Uwaga, kleszcze!

Szczepienie najlepszą ochroną przed kleszczowym zapaleniem mózgu.


Kleszczowe zapalenie mózgu (kzm) jest chorobą wirusową atakującą ośrodkowy układ nerwowy. Przebieg choroby może być łagodny, zakończony pełnym powrotem do zdrowia, albo ciężki, z pozostawieniem długotrwałych lub trwałych następstw, a nawet śmierci (ok. 1 procent chorych). 


Kzm jest chorobą endemiczną, występuje w niektórych regionach 27 krajów europejskich, w tym w Polsce. Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat obserwuje się wzrost liczby rejestrowanych przypadków kleszczowego zapalenia mózgu, notowane są również zachorowania na terenach uważanych za wolne od tej choroby (rozszerzanie się regionów endemicznych). Narażone na kzm są osoby mieszkające w regionach endemicznych oraz osoby tam podróżujące.

Jak dochodzi do zakażenia?

Wirus wywołujący kzm przenoszony jest przez kleszcze. Ryzyko zakażenia związane jest z ukłuciem kleszcza (wirus zawarty jest w ślinie).  Ukłucie kleszcza często nie jest uświadamiane, gdyż w jego ślinie znajdują się substancje znieczulające. Nie wszystkie kleszcze są zarażone wirusem kzm, ale w regionach endemicznych odsetek zakażonych kleszczy może być znaczny. Do zakażenia może dojść również poprzez spożycie surowego mleka zakażonych zwierząt – krów, kóz czy owiec. 

Gdzie można zetknąć się z kleszczami?

Kleszcze bytują w glebie (w ściółce) oraz na trawach i krzewach do 70 cm wysokości. Można spotkać je w lasach, na łąkach, ale w również w parkach i ogrodach. Żerują od lutego do listopada. Łagodna zima i wilgotna wiosna sprzyjają występowaniu kleszczy.

Jakie są objawy kzm?

Choroba przebiega często dwufazowo. Po okresie wylęgania trwającym 2-28 dni pojawia się gorączka i objawy przypominające zwykłe przeziębienie czy infekcję grypopodobną. Objawy ustępują samoistnie. Po 2-8 dniach przerwy ponownie pojawia się gorączka (zwykle >39°C) oraz objawy zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. W zależności od postaci choroby (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego) występują różne objawy: bóle głowy, nudności/wymioty, sztywność karku, zaburzenia świadomości, zaburzenia równowagi, drgawki, niedowłady i porażenia, utrata przytomności, śpiączka.

W lżej przebiegających przypadkach następuje całkowite wyzdrowienie, w przypadkach cięższych – powrót do zdrowia jest długotrwały, pacjent może wymagać wielotygodniowej rehabilitacji. Następstwa choroby  (zaburzenia koncentracji, depresja, niedowłady, porażenia, zaniki mięśniowe) mogą być trwałe.

Na kzm można zachorować w każdym wieku. U dzieci choroba przebiega najczęściej jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i kończy się pełnym wyzdrowieniem. Ryzyko ciężkiego przebiegu wzrasta z wiekiem, ale i u dzieci najmłodszych (nawet niemowląt) zdarzają się ciężkie postaci z pozostawieniem trwałych następstw.

Jak leczy się kzm?

Nie ma możliwości leczenia przyczynowego (przeciwwirusowego). Stosuje się leczenie objawowe – przeciwgorączkowe, przeciwzapalne, przeciw obrzękowi mózgu, przeciwdrgawkowe,  rehabilitację. Część pacjentów wymaga intensywnej opieki medycznej.

Jak zapobiegać kzm?

Można próbować ograniczyć ryzyko kontaktu z kleszczami poprzez odpowiednie ubieranie się (długie rękawy, długie nogawki najlepiej wpuszczone w buty, nakrycie głowy) i stosowanie substancji odstraszających kleszcze (repelentów). Nie zawsze jest to możliwe i nie zawsze skuteczne.

Jedynym skutecznym sposobem zapobiegania kzm jest  szczepienie. Podanie szczepionki powoduje powstanie w organizmie swoistych przeciwciał. W przypadku ugryzienia przez zakażonego kleszcza przeciwciała te zwalczają wirusa kzm i zapobiegają rozwojowi choroby.

Kto powinien być zaszczepiony przeciw kzm?

Szczepienie przeciw kzm figuruje wśród szczepień zalecanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie jest więc refundowane. W przypadku osób narażonych na ekspozycję w związku z wykonywaną pracą odbywa się na koszt pracodawcy. Szczepienie jest wskazane u wszystkich, którzy na stałe lub czasowo przebywają na terenach endemicznego występowania kzm. Szczepionka może być stosowana u dzieci od drugiego roku życia, górnej granicy wieku nie ma.

Kiedy należy się szczepić?

Szczepienie najlepiej rozpocząć przed okresem żerowania kleszczy, czyli w zimie lub wczesną wiosną. Szczepionkę podaje się domięśniowo w mięsień naramienny, u dzieci < 18 miesięcy w mięsień obszerny boczny uda.

Pełną ochronę na dany sezon aktywności kleszczy zapewniają dwie dawki szczepionki. Aby odporność była trwała, należy podać trzecią dawkę po 
5-12 miesiącach, a następnie stosować dawki przypominające (patrz schemat szczepienia).


• 1. dawka: dowolny dzień przed okresem żerowania kleszczy

• 2. dawka: 1-3 miesiące po 1. dawce

• 3. dawka: 5-12 miesięcy po 2. dawce

• dawki przypominające: pierwsza po 3 latach od 3. dawki, następne co 5 lat 
(u osób > 60 lat co 3 lata)


Zarejestrowany jest również schemat przyspieszony, w którym dwie pierwsze dawki podawane są w odstępie dwóch tygodni. Można go zastosować np. przed planowanym wyjazdem wakacyjnym w tereny endemiczne, kiedy na schemat podstawowy jest za mało czasu.

Szczepienie nie zabezpiecza przed kzm w przypadku ukłucia przez zakażonego kleszcza przed i do 2 tygodni po podaniu pierwszej dawki.

Czy szczepionka jest bezpieczna?

Spośród niepożądanych odczynów poszczepiennych najczęściej występują objawy miejscowe w postaci zaczerwienienia, obrzęku, bólu  w miejscu wstrzyknięcia. Najczęstszym objawem ogólnym jest gorączka, zwłaszcza u małych dzieci, częściej po podaniu pierwszej dawki. Mogą również wystąpić: złe samopoczucie, zmęczenie, bóle głowy, obniżone łaknienie. Objawy te mają charakter łagodny i przemijający.

Ostra infekcja z gorączką jest czasowym przeciwwskazaniem do szczepienia, należy je odroczyć.

Szczepienie jest przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na którykolwiek składnik szczepionki i nadwrażliwość na białko jaja kurzego w stopniu anafilaksji (w wywiadzie wstrząs anafilaktyczny po spożyciu jajka).

U osób z chorobami autoimmunologicznymi szczepienie może zaostrzyć przebieg tych chorób, dlatego należy rozważyć, czy ryzyko kleszczowego zapalenia mózgu przewyższa ryzyko zaostrzenia procesu autoimmunologicznego.

Czy szczepionka jest skuteczna?

Immunogenność szczepionki oceniano na podstawie serokonwersji u osób szczepionych.

Po pierwszych dwóch dawkach serokonwersję stwierdza się u 88-96%, po trzeciej dawce u 96-100% szczepionych. Istotniejsza jest tzw. skuteczność polowa, czyli bezpośrednia skuteczność w  zapobieganiu kzm w warunkach rzeczywistych. Na podstawie badania przeprowadzonego w Austrii, gdzie znaczna część populacji jest zaszczepiona, skuteczność polową oceniono na 99%. Oszacowano, że w latach 2000-2006 w Austrii, dzięki szczepieniom, uniknięto około 2800 przypadków kzm. W tym czasie w innych krajach, gdzie kzm występuje endemicznie, notowano wzrost liczby przypadków.

Podobnie jak w przypadku innych szczepionek, szczepionka przeciw kzm może nie chronić przed zachorowaniem wszystkich szczepionych.


 


 


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus