Nietolerancja laktozy – dietetyk radzi

Nietolerancja produktów mlecznych to problem powszechny. Szacuje się, że w niektórych rejonach świata może dotyczyć nawet 100% populacji. W Polsce cierpi na nią już nawet 17-37% społeczeństwa. Chorym dokucza biegunka, uczucie przelewania w brzuchu, bóle brzucha, wzdęcia, nudności i gazy. Na szczęście, coraz częściej i szybciej można ją zdiagnozować – głównie dzięki stale rosnącej świadomości konsumentów, którzy zaczynają baczniej obserwować swój organizm.

Co to jest laktoza?

Laktoza, czyli tzw. cukier mleczny, to z chemicznego punktu widzenia dwucukier składający się z galaktozy i glukozy połączonych wiązaniem β-1,4-glikozydowym. W formie naturalnej występuje tylko i wyłącznie w mleku ssaków (za wyjątkiem lwów morskich). Obok tłuszczy i białek mlecznych, stanowi źródło substancji odżywczych dla nowonarodzonych ssaków. Laktoza, ma też kilka innych korzystnych dla rozwoju noworodków cech, m.in. jest mniej słodka od glukozy lub sacharozy, dzięki czemu wpływa na prawidłowy rozwój zmysłu smaku oraz regulację łaknienia. Poza tym, za sprawą właściwości probiotycznych korzystnie wpływa na procesy regeneracji komórek nabłonka jelitowego oraz motorykę jelit. Aby jednak mogła spełnić te wszystkie funkcje, laktoza musi zostać zhydrolizowana w jelicie cienkim przez laktazę (enzym). W przeciwnym razie, niestrawiony dwucukier nie zostanie wchłonięty do krwioobiegu, lecz pozostanie w świetle przewodu pokarmowego, co dla naszego samopoczucia może mieć fatalne skutki.

Skąd się bierze nietolerancja laktozy?

Najczęstszą przyczyną przykrych dolegliwości ze strony żołądka i jelit związanych ze spożywaniem produktów mlecznych jest niedobór bądź całkowity brak wyżej wspomnianego enzymu czyli laktazy. Przyczyn takich „ubytków” może być kilka, m.in.:

  • alaktazja, czyli całkowity brak laktazy w jelicie człowieka (od narodzin aż do śmierci)
  • wtórny niedobór laktazy, zwykle o charakterze przejściowym, mijający wraz z regeneracją uprzednio zniszczonych kosmków jelitowych jelita cienkiego (uszkodzenie na skutek np. przebiegu choroby bakteryjnej, rotawirusowej, niewykrytej i źle prowadzonej celiakii, choroby Leśniewskiego-Crohna, nadużywania alkoholu etc.)
  • pierwotny niedobór laktazy (naturalne zmniejszanie się ilości enzymu wraz z wiekiem)

Przelewanie w brzuchu? To mogą być objawy nietolerancji laktozy

Gdy zmniejszona ilość laktazy (bądź całkowity jej brak) uniemożliwia trawienie laktozy w jelicie cienkim, niestrawiona laktoza staje się „pożywką” dla obecnych w przewodzie pokarmowym bakterii jelitowych. Produktami fermentacji bakteryjnej laktozy są m.in.:

  • gazy, takie jak wodór, dwutlenek węgla i metan odpowiedzialne za powstawanie u nas wzdęć, nieprzyjemnych „przelewań” w brzuchu i kolki
  • krótkołańcuchowe kwasy organiczne, takie jak: kwas mlekowy, octowy, propionowy, masłowy itd. działające drażniąco na błonę śluzową jelita

Biegunka z kolei, to efekt wzrostu ciśnienia osmotycznego w jelicie cienkim, która w postaci przewlekłej może prowadzić do niedożywienia i odwodnienia.

Objawy u chorych z nietolerancją laktozy są niespecyficzne, a manifestacja tych objawów bardzo indywidualna. Mogą one pojawić się od kilku do nawet kilkunastu godzin po spożyciu danego produktu zawierającego laktozę.

Jak diagnozuje się nietolerancję laktozy?

Aby zdiagnozować ten typ nietolerancji, niezbędny jest przede wszystkim dokładny wywiad lekarski, w tym również żywieniowy (najlepiej przeprowadzony przez dyplomowanego dietetyka). W przebiegu badań ważna jest również analiza diagnostyczna. Obecnie, najczęściej wykorzystuje się tzw. wodorowy test oddechowy, w którym pacjentowi podaje się określoną dawkę laktozy, a następnie przez kilka godzin monitoruje stężenie wodoru w wydychanym powietrzu. Jeśli nastąpi zwiększenie tego stężenia, wynik badania wskazuje na fermentację laktozy przez bakterie jelitowe, zatem brak trawienia jej przez laktazę. Pojawiają się opisane wcześniej objawy nietolerancji. Warto jednak wiedzieć, że test nie różnicuje nietolerancji według postaci pierwotnej i wtórnej. Ponadto, łatwo o zafałszowanie wyników, jeśli przykładowo pacjent przyjmuje bądź przyjmował antybiotyki albo pali papierosy.

A może testy genetyczne?

Z metod diagnostycznych nietolerancji laktozy wymienia się również:

  • badanie pH stolca
  • doustne testy tolerancji laktozy
  • bezpośrednie badanie aktywności laktazy w bioptacie błony śluzowej jelita cienkiego
  • testy genetyczne

W ciągu ostatnich lat, to właśnie te ostatnie zyskały sporą popularność. Nie tylko pozwalają one uniknąć obciążenia organizmu pacjenta laktozą podawaną podczas testu wodorowego, ale i rozróżnić postać pierwotną nietolerancji od wtórnej, oraz określić predyspozycje najbliższych członków rodziny. Obecnie, znanych jest kilkanaście polimorfizmów w rejonie promotorowym genu LCT, które warunkują tolerancję bądź nietolerancję laktozy u dorosłych. W populacji polskiej najważniejsze polimorfizmy znajdują się w pozycji -13910 oraz -22018 genu LCT.

Jaka dieta?

Problem występowania nietolerancji laktozy staje się istotny, gdy uświadomimy sobie, że laktoza to nie tylko mleko, ale i równie wiele innych produktów spożywczych do których jest ona dodawana, m.in. pieczywo i wyroby mięsne w których ma poprawić smak, zapach lub konsystencję. Produkty mleczne to również jedno z najważniejszych źródeł wapnia (choć oczywiście nie jedyne), potrzebnego naszym kościom, zatem eliminacja ich może prowadzić do niedoborów. W takiej sytuacji należy sięgnąć po produkty mleczne o obniżonej jej zawartości bądź całkowicie bezlaktozowe, a także twarde sery, w których jej ilość jest znacznie mniejsza.  

Na rynku znajdziemy również preparaty zawierające enzym laktazę, dzięki której produkty mleczne będą lepiej tolerowane. W ostateczności zawsze można też sięgnąć po suplementy uzupełniające niedobory wapnia.

Niewielka ilość może nie szkodzić

Często się zdarza, że choć niektórzy cierpią na nietolerancję laktozy, to niewielkie jej ilości spożywane wraz z wybranymi produktami spożywczymi nie wywołują u nich dokuczliwych objawów. Chorzy zwykle mogą jeść produkty mleczne fermentowane takie jak zakwaszone mleko, jogurty i kefiry, natomiast bezwzględnie muszą unikać serwatki, mleka w proszku i innych przetworów. Jeśli nietolerancja laktozy ma postać ciężką, chorzy muszą wystrzegać się produktów do których dodano nawet niewielkie ilości mleka lub jego przetworów, przykładowo niektórych rodzajów pieczywa, wyrobów cukierniczych, a nawet wielu leków, w których laktoza często stosowana jest jako nośnik.

Pamiętaj!

Jeśli zauważysz u siebie notoryczne:

  • bóle brzucha,
  • biegunki,
  • wzdęcia,
  • uczucie przelewania,
  • nadmierne oddawanie gazów

warto abyś sprawdził swoją tolerancję laktozy.

Piśmiennictwo:

  1. Guzek M., Borys B., Sulkowska A., Smoczyński M., 2011, Rola nietolerancji pokarmowych w powstawaniu objawów zespołu jelita nadwrażliwego u dorosłych, Forum Medycyny Rodzinnej, 5,  3, 239–246
  2. Włodarek D.,
  3. Zatwarnicki P., 2014, Nietolerancja laktozy – przyczyny, objawy, diagnostyka, Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne, 4, 3, 273–276

 


Podziel się:


Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus