomaga powrócić do prawidłowej masy ciała, a potem ją utrzymać. Dzieje się tak nie tylko dlatego, że aktywność fizyczna ułatwia spalanie kalorii, ale również przez to, że większa masa mięśniowa zużywa więcej energii niż tłuszcz, nawet w trakcie odpoczywania,
  2. powoduje wzrost wrażliwości tkanek na insulinę i wspiera utrzymywanie prawidłowego poziomu cukru we krwi,
  3. hamuje postęp choroby, a przez to zapobiega powikłaniom (albo chociaż opóźnia moment, kiedy się pojawią),
  4. redukuje stres, który również ma wpływ na rozwój cukrzycy.

Jaki rodzaj sportu jest najlepszy dla cukrzyków?

To, jaki rodzaj sportu może uprawiać osoba cierpiąca na cukrzycę zależy nie tylko od jej wieku, wydolności itd., ale również od stopnia zaawansowania choroby, a przede wszystkim od tego czy pojawiły się już powikłania, np. uszkodzenia oczu czy tzw. stopa cukrzycowa. Aktywności, jakie specjaliści najczęściej polecają to intensywne spacery i marsze, najlepiej takie, które trwają od dwóch kwadransów do godziny. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca je nawet osobom powyżej 65. roku życia i/lub z nadwagą. W ich przypadku najlepiej sprawdzi się szybki spacer (do zadyszki) 3 bądź 5 razy w tygodniu, minimum 150 minut tygodniowo. Bardzo dobry jest także nordic walking. Zalecane są również inne dyscypliny: 

  1. marszotruchty,
  2. jazda na rowerze (również stacjonarnym),
  3. orbitrek,
  4. taniec,
  5. gra w koszykówkę i siatkówkę,
  6. jazda na nartach biegowych,
  7. jazda na łyżwach,
  8. pływanie.

Najważniejsze jest to, by wybrać takie zajęcie, które sprawia przyjemność (może wówczas stać się nawykiem). W tym przypadku kluczem do sukcesu jest systematyczność. 

Jak podkreślają autorki poradnika „Wysiłek fizyczny w cukrzycy”, ważna jest także zwyczajna, codzienna aktywność, która nie bywa na ogół kojarzona ze sportem: korzystanie ze schodów zamiast windy, regularne spacery z psem, przechadzka do sklepu po drobne sprawunki czy nawet chodzenie podczas rozmów telefonicznych. 

W przypadku powikłań cukrzycy niektóre zajęcia fizyczne są niewskazane. Chorym ze zmianami w dnie oka mogą zaszkodzić, np. ćwiczenia w skłonie, podskoki czy trening siłowy, a osobom z zaburzeniami czucia w obrębie stóp — bieganie bądź maszerowanie. Lista rzeczy, na które należy uważać jest dłuższa, dlatego w razie komplikacji zaleca się uzgodnienie rodzaju aktywności ze swoim lekarzem. 

Specjalista nie zabroni aktywności fizycznej, ale uczuli chorą osobę na niebezpieczeństwa oraz podpowie, w jaki sposób o siebie zadbać. Przykładowo w przypadku stopy cukrzycowej bardzo ważne jest to, aby regularnie oglądać stopy i nie zwlekać z leczeniem nawet najdrobniejszych otarć czy skaleczeń, a także zapobiegać grzybicy, której sprzyja cukrzyca. 

Jak uniknąć hipoglikemii związanej z wysiłkiem fizycznym?

U osób chorych na cukrzycę intensywna aktywność może doprowadzić do hipoglikemii, czyli niedocukrzenia. Autorki wspomnianego już poradnika „Wysiłek fizyczny w cukrzycy” radzą, jak można mu zapobiec:

  1. jeśli cukrzyk dotąd spędzał czas głównie na kanapie, powinien zacząć od lekkich ćwiczeń, np. 15-minutowych marszów i stopniowo zwiększać wysiłek,
  2. na trening, przejażdżkę, marsz itd. wskazane jest branie ze sobą łatwo przyswajalnych węglowodanów, np. cukrowych kostek. Pomogą one w razie nagłego spadku poziomu cukru we krwi,
  3. należy ćwiczyć ok. 2 godzin po lekkim posiłku. Nigdy nie robić tego na czczo,
  4. nie zalecane jest nadmierne forsowanie się. To dobrze, jeśli pod wpływem wysiłku diabetyk odczuwa ciepło, a jego serce bije szybciej, jednak powinien być w stanie swobodnie rozmawiać,
  5. konieczne jest picie wody w trakcie ćwiczeń, aby organizm się nie odwodnił,
  6. nie można być aktywnym fizycznie w trakcie złego samopoczucia, lekkiego przeziębienia czy stanu zapalnego,
  7. zaleca się poinformowanie o dolegliwości trenera lub instruktora. W trakcie spaceru albo marszu osoba chora powinna zapewnić sobie towarzystwo. Jeśli to niemożliwe, zalecane jest noszenie przy sobie identyfikatora, który informuje o cukrzycy,
  8. wskazana jest kontrola poziomu cukru. Należy zrezygnować z treningu, jeżeli jest zbyt wysoki (powyżej 250 mg/dl) lub zbyt niski (poniżej 100 mg/dl).

Podziel się: