Uwaga, kleszcze!
Ewa Talarek

Uwaga, kleszcze!

Szczepienie najlepszą ochroną przed kleszczowym zapaleniem mózgu.

Kleszczowe zapalenie mózgu (kzm) jest chorobą wirusową atakującą ośrodkowy układ nerwowy. Przebieg choroby może być łagodny, zakończony pełnym powrotem do zdrowia, albo ciężki, z pozostawieniem długotrwałych lub trwałych następstw, a nawet śmierci (ok. 1 procent chorych). 

Kzm jest chorobą endemiczną, występuje w niektórych regionach 27 krajów europejskich, w tym w Polsce. Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat obserwuje się wzrost liczby rejestrowanych przypadków kleszczowego zapalenia mózgu, notowane są również zachorowania na terenach uważanych za wolne od tej choroby (rozszerzanie się regionów endemicznych). Narażone na kzm są osoby mieszkające w regionach endemicznych oraz osoby tam podróżujące.

Jak dochodzi do zakażenia?

Wirus wywołujący kzm przenoszony jest przez kleszcze. Ryzyko zakażenia związane jest z ukłuciem kleszcza (wirus zawarty jest w ślinie).  Ukłucie kleszcza często nie jest uświadamiane, gdyż w jego ślinie znajdują się substancje znieczulające. Nie wszystkie kleszcze są zarażone wirusem kzm, ale w regionach endemicznych odsetek zakażonych kleszczy może być znaczny. Do zakażenia może dojść również poprzez spożycie surowego mleka zakażonych zwierząt – krów, kóz czy owiec. 

Gdzie można zetknąć się z kleszczami?

Kleszcze bytują w glebie (w ściółce) oraz na trawach i krzewach do 70 cm wysokości. Można spotkać je w lasach, na łąkach, ale w również w parkach i ogrodach. Żerują od lutego do listopada. Łagodna zima i wilgotna wiosna sprzyjają występowaniu kleszczy.

Jakie są objawy kzm?

Choroba przebiega często dwufazowo. Po okresie wylęgania trwającym 2-28 dni pojawia się gorączka i objawy przypominające zwykłe przeziębienie czy infekcję grypopodobną. Objawy ustępują samoistnie. Po 2-8 dniach przerwy ponownie pojawia się gorączka (zwykle >39°C) oraz objawy zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. W zależności od postaci choroby (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego) występują różne objawy: bóle głowy, nudności/wymioty, sztywność karku, zaburzenia świadomości, zaburzenia równowagi, drgawki, niedowłady i porażenia, utrata przytomności, śpiączka.

W lżej przebiegających przypadkach następuje całkowite wyzdrowienie, w przypadkach cięższych – powrót do zdrowia jest długotrwały, pacjent może wymagać wielotygodniowej rehabilitacji. Następstwa choroby  (zaburzenia koncentracji, depresja, niedowłady, porażenia, zaniki mięśniowe) mogą być trwałe.

Na kzm można zachorować w każdym wieku. U dzieci choroba przebiega najczęściej jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i kończy się pełnym wyzdrowieniem. Ryzyko ciężkiego przebiegu wzrasta z wiekiem, ale i u dzieci najmłodszych (nawet niemowląt) zdarzają się ciężkie postaci z pozostawieniem trwałych następstw.

Jak leczy się kzm?

Nie ma możliwości leczenia przyczynowego (przeciwwirusowego). Stosuje się leczenie objawowe – przeciwgorączkowe, przeciwzapalne, przeciw obrzękowi mózgu, przeciwdrgawkowe,  rehabilitację. Część pacjentów wymaga intensywnej opieki medycznej.

Jak zapobiegać kzm?

Można próbować ograniczyć ryzyko kontaktu z kleszczami poprzez odpowiednie ubieranie się (długie rękawy, długie nogawki najlepiej wpuszczone w buty, nakrycie głowy) i stosowanie substancji odstraszających kleszcze (repelentów). Nie zawsze jest to możliwe i nie zawsze skuteczne.

Jedynym skutecznym sposobem zapobiegania kzm jest  szczepienie. Podanie szczepionki powoduje powstanie w organizmie swoistych przeciwciał. W przypadku ugryzienia przez zakażonego kleszcza przeciwciała te zwalczają wirusa kzm i zapobiegają rozwojowi choroby.

Kto powinien być zaszczepiony przeciw kzm?

Szczepienie przeciw kzm figuruje wśród szczepień zalecanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie jest więc refundowane. W przypadku osób narażonych na ekspozycję w związku z wykonywaną pracą odbywa się na koszt pracodawcy. Szczepienie jest wskazane u wszystkich, którzy na stałe lub czasowo przebywają na terenach endemicznego występowania kzm. Szczepionka może być stosowana u dzieci od drugiego roku życia, górnej granicy wieku nie ma.

Kiedy należy się szczepić?

Szczepienie najlepiej rozpocząć przed okresem żerowania kleszczy, czyli w zimie lub wczesną wiosną. Szczepionkę podaje się domięśniowo w mięsień naramienny, u dzieci < 18 miesięcy w mięsień obszerny boczny uda.

Pełną ochronę na dany sezon aktywności kleszczy zapewniają dwie dawki szczepionki. Aby odporność była trwała, należy podać trzecią dawkę po  5-12 miesiącach, a następnie stosować dawki przypominające (patrz schemat szczepienia).

• 1. dawka: dowolny dzień przed okresem żerowania kleszczy,

• 2. dawka: 1-3 miesiące po 1. dawce,

• 3. dawka: 5-12 miesięcy po 2. dawce,

• dawki przypominające: pierwsza po 3 latach od 3. dawki, następne co 5 lat 
(u osób > 60 lat co 3 lata).

Zarejestrowany jest również schemat przyspieszony, w którym dwie pierwsze dawki podawane są w odstępie dwóch tygodni. Można go zastosować np. przed planowanym wyjazdem wakacyjnym w tereny endemiczne, kiedy na schemat podstawowy jest za mało czasu.

Szczepienie nie zabezpiecza przed kzm w przypadku ukłucia przez zakażonego kleszcza przed i do 2 tygodni po podaniu pierwszej dawki.

Czy szczepionka jest bezpieczna?

Spośród niepożądanych odczynów poszczepiennych najczęściej występują objawy miejscowe w postaci zaczerwienienia, obrzęku, bólu  w miejscu wstrzyknięcia. Najczęstszym objawem ogólnym jest gorączka, zwłaszcza u małych dzieci, częściej po podaniu pierwszej dawki. Mogą również wystąpić: złe samopoczucie, zmęczenie, bóle głowy, obniżone łaknienie. Objawy te mają charakter łagodny i przemijający.

Ostra infekcja z gorączką jest czasowym przeciwwskazaniem do szczepienia, należy je odroczyć.

Szczepienie jest przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na którykolwiek składnik szczepionki i nadwrażliwość na białko jaja kurzego w stopniu anafilaksji (w wywiadzie wstrząs anafilaktyczny po spożyciu jajka).

U osób z chorobami autoimmunologicznymi szczepienie może zaostrzyć przebieg tych chorób, dlatego należy rozważyć, czy ryzyko kleszczowego zapalenia mózgu przewyższa ryzyko zaostrzenia procesu autoimmunologicznego.

Czy szczepionka jest skuteczna?

Immunogenność szczepionki oceniano na podstawie serokonwersji u osób szczepionych.

Po pierwszych dwóch dawkach serokonwersję stwierdza się u 88-96%, po trzeciej dawce u 96-100% szczepionych. Istotniejsza jest tzw. skuteczność polowa, czyli bezpośrednia skuteczność w  zapobieganiu kzm w warunkach rzeczywistych. Na podstawie badania przeprowadzonego w Austrii, gdzie znaczna część populacji jest zaszczepiona, skuteczność polową oceniono na 99%. Oszacowano, że w latach 2000-2006 w Austrii, dzięki szczepieniom, uniknięto około 2800 przypadków kzm. W tym czasie w innych krajach, gdzie kzm występuje endemicznie, notowano wzrost liczby przypadków.

Podobnie jak w przypadku innych szczepionek, szczepionka przeciw kzm może nie chronić przed zachorowaniem wszystkich szczepionych.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Zespół Pica – czym jest zespół łaknienia spaczonego? Jak go leczyć?

    O zespole łaknienia spaczonego mówi się wtedy, gdy osoba spożywa produkty, których nie można zaliczyć do żywności. Zaburzenie to może prowadzić do szeregu powikłań zagrażających życiu. Dlaczego chory odczuwa pragnienie do zjedzenia ziemi, lodu czy szkła? W jaki sposób leczy się zespół Pica? 

  • Czy dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają inną mikroflorę jelitową od tych, urodzonych siłami natury? Czy są bardziej podatne na alergie?

    Badania dowodzą, że we wczesnym okresie życia niemowlęta urodzone przez cesarskie cięcie mają inny zestaw bakterii jelitowych niż dzieci urodzone silami natury. Zamiast pobierać drobnoustroje od swoich matek, nabywają bakterie ze środowiska szpitalnego. Czy dlatego są bardziej podatne na występowanie astmy, alergii oraz innych chorób immunologicznych?

  • Czym jest wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja)? Jak udzielić pierwszej pomocy osobie z ciężką reakcją alergiczną?

    Badania sugerują, że częstość występowania reakcji anafilaktycznych wzrosła w ostatnich latach. Dowiedz się, czym jest anafilaksja. Jak zapobiegać oraz udzielić pomocy w nagłym przypadku ciężkiej reakcji anafilaktycznej?

  • Pilates okiem fizjoterapeuty – wskazania i efekty treningów metodą Pilatesa

    Pilates to rodzaj treningu o umiarkowanej intensywności, który koncentruje się na wzmacnianiu mięśni głębokich. Jego podstawą jest wykonywanie precyzyjnych, płynnych ruchów, świadomy oddech i maksymalne skupienie na ćwiczeniach. Efekty treningu metodą Pilatesa to wzmocnienie mięśni, poprawa równowagi i koordynacji ruchowej, wysmuklenie sylwetki, redukcja napięcia oraz rozluźnienie całego ciała. Ćwiczenia pilates mogą być częścią procesu rehabilitacji po przebytych urazach, także u zawodowych sportowców. Pilates mogą ćwiczyć również osoby starsze i kobiety w ciąży.

  • Miłorząb japoński – właściwości i przeciwwskazania do suplementacji Ginkgo biloba

    Miłorząb japoński (dwulistny) wspomaga pamięć i koncentrację. W aptekach i sklepach zielarskich można go kupić w formie tabletek, kapsułek, herbat i ekstraktów. Zaleca się jego stosowanie w momentach wzmożonego wysiłku umysłowego, na przykład przed egzaminem maturalnym, na prawo jazdy lub sesją. Ponadto Ginkgo biloba przeciwdziała tworzeniu się złogów beta-amyloidowych w neuronach, które są przyczyną powstawania choroby Alzheimera. Miłorząb japoński wykorzystywany jest także do produkcji kosmetyków przeciwzmarszczkowych, ujędrniających i tych dla cery naczynkowej.

  • Egzema – przyczyny i objawy. Leczenie egzemy na dłoniach i twarzy. Które preparaty wybrać, a których unikać?

    Egzema, inaczej wyprysk lub atopowe wyprysk skóry, to niezakaźna choroba, którą nie można się zarazić od drugiej osoby poprzez kontakt bezpośredni lub korzystanie z tych samych kosmetyków czy ręczników i pościeli. Leczenie egzemy jest niezwykle uporczywe, ponieważ zazwyczaj ciężko jest wytypować czynnik wywołujący bolesne, swędzące, pękające i suche plamy na skórze dłoni i twarzy (czasem występujące na całym ciele). Leczenie egzemy z użyciem najlepeszych dermokosmetyków, będąc pod opieką najlepszego dermatologa lub arelgologa może być nieskuteczne, jeśli pacjent będzie miał stały kontakt z czynnikiem drażniącym.

  • Skrzywienie kręgosłupa – rodzaje, przyczyny, leczenie, rehabilitacja

    Skrzywienie kręgosłupa może być fizjologiczne, wynikające z esowatej budowy ludzkiego kręgosłupa (lordoza oraz kifoza) lub patologiczne, gdy naturalne krzywizny ulegają pogłębieniu (hiperkifozą i hiperlordozą) bądź zniesieniu (zniesienie lordozy szyjnej lub lędźwiowej). Powstałe wówczas wady kręgosłupa mogą być przyczyną dolegliwość i wymagają korekcji. Często występującą wadą postawy, zwłaszcza u dzieci, jest  również boczne skrzywienie kręgosłupa, mogące prowadzić do poważnych zniekształceń sylwetki.  

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij