„Dieta wątrobowa” – propozycje produktów przy chorej wątrobie

Wątroba jest największym gruczołem ustroju człowieka, w którym zachodzi szereg złożonych procesów związanych z funkcjonowaniem innych narządów oraz układów. Przyjęło się, że w przypadku chorób wątroby należy zastosować tzw. „dietę wątrobową”. Co oznacza ten termin?

„Dieta wątrobowa” – na czym polega?

Jeszcze do niedawna dieta wątrobowa oznaczała typową dietę lekkostrawną oraz m.in. wykluczenie znacznych ilości produktów tłuszczowych. Zakazane były tłuste mięsa, smażenie, dodatek tłuszczu do potraw oraz inne ciężkostrawne zabiegi. Chorym zalecano posiłki w formie kleików albo potraw półpłynnych. Na moment obecny wiemy, że restrykcje takie nie były właściwe i raczej nie sprzyjały regeneracji wątroby*. I choć tłuste, smażone potrawy nie służą żadnemu z nas, mocne ograniczenie tego składnika, jak również zmiana konsystencji potraw nie jest konieczna. Stąd, nazewnictwo „dieta wątrobowa” należy dziś raczej do terminów nieużywanych.

Aby dietoterapia przyniosła pożądane efekty, zaplanowane żywieniowe powinno być dostosowane do indywidualnego stanu chorego, oparte o świeże, najlepszej jakości składniki, urozmaicone i akceptowane smakowo przez pacjenta.

„Dieta wątrobowa” to dieta dopasowana indywidualnie – zdrowa dieta

Pacjenci z przewlekłymi chorobami wątroby, u których nie obserwuje się cech jej niewydolności, zazwyczaj dobrze tolerują tradycyjną dietę i w ich przypadku nie są potrzebne większe restrykcje żywieniowe. Jedną z podstawowych zasad prowadzenia diety w wypadku takich pacjentów jest więc dostosowanie zaleceń do ich indywidualnych potrzeb, w tym zapotrzebowania energetycznego oraz zapotrzebowania na pozostałe składniki odżywcze, aby zapobiec m.in. niedożywieniu. Jeśli tłuszcz jest tolerowany dobrze, nie ma potrzeby ograniczania jego ilości – profilaktycznie jednak należy zadbać o jego jakość. Co to oznacza? Pacjentowi nie będą służyły tłuste steki, panierowane kotlety czy potrawy mączne polane okrasą. Polecany jest natomiast tłuszcz z tzw. dobrych źródeł: m.in. oliwa z oliwek extra vergine, olej lniany dodawane na zimno np. do sałatek; orzechy, pestki i nasiona. Ze zwierzęcych tłuszczy, rekomenduje się ryby morskie, których tłuszcz bogaty jest w tzw. wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 korzystne dla naszego zdrowia. Warto o tym pamiętać, bowiem znaczne ograniczenie udziału tłuszczu w menu zmniejsza m.in. walory smakowe podawanych dań, co w przypadku pacjenta pozbawionego apetytu będzie sytuacją bardzo niekorzystną.

Co jeść w chorobie wątroby – propozycje na dania:

- dowolna sałatka z tolerowanych warzyw skropiona oliwą z oliwek, z roztartym siemieniem lnianym i kromką lekkiego grahama
- zupa krem z tolerowanych warzyw skropiona olejem lnianym, z grzanką z pieczywa mieszanego
- mus z banana i brzoskwini, z łyżką naturalnego jogurtu i nasionami słonecznika
- omlet z białek skropiony oliwą z oliwek, z dodatkiem mielonych płatków owsianych i drobno pokrojonych tolerowanych warzyw

Dieta chorego powinna być regularna, spożywana o podobnych porach każdego dnia. Warto zadbać o niewielką, ale dostarczająca jak najwięcej wartości odżywczych objętość posiłków.

Co z błonnikiem pokarmowym – czy dieta lekkostrawna to obowiązek przy chorej wątrobie?

Zalecenia diety lekkostrawnej związane są ograniczeniem błonnika pokarmowego w codziennym menu, gdyż jego nadmiar mógłby prowadzić do nasilenia wielu objawów chorobowych. Dziś wiemy, że tylko u osób źle tolerujących błonnik (mających np. biegunkę czy wzdęcia) należy zmniejszyć jego ilość dostosowując ją do indywidualnej wrażliwości – dieta lekkostrawna nie jest więc już taka oczywista. W przypadku chorych można również pokusić się o zastosowanie technik, które sprawią, że błonnik stanie się mniej drażniący dla organizmu, nie ograniczając nadto jego ilości. Do taki technik należy m.in. gotowanie, rozdrabnianie, przecieranie, obieranie ze skórki, pozbawianie owoców pestek i wybór młodych warzyw. 

Inne zalecenia żywieniowe w przypadku chorej wątroby

Jeśli u chorego wystąpią nudności, wymioty, utrata apetytu, podstawowym działaniem terapeutycznym diety jest zapewnienie mu adekwatnego do stanu zdrowia żywienia łagodzącego wymienione dolegliwości. Najlepsze będą posiłki niewielkie objętościowo – aby nie nasilać objawów. Należy jednak pamiętać o ich wysokiej wartości odżywczej. 

Zarówno zapotrzebowanie na energię, jak i białko może ulec zwiększeniu, ale w praktyce unika się nagłych zmian jadłospisu w tym kierunku. 
Jeśli mamy do czynienia z biegunką tłuszczową (np. w przypadku marskości wątroby), całkowity udział tłuszczu w diecie obniża się – podobnie jak w poprzednich sytuacjach – do wartości tolerowanej. Lekarz może także zadecydować o włączeniu tzw. tłuszczy MCT – lepiej strawnych niż te tradycyjne. Całkowity zakaz dotyczy spożywania alkoholu.

Niedożywienie to jeden z głównych czynników mających wpływ na występowanie powikłań u chorego. Ma istotne znaczenie m.in. w okresie interwencji farmakologicznej albo chirurgicznej. Pacjent niedożywiony to pacjent, który gorzej znosi leczenie, a ryzyko niepowodzenia w jego przypadku jest diametralnie wyższe, niż u pacjenta w dobrym stanie odżywienia.

Co jeść w przypadku niedożywienia 

– propozycje na lekkie dania dostarczające dużej ilości energii:
- kasza jaglana ugotowana na tolerowanym mleku (np. roślinnym), z dodatkiem miodu, puree z banana i świeżo zmielonego lnu
- twarożek rozgnieciony z tzw. odżywką medyczną (ONS / DPS, np. „nutridrink” marki Nutricia, „resource” marki Nestle) z tolerowanym pieczywem
- szejk na bazie jogurtu naturalnego i ulubionych owoców, z dodatkiem odżywki medycznej
- owsianka ugotowana na wodzie, z dodatkiem odżywki medycznej zamiast mleka, z puree z jabłka i z cynamonem
- gęsty barszcz czerwony z ziemniakami i ze zmiksowanymi buraczkami, z dodatkiem odżywki medycznej o smaku neutralnym

*ze względu na niechęć pacjenta do takiej diety, w związku z czym ograniczał on spożywaną ilość produktów i potraw; to z kolei zwiększało ryzyko niedoborów oraz powikłań

Piśmiennictwo:
Włodarek D. i wsp., Dietoterapia, PZWL, 2015, Warszawa

 


Podziel się: