Wszystko, co musisz wiedzieć o jodzie

O jodzie wiemy tyle, że potencjalnie nie musimy się o niego martwić, bo jest w soli spożywczej i że ewentualny niedobór można uzupełnić, jadąc nad morze. Statystyki są jednak nieubłagane – duża część Europy cierpi na niedobór jodu.

Świadoma dieta to między innymi ograniczanie spożycia soli. Zużywamy więc mniej zwykłej jodowanej soli spożywczej, a co za tym idzie – mniej jodu. Z drugiej strony producenci soli nie zawsze wzbogacają swój produkt w wystarczającą ilość tego pierwiastka. I może mniej solimy, ale i tak spożywamy sporo niejodowanej soli w jedzeniu produkowanym przemysłowo. To wszystko sprawia, że w XXI wieku niedobór jodu znowu osiągnął skalę epidemiczną. Nawet 74 proc. zdrowych dorosłych z rozwiniętych części Europy może nie spożywać wystarczającej ilości jodu. Co musisz wiedzieć, żeby uchronić się przed tym problemem?

Dlaczego jod jest taki ważny?

Jod jest istotnym składnikiem tyroksyny oraz trijodotyroniny – hormonów produkowanych przez tarczycę.

Hormony tarczycy regulują wiele ważnych procesów w ludzkim ciele. Odpowiadają choćby za syntezę białek, aktywność enzymatyczną, warunkują działanie metabolizmu. Dodatkowo są niezbędne dla prawidłowego rozwoju i wzrostu systemu kostnego i nerwowego u niemowląt i w trakcie życia płodowego.

Inny hormon, TSH (tyreotropina), stymuluje tarczycę do produkcji i wydzielania hormonów tarczycy (trójjodotyroniny – T3 oraz tyroksyny – T4), chroniąc nas przed jej nadczynnością lub niedoczynnością. Przysadka mózgowa może regulować wydzielanie TSH. Na przykład w odpowiedzi na małe stężenie hormonów tarczycy, zimno, działanie adrenaliny lub wazopresyny zwiększa wydzielanie TSH. Wzmaga wchłanianie jodu, reguluje jego syntezę i w efekcie produkcję hormonów tarczycy. Gdy w organizmie nie ma wystarczającej ilości jodu, poziom TSH pozostaje podniesiony, co prowadzi do powiększenia tarczycy. A powiększona tarczyca to znak, że nasz organizm zastawia pułapkę na jod i próbuje wyłapać go jak najwięcej, żeby móc wyprodukować hormony. Wówczas okolice szyi są opuchnięte i powiększone. Długotrwały niedobór tego pierwiastka prowadzi do pojawienia się wola endemicznego. Nazbyt powiększona tarczyca może uciskać tchawicę lub przełyk, a także zniekształca zarysy szyi – charakterystycznym objawem jest guz u podstawy szyi. Niedobór jodu jest najczęstszą przyczyną kłopotów endokrynologicznych.

Kto jest narażony na niedobór jodu?

W przeszłości na niedobór jodu narażeni byli mieszkańcy tych regionów, gdzie ziemia uboga była w ten pierwiastek. Warzywa i owoce hodowane w takich warunkach nie były wystarczającym źródłem. Dziś ten problem w cywilizowanej części świata rozwiązuje jodowana sól.

Współcześnie na niedobór jodu możemy się narazić, spożywając na przykład goitrogeny w nieodpowiednich proporcjach, czyli substancje hamujące wchłanianie substancji odżywczych z pożywienia. Produkty takie jak soja, brokuł, cukinia, kalafior zaostrzają niedobór jodu. Niedobór witaminy A i żelaza działa w podobny sposób. Jednak zachowując zróżnicowaną i zrównoważoną dietę, nie powinniśmy się martwić goitrogenami. Drugim powodem może być ograniczanie soli, „bo jest niezdrowa”. Rzeczywiście, mocno solone potrawy mogą nie być najlepszym wyborem dla ludzi z nadciśnieniem i nadwagą, ale wykluczanie soli z gotowania to prosta droga do kłopotów hormonalnych. Kobiety w ciąży to kolejna grupa narażona na niedobór jodu. Zapotrzebowanie na ten pierwiastek w czasie tych dziewięciu miesięcy jest znacznie wyższe niż normalnie.

Skutki niedoboru jodu

Wzrost wagi, obniżone samopoczucie i poziom energii, choroby układu krążenia, fibromialgia, zwiększone ryzyko zachorowania na raka (szczególnie raka piersi w przypadku kobiet) – to w skrócie lista problemów zdrowotnych, z którymi stykają się ludzie z niedoborem jodu.

Wpływ tego pierwiastka na funkcje neurologiczne jest dobrze udokumentowany. Chroniczny średni lub ciężki niedobór jodu, szczególnie u dzieci, powoduje zmniejszenie IQ o 12-13,5 punktów.

W innym badaniu suplementacja dzieci w regionach z niską zawartością tego pierwiastka w glebie przyniosła znaczącą poprawę funkcji kognitywnych. Warto obserwować więc swoje samopoczucie, poziom energii i sprawność umysłową – ich obniżenie może być jednym z pierwszych objawów niedoboru jodu w organizmie.

Niedobór jodu – jak mu zaradzić?

Oceany są głównym magazynem jodu na ziemi i nigdzie jego poziom nie jest tak wysoki, jak w wodorostach. Niektóre z odmian są zdolne do zbierania i przechowywania jodu w zaskakująco wysokich ilościach. Naukowcy podejrzewają, że wodorosty chronią się w ten sposób przed stresem oksydacyjnym na otwartych wodach. Wodorosty i glony są więc najlepszym źródłem jodu w diecie i warto od czasu do czasu skusić się na glonowaty ramen, żeby uzupełnić ewentualne niedobory. A jeżeli wodorosty was zniesmaczają, to równie dobrym źródłem jodu są oczywiście owoce morza.

Z lądowych skarbów skrywających jod trzeba wymienić produkty zbożowe, jajka i nabiał. Owoce i warzywa zawierają jod, ale ich poziom ściśle zależy od zawartości tego pierwiastka w ziemi. Z tego powodu równie niepewny jest poziom jodu w mięsie, ponieważ zależy od pożywienia spożywanego przez zwierzęta.


Podziel się: