Uwaga, kleszcze!
Ewa Talarek

Uwaga, kleszcze!

Szczepienie najlepszą ochroną przed kleszczowym zapaleniem mózgu.

Kleszczowe zapalenie mózgu (kzm) jest chorobą wirusową atakującą ośrodkowy układ nerwowy. Przebieg choroby może być łagodny, zakończony pełnym powrotem do zdrowia, albo ciężki, z pozostawieniem długotrwałych lub trwałych następstw, a nawet śmierci (ok. 1 procent chorych). 

Kzm jest chorobą endemiczną, występuje w niektórych regionach 27 krajów europejskich, w tym w Polsce. Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat obserwuje się wzrost liczby rejestrowanych przypadków kleszczowego zapalenia mózgu, notowane są również zachorowania na terenach uważanych za wolne od tej choroby (rozszerzanie się regionów endemicznych). Narażone na kzm są osoby mieszkające w regionach endemicznych oraz osoby tam podróżujące.

Jak dochodzi do zakażenia?

Wirus wywołujący kzm przenoszony jest przez kleszcze. Ryzyko zakażenia związane jest z ukłuciem kleszcza (wirus zawarty jest w ślinie).  Ukłucie kleszcza często nie jest uświadamiane, gdyż w jego ślinie znajdują się substancje znieczulające. Nie wszystkie kleszcze są zarażone wirusem kzm, ale w regionach endemicznych odsetek zakażonych kleszczy może być znaczny. Do zakażenia może dojść również poprzez spożycie surowego mleka zakażonych zwierząt – krów, kóz czy owiec. 

Gdzie można zetknąć się z kleszczami?

Kleszcze bytują w glebie (w ściółce) oraz na trawach i krzewach do 70 cm wysokości. Można spotkać je w lasach, na łąkach, ale w również w parkach i ogrodach. Żerują od lutego do listopada. Łagodna zima i wilgotna wiosna sprzyjają występowaniu kleszczy.

Jakie są objawy kzm?

Choroba przebiega często dwufazowo. Po okresie wylęgania trwającym 2-28 dni pojawia się gorączka i objawy przypominające zwykłe przeziębienie czy infekcję grypopodobną. Objawy ustępują samoistnie. Po 2-8 dniach przerwy ponownie pojawia się gorączka (zwykle >39°C) oraz objawy zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. W zależności od postaci choroby (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego) występują różne objawy: bóle głowy, nudności/wymioty, sztywność karku, zaburzenia świadomości, zaburzenia równowagi, drgawki, niedowłady i porażenia, utrata przytomności, śpiączka.

W lżej przebiegających przypadkach następuje całkowite wyzdrowienie, w przypadkach cięższych – powrót do zdrowia jest długotrwały, pacjent może wymagać wielotygodniowej rehabilitacji. Następstwa choroby  (zaburzenia koncentracji, depresja, niedowłady, porażenia, zaniki mięśniowe) mogą być trwałe.

Na kzm można zachorować w każdym wieku. U dzieci choroba przebiega najczęściej jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i kończy się pełnym wyzdrowieniem. Ryzyko ciężkiego przebiegu wzrasta z wiekiem, ale i u dzieci najmłodszych (nawet niemowląt) zdarzają się ciężkie postaci z pozostawieniem trwałych następstw.

Jak leczy się kzm?

Nie ma możliwości leczenia przyczynowego (przeciwwirusowego). Stosuje się leczenie objawowe – przeciwgorączkowe, przeciwzapalne, przeciw obrzękowi mózgu, przeciwdrgawkowe,  rehabilitację. Część pacjentów wymaga intensywnej opieki medycznej.

Jak zapobiegać kzm?

Można próbować ograniczyć ryzyko kontaktu z kleszczami poprzez odpowiednie ubieranie się (długie rękawy, długie nogawki najlepiej wpuszczone w buty, nakrycie głowy) i stosowanie substancji odstraszających kleszcze (repelentów). Nie zawsze jest to możliwe i nie zawsze skuteczne.

Jedynym skutecznym sposobem zapobiegania kzm jest  szczepienie. Podanie szczepionki powoduje powstanie w organizmie swoistych przeciwciał. W przypadku ugryzienia przez zakażonego kleszcza przeciwciała te zwalczają wirusa kzm i zapobiegają rozwojowi choroby.

Kto powinien być zaszczepiony przeciw kzm?

Szczepienie przeciw kzm figuruje wśród szczepień zalecanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie jest więc refundowane. W przypadku osób narażonych na ekspozycję w związku z wykonywaną pracą odbywa się na koszt pracodawcy. Szczepienie jest wskazane u wszystkich, którzy na stałe lub czasowo przebywają na terenach endemicznego występowania kzm. Szczepionka może być stosowana u dzieci od drugiego roku życia, górnej granicy wieku nie ma.

Kiedy należy się szczepić?

Szczepienie najlepiej rozpocząć przed okresem żerowania kleszczy, czyli w zimie lub wczesną wiosną. Szczepionkę podaje się domięśniowo w mięsień naramienny, u dzieci < 18 miesięcy w mięsień obszerny boczny uda.

Pełną ochronę na dany sezon aktywności kleszczy zapewniają dwie dawki szczepionki. Aby odporność była trwała, należy podać trzecią dawkę po  5-12 miesiącach, a następnie stosować dawki przypominające (patrz schemat szczepienia).

• 1. dawka: dowolny dzień przed okresem żerowania kleszczy,

• 2. dawka: 1-3 miesiące po 1. dawce,

• 3. dawka: 5-12 miesięcy po 2. dawce,

• dawki przypominające: pierwsza po 3 latach od 3. dawki, następne co 5 lat 
(u osób > 60 lat co 3 lata).

Zarejestrowany jest również schemat przyspieszony, w którym dwie pierwsze dawki podawane są w odstępie dwóch tygodni. Można go zastosować np. przed planowanym wyjazdem wakacyjnym w tereny endemiczne, kiedy na schemat podstawowy jest za mało czasu.

Szczepienie nie zabezpiecza przed kzm w przypadku ukłucia przez zakażonego kleszcza przed i do 2 tygodni po podaniu pierwszej dawki.

Czy szczepionka jest bezpieczna?

Spośród niepożądanych odczynów poszczepiennych najczęściej występują objawy miejscowe w postaci zaczerwienienia, obrzęku, bólu  w miejscu wstrzyknięcia. Najczęstszym objawem ogólnym jest gorączka, zwłaszcza u małych dzieci, częściej po podaniu pierwszej dawki. Mogą również wystąpić: złe samopoczucie, zmęczenie, bóle głowy, obniżone łaknienie. Objawy te mają charakter łagodny i przemijający.

Ostra infekcja z gorączką jest czasowym przeciwwskazaniem do szczepienia, należy je odroczyć.

Szczepienie jest przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na którykolwiek składnik szczepionki i nadwrażliwość na białko jaja kurzego w stopniu anafilaksji (w wywiadzie wstrząs anafilaktyczny po spożyciu jajka).

U osób z chorobami autoimmunologicznymi szczepienie może zaostrzyć przebieg tych chorób, dlatego należy rozważyć, czy ryzyko kleszczowego zapalenia mózgu przewyższa ryzyko zaostrzenia procesu autoimmunologicznego.

Czy szczepionka jest skuteczna?

Immunogenność szczepionki oceniano na podstawie serokonwersji u osób szczepionych.

Po pierwszych dwóch dawkach serokonwersję stwierdza się u 88-96%, po trzeciej dawce u 96-100% szczepionych. Istotniejsza jest tzw. skuteczność polowa, czyli bezpośrednia skuteczność w  zapobieganiu kzm w warunkach rzeczywistych. Na podstawie badania przeprowadzonego w Austrii, gdzie znaczna część populacji jest zaszczepiona, skuteczność polową oceniono na 99%. Oszacowano, że w latach 2000-2006 w Austrii, dzięki szczepieniom, uniknięto około 2800 przypadków kzm. W tym czasie w innych krajach, gdzie kzm występuje endemicznie, notowano wzrost liczby przypadków.

Podobnie jak w przypadku innych szczepionek, szczepionka przeciw kzm może nie chronić przed zachorowaniem wszystkich szczepionych.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • RSV — objawy, przebieg, leczenie zakażenia wirusem RSV

    Wirus RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to wirus nabłonka oddechowego, który należy do rodziny paramyksowirusów (łac. Paramyxoviridae). Jest głównym czynnikiem etiologicznym odpowiedzialnym za rozwój ostrego zapalenia oskrzelików u najmłodszych dzieci.

  • Nadmiar słodyczy w diecie upośledza ośrodek nagrody w mózgu

    Naukowcy donoszą, że przewlekłe spożywanie nawet niskich dawek cukru i sztucznych substancji słodzących, takich jak sacharyna i sukraloza, wpływa na pracę mózgu w regionach zaangażowanych w procesy decyzyjne, trwale pogarsza funkcje poznawcze i zakłóca funkcjonowanie układu nagrody (ośrodka przyjemności), czyli struktur mózgowych odpowiadających za motywację. Co więcej, zachodzące wtedy w mózgu przemiany biochemiczne mogą być niezauważalne z perspektywy ogólnego funkcjonowania metabolizmu.

  • Sztuczna inteligencja pozwoli skuteczniej leczyć raka stercza

    W Polsce rak stercza (prostaty) jest najczęstszym nowotworem litym występującym u mężczyzn. Dzięki dofinansowaniu z programu INFOSTRATEG powstaje platforma informatyczna, która ułatwi dokonywanie wyboru terapii onkologicznej dedykowanej pacjentom, u których zostanie zdiagnozowane to schorzenie. Lepsze dopasowanie leczenia wpłynie na poprawę jego efektywności. Narzędzie będzie wykorzystywało algorytmy sztucznej inteligencji.  

  • Dlaczego raz w roku należy wykonywać morfologię?

    Jedną z metod wczesnego wykrywania wielu poważnych chorób jest regularne wykonywanie morfologii krwi. Wynik tego prostego testu może stanowić punkt wyjścia do dalszej diagnostyki, która determinuje przebieg leczenia. W przypadku nowotworów im wcześniej zostanie postawiona właściwa diagnoza, tym skuteczniej będzie można leczyć pacjenta.

  • Termogeniki – co to za produkty i jaki mają wpływ na spalanie tłuszczu?

    Nikogo już dziś nie dziwią coraz to nowsze diety czy specyfiki mające na celu bezproblemową redukcję nadmiernych kilogramów. Sformułowanie „termogeniki” jest jednak znane już od wielu lat, a co więcej – dalej chętnie stosowane m.in. w branży sportowej. Czym są termogeniki? Czy pomogą w odchudzaniu bez żmudnej diety i ćwiczeń? Co jest termogenikiem?

  • HIFU – lifting skóry bez skalpela i rewolucja w medycynie estetycznej

    Medycyna estetyczna jest bardzo szybko rozwijającą się, wyjątkowo nowoczesną i coraz bardziej dostępną branżą z pogranicza fizjologii i kosmetologii. Służy m.in. do dbania o siebie, a tym samym poprawy samopoczucia. Z powodzeniem korzystają z niej zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Umożliwia szybsze osiągnięcie wyznaczonych celów sylwetkowych, poprawę wizerunku, pozbycie się kompleksów lub po prostu – poprawia jakość życia. W artykule podpowiemy, jak pozbyć się drugiego podbródka, jak ujędrnić skórę na piersiach po karmieniu i co zrobić, aby skóra na szyi lub brzuchu przestała być wiotka? Oznacza to, że przyjrzymy się jednej z bardziej popularnych metod wykorzystywanych w medycynie estetycznej – HIFU.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij