Antybiotyk i probiotyk – nieodłączna para

Ostatnie kilkadziesiąt lat to niewątpliwie era antybiotyków w medycynie. Nazwa antybiotyk utworzona została od greckich słów: anti (przeciw) i biotikos (związany z życiem). Oznacza substancje, które mogą niszczyć bakterie lub hamować ich wzrost, ale nie działają na zdrowe komórki organizmu.

A wszystko zaczęło się w 1929 r. od przypadkowej obserwacji szkockiego lekarza i mikrobiologa sir Aleksandra Fleminga. Zauważył on, że na pozostawionej na kilka dni szalce z pożywką dla bakterii pojawiła się pleśń, w pobliżu której kolonie bakterii zniknęły. Jak się okazało – substancją, która wówczas zahamowała wzrost bakterii, była penicylina.

Po raz pierwszy zastosowana została ona na dużą skalę podczas II wojny światowej wśród żołnierzy alianckich. Krótkie leczenie wystarczało wówczas do zwalczenia anginy lub zapalenia płuc. Dziś mamy na rynku szeroką gamę antybiotyków o różnej sile i różnym zakresie działania przeciwbakteryjnego. Nie można wyobrazić sobie leczenia bez nich.

Jak zażywać antybiotyk?

Skuteczność antybiotyku uzależniona jest od odpowiedniego jego stężenia w tkankach i czasu trwania terapii. Istotne jest przestrzeganie poniższych zasad:

  1. Lek zażywaj tylko z przepisu lekarza, który dobierze właściwy antybiotyk do choroby.
  2. Ściśle przestrzegaj zaleconych odstępów czasowych w dawkowaniu leku. Zbyt długie przerwy między kolejnymi dawkami leku mogą prowadzić do spadku stężenia leku we krwi i tkankach oraz do rozwoju antybiotykoodporności drobnoustroju.
  3. Przyjmij całą zaleconą przez lekarza dawkę. Przedwczesne przerwanie antybiotykoterapii również prowadzi do rozwoju odporności bakterii na dany antybiotyk.
  4. Większość antybiotyków zażywaj co najmniej godzinę przed jedzeniem lub dwie godziny po posiłku i oddzielnie od innych leków, ponieważ pokarm i leki mogą osłabiać lub wzmagać wchłanianie antybiotyku (np. wchłanianie tetracyklin jest hamowane w obecności produktów mlecznych). Istnieją też antybiotyki, które można przyjmować na początku posiłku, np. ampicylina z kwasem klawulanowym lub aksetyl cefuroksymu.
  5. Jeśli przeoczysz porę zażycia leku, to niezwłocznie przyjmij lek. Następną dawkę przyjmij w takim odstępie czasowym, jaki zalecił lekarz, lub jaki zalecany jest w ulotce preparatu.
Np. lek zażywany był co 12 godzin (godziny 8.00 i 20.00). Poranna dawka została przeoczona i niezwłocznie przyjęta o godzinie 11.00. Kolejna powinna więc zostać przyjęta z zachowaniem 12-godzinnego odstępu, czyli o godzinie 23.00. 

Niepożądane objawy po antybiotykach

Ponieważ antybiotyki są substancjami chemicznymi, mogą czasem wywoływać różne objawy uboczne. Zestaw oraz częstotliwość występowania możliwych efektów ubocznych obowiązkowo powinien być wyszczególniony na ulotce informacyjnej dołączonej do przepisanego przez lekarza preparatu. Bardzo częstymi objawami ubocznymi są dolegliwości układu pokarmowego – np. biegunka poantybiotykowa.

Większość antybiotyków - oprócz niszczenia drobnoustrojów chorobotwórczych - niestety niszczy również naturalną bakteryjną florę jelitową przewodu pokarmowego. Może to prowadzić do zaburzeń syntezy niektórych witamin, ułatwiać rozwój grzybicy przewodu pokarmowego czy układu moczowo-płciowego.

Dlatego świadomi tego lekarze coraz częściej zalecają przyjmowanie probiotyku jednocześnie z antybiotykiem. Według oficjalnej definicji FAO i WHO probiotyki to żywe mikroorganizmy, które - spożywane w odpowiedniej ilości - mają korzystny wpływ na zdrowie organizmu. Możemy je przyjmować w postaci preparatów dostępnych w aptekach lub spożywając żywność bogatą w dobroczynne mikroorganizmy, np. jogurt lub kiszonki.

Preparaty probiotyczne – skład i działanie

W preparatach probiotyczych stosowane są wybrane szczepy bakterii. Najpopularniejsze pochodzą z rodzajów Lactobacillus (bakterie kwasu mlekowego) oraz Bifidobacterium. Mniej popularne szczepy to np. przedstawiciele rodzaju Escherichia. Wykorzystuje się również szczep drożdży Saccharomyces cerevisiae spp boulardii. Szczepy bakterii o udokumentowanym klinicznie pozytywnym wpływie na zdrowie ludzi są zdefiniowane przez rodzaj, nazwę gatunku oraz oznaczenie cyfrowo-literowe np. Bifidobacterium breve BR03, Lactobacillus casei DN 114 001.

Głównym celem działania probiotyku jest ochrona organizmu (najczęściej przewodu pokarmowego) przed kolonizacją chorobotwórczymi szczepami bakteryjnymi lub grzybami. Mechanizm działania poszczególnych szczepów jest przedmiotem wielu badań naukowych. Może on polegać na wytwarzaniu substancji o aktywności przeciwdrobnoustrojowej, jak w przypadku pałeczek kwasu mlekowego i bifidobakterii wytwarzających kwas mlekowy i kwas octowy. Drożdże Saccharomyces boulardii nie zakwaszają przewodu pokarmowego, hamują natomiast działanie toksyn bakteryjnych, stymulują aktywność nabłonka jelitowego oraz pobudzają procesy immunologiczne w obrębie śluzówki jelit. Dodatkowo probiotyki obniżają poziom LDL cholesterolu i są stosowane w profilaktyce miażdżycy.

Współczesne obserwacje kliniczne wskazują na możliwość wspomagającego działania probiotyków w zapobieganiu i leczeniu bakteryjnych oraz wirusowych zakażeń przewodu pokarmowego, nowotworów, zaparć, zapalenia jelit, podczas antybiotykoterapii itp. U kobiet pałeczki kwasu mlekowego warunkują utrzymanie kwaśnego odczynu pochwy i zapobiegają stanom zapalnym.

Regulacje, zalecenia, rozwój badań

Zgodnie z raportem wydanym przez panel ekspercki Międzynarodowego Naukowego Towarzystwa Probiotyków i Prebiotyków (International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics) w 2013 roku za probiotyki uznawane są żywe mikroorganizmy wykazujące pozytywne działanie na organizm ludzki. Zalecana dzienna dawka probiotyków to minimum 1 × 109 CFU (CFU = colony forming unit/jednostki tworzące kolonię). Należy pamiętać, że jest to wartość uśredniona dla wszystkich szczepów bakterii. Badania wykazują, że pozytywny efekt na organizm ludzki mogą wykazywać szczepy już w stężeniach rzędu 106 CFU, niektóre natomiast dopiero przy stężeniu 1012 CFU. Dodatkowo stosowanie nowoczesnych rozwiązań (np. specjalnie projektowane materiały polimerowe służące do wytwarzania kapsułek zapewniających opóźnione uwalnianie preparatu – DRcaps) zwiększa przeżywalność bakterii w drodze przez nasz układ pokarmowy. Może się to przekładać na zmniejszenie minimalnej terapeutycznej dawki.

Dzięki prowadzeniu badań mających na celu ulepszenie dostępnych metod produkcji leków i suplementów diety, większość preparatów probiotycznych możemy przechowywać bez konieczności utrzymywania odpowiednio niskiej temperatury oraz wilgotności. Zastosowanie mikrokapsułkowania czy specjalnego typu kapsułek – np. Vcaps Plus – chroni preparat przed nadmierną wilgocią, równocześnie zapewniając wysoką przeżywalność dobroczynnych bakterii podczas ich przechowywania.

Innym aspektem jest żywotność organizmów. Stosunkowo nowe idee podawania tyndalizowanej formy organizmów (organizmów poddanych wielokrotnemu działaniu wysokiej temperatury) lub formy typu spory (przetrwalniki) mogą być drogą do rozszerzenia definicji probiotyku opracowanej w 2013 roku. 

Stosowanie preparatów probiotycznych mających na celu ochronę przewodu pokarmowego podczas antybiotykoterapii oraz po jej zakończeniu jest wysoce wskazane i zalecane przez większość lekarzy i farmaceutów. Nie mniej ważne jest dbanie o florę bakteryjną innych części naszego ciała.

Antybiotyki są substancjami, które sieją spustoszenie mikrobioty całego organizmu. Podczas terapii długotrwałej lub przeprowadzanej z użyciem różnych antybiotyków ucierpieć może również mikroflora pochwy. Ważne jest więc stosowanie – równocześnie z preparatami ukierunkowanymi na ochronę jelit – takich preparatów, które pozytywnie wpłyną na odbudowę flory układu moczowo-płciowego. Preparaty tego typu mogą zawierać szczepy bakterii takie jak Lactobacillus fermentum 57A, Lactobacillus plantarum PM1, Lactobacillus gasseri 57C, Lactobacillus rhamnosus PL1.


Podziel się: