Selen – właściwości, niedobór. Suplementacja selenem a zdrowa tarczyca

Selen jest mikroelementem, którego niewielka dawka jest niezbędna dla zachowania dobrego zdrowia. Zbyt niski poziom selenu może przyczyniać się do niepłodności, wypadania włosów, osłabienia koncentracji oraz nieprawidłowego funkcjonowania mięśni i układu odpornościowego. Specjaliści wskazują, że optymalny poziom selenu jest bardzo niski i łatwo go przekroczyć. Z tego powodu nie zaleca się rozpoczęcia suplementacji selenu bez wcześniejszego badania poziomu tego pierwiastka w organizmie.

1. Selen – właściwości i źródła w pożywieniu
2. Niedobór selenu – przyczyny i objawy
3. Nadmiar selenu – przyczyny i objawy
4. Wpływ selenu na zdrowie
5. Suplementacja selenu
6. Selen – najczęściej zadawane pytania

Dzięki temu artykułowi dowiesz się:

• jakie funkcje w organizmie pełni selen,
• jak objawia się niedobór selenu,
• kto narażony jest na niedobór selenu.

Dzięki temu artykułowi, zrozumiesz że selen stanowi kluczowy pierwiastek dla prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego. Jest jednym z elementów budulcowych aminokwasów: selenocysteiny oraz selenometioniny. Naukowcy prowadzą badania nad jego wpływem w profilaktyce i wspomaganiu leczenia chorób tarczycy, Alzheimera, Parkinsona i nowotworów. Jednakże warto pamiętać, że nadmiar tego pierwiastka jest toksyczny.

Selen – właściwości i źródła w pożywieniu

Selen jest mikroelementem, którego niewielka dawka jest niezbędna dla zachowania dobrego zdrowia.

1. Jest składnikiem dwóch ważnych aminokwasów: selenocysteiny oraz selenometioniny, które są niezbędne do syntezy istotnych enzymów o właściwościach antyoksydacyjnych (peroksydazy glutationowej oraz reduktazy tioredoksynowej).
2. Selen wpływa korzystnie na wytwarzanie limfocytów T i B oraz makrofagów, a tym samym na funkcjonowanie układu odpornościowego.
3. Doniesienia naukowe wskazują, że selen może wspomagać odpowiedź immunologiczną, terapię przeciwnowotworową, a także leczenie chorób neurodegeneracyjnych.
4. Pełni istotną rolę w prawidłowym działaniu tarczycy. Wpływa na wytwarzanie hormonów FT3 (trijodotyroksyna), na regulację poziomu przeciwciał antytarczycowych (anty-TPO) u chorych na autoimmunologiczną niedoczynność tarczycy.

Niedobór selenu – przyczyny i objawy

Niedobór selenu może prowadzić do licznych zaburzeń w organizmie. Niedostateczny poziom tego pierwiastka może przyczyniać się do: 

• niepłodności,
• wypadania włosów,
• osłabienia koncentracji, czyli tzw. mgły mózgowej,
• nieprawidłowego funkcjonowania mięśni i układu odpornościowego.

Długotrwały obniżony poziom tego pierwiastka może przyczyniać się do:

• nieprawidłowego działania tarczycy i chorób z tym związanych (Hashimoto, niedoczynność tarczycy),
• zwiększonego ryzyka zachorowania na choroby cywilizacyjne (choroby serca, cukrzyca), nowotwory i choroby autoimmunologiczne (RZS).

W bardzo rzadkich przypadkach może dojść do wystąpienia choroby Keshan (kardiomiopatia, endemiczna choroba mięśnia sercowego) lub Kaszina-Beka (choroba kostno-stawowa występująca w Chinach, Tybecie i Syberii).

Nadmiar selenu – przyczyny i objawy

Selen spożywany w nadmiarze jest toksyczny i może prowadzić do rozwoju choroby – selenozy. Schorzenie to objawia się:

• nudnościami,
• biegunką,
• zmęczeniem,
• bólem stawów,
• zwiększoną łamliwością paznokci,
• wypadaniem włosów. 

Zbyt duża podaż selenu może także przyczynić się do rozwoju cukrzycy typu II oraz indukować stres oksydacyjny w komórkach. Większość działań niepożądanych wynikających z nadmiernej suplementacji selenu zanika w niedługim czasie po zaprzestaniu przyjmowania syntetycznych postaci.

Wpływ selenu na zdrowie

Selen jest jednym z ważnych mikroelementów, który bierze udział w wielu procesach zachodzących w organizmie. Wpływa między innymi na funkcjonowanie układu odpornościowego, nerwowego oraz ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Coraz więcej badań wskazuje również na jego znaczenie w kontekście różnych chorób i ogólnego stanu zdrowia. Zarówno niedobór, jak i nadmiar selenu mogą mieć niekorzystny wpływ na organizm, dlatego istotne jest utrzymanie jego odpowiedniego poziomu.

Selen a tarczyca

Selen pełni istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy, która jest jednym z narządów o największej jego zawartości. To kluczowy element w procesie wytwarzania hormonu tarczycy - trójjodotyroniny (T3), a podczas jego niedoboru dochodzi do upośledzenia metabolizmu jodu. Doniesienia naukowe wskazują na znaczącą korelację pomiędzy niskim poziomem selenu a występowaniem chorób tarczycy.

W chorobie Hashimoto selen wspomaga zmniejszenie wydzielania substancji prozapalnych. Pomimo tak obiecujących wyników w stosunku do chorób tarczycy, nie należy rozpoczynać suplementacji selenu bez wcześniejszego badania poziomu tego pierwiastka w organizmie. Optymalny poziom selenu jest bardzo niski i łatwo go przekroczyć. Jeśli stwierdzony jest niedobór tego pierwiastka, należy udać się na konsultację lekarską, na której zostanie dobrane właściwe dawkowanie preparatu z selenem. Zaleca się wówczas przyjmowanie selenu rano i po posiłku. Bardzo istotne jest zachowanie odstępu od leków na tarczycę, które przyjmuje się rano, na czczo.

Selen a nowotwory

Badania naukowe wykazały zależność pomiędzy spożywaniem dużej ilości selenu a mniejszym ryzykiem pojawienia się niektórych typów nowotworów. Dotyczy to zwłaszcza raka prostaty, pęcherza moczowego, płuc i układu pokarmowego. Zauważono również, że na terenach, na których gleba bogata jest w selen, występuje niższa umieralność z powodu chorób nowotworowych (przede wszystkim w wyniku raka płuc, układu pokarmowego, pęcherza moczowego, piersi, jajników, szyjki macicy) niż w regionach, w których gleba jest uboga w ten pierwiastek.

Selen a choroba Alzheimera i Parkinsona

Korzystne właściwości selenu na układ nerwowy związane są z jego aktywnością antyoksydacyjną.

1. Selen ogranicza odkładanie się pozakomórkowych płytek β-amyloidowych w mózgowiu, które są jednym z czynników odpowiedzialnych za powstawanie demencji oraz choroby Alzheimera. Dowiedziono również, że pierwiastek wykazuje działanie protekcyjne w stosunku do neuronów poprzez ograniczenie niekorzystnego wpływu produktów peroksydacji lipidów.
2. W badaniach na zwierzętach wykazano, że selen przeciwdziała wystąpieniu choroby Parkinsona oraz wspomaga jej leczenie. Następuje to poprzez hamowanie procesu spowolnienia ruchowego oraz zmniejszenie uszkodzenia DNA białych krwinek.

Selen a astma oskrzelowa

Naukowcy zaobserwowali, że częstym zjawiskiem u osób chorujących na astmę oskrzelową jest obniżony poziom selenu. Jednak przeprowadzone w tym kierunku badania nie potwierdziły hipotezy, aby suplementacja selenu zmniejszała objawy astmy.

Suplementacja selenu

1. W preparatach aptecznych selen występuje w postaci organicznej i nieorganicznej. Formy organiczne wchłaniają się w ok. 85–90% w jelitach, natomiast nieorganiczne w 10%. Najlepiej przyswajalną formą selenu jest selenocysteina. Równie dobrze przyswajalną postacią jest selenometionina, głównie w tej formie selen występuje naturalnie w żywności.
2. Według zaleceń EFSA (Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności) zalecane dzienne spożycie selenu dla osoby dorosłej to 70 ug.
3. Selen warto przyjmować z białkami i ich pochodnymi (jak metionina), witaminami A i E, które zwiększają jego wchłanianie w organizmie.
4. Warto zachować ostrożność, stosując jednocześnie selen i leki o działaniu przeciwzakrzepowym, jak klopidogrel, warfaryna, heparyna, aspiryna. Pierwiastek w połączeniu z wymienionymi lekami może nasilać ryzyko krwawień.

Selen – najczęściej zadawane pytania

Kto jest narażony na niedobór selenu?

Większe ryzyko niedoboru selenu występuje m.in. u osób z dietą ubogą w produkty bogate w selen, pacjentów dializowanych czy chorych na AIDS. Ryzyko może być większe również na obszarach o niskiej zawartości selenu w glebie, w tym w Polsce.

Jak zaspokoić dziennie zapotrzebowanie na selen?

Dzienne zapotrzebowanie na selen można pokryć m.in. dzięki 1-2 orzechom brazylijskim lub odpowiednio zbilansowanej diecie zawierającej produkty zbożowe, nasiona, ryby, jaja czy tofu. Zawartość selenu w żywności zależy jednak od jego ilości w glebie.

Czym może skutkować nadmiar selenu w organizmie?

Nadmiar selenu może prowadzić do selenozy. Przewlekłe spożywanie zbyt dużych ilości selenu może powodować m.in. łamliwość paznokci, wypadanie włosów, metaliczny lub czosnkowy zapach oddechu oraz dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Ostra toksyczność występuje rzadko i pojawia się zwykle po przyjęciu bardzo wysokich dawek selenu, wywołując ciężkie objawy żołądkowo-jelitowe, drżenie i tkliwość mięśni, zawroty głowy, a w skrajnych przypadkach także niewydolność nerek.

Jak wybrać suplement diety z selenem?

W suplementach najlepiej szukać selenu w postaci organicznej – L-selenometioniny, która cechuje się dobrą przyswajalnością. Atutem może być dodatek drożdży, które zawierają witaminy wspierające wchłanialność selenu.