Emocje - portal DOZ.pl
Emocje
Urszula Borawska-Kowalczyk

Emocje

Najnowsze technologie pozwalają tworzyć urządzenia: komputery, roboty, które coraz bardziej przypominają ludzi w niektórych czynnościach ich przewyższają. ale istnieje jeden aspekt, którego nie są w stanie „zainstalować” do komputera. Są to uczucia.

Skąd się wzięły emocje? 

Źródeł wykształcenia się emocji należy szukać w ewolucji. Już zwierzęta potrafią szczerzyć zęby i warczeć, aby przestraszyć przeciwnika. Strach wydaje się być pierwotnym uczuciem warunkującym przetrwanie. Jeżeli ktoś źle ocenił niebezpieczeństwo, inaczej mówiąc „bał się za mało” czyli np. nie uciekł, mogło to się dla niego skończyć tragicznie. Nasi przodkowie nauczyli się jak odpowiednio reagować w zagrażających momentach i dzięki temu nasz gatunek przetrwał do dziś.

Okazywanie emocji

Chociaż ekspresja emocji jest sprawą uniwersalną, tzn. większość osób pokazuje podobnie swoje emocje, to i w tym aspekcie istnieją ogromne różnice indywidualne. Jeden wściekły człowiek krzyczy, przeklina i rzuca wszystkim, co mu wpadnie w ręce, a inny zaciska zęby, zwężają mu się źrenice i można powiedzieć, że „gotuje się w środku”. Ale patrząc i na pierwszego i na drugiego z łatwością zgadniemy, że są bardzo źli, chociaż wyrażają to inaczej. Najwięcej informacji co dzieje się z człowiekiem odgadujemy z wyglądu jego twarzy. Ludzka mimika jest bardzo bogata. W latach 70-tych przeprowadzono badanie mające sprawdzić, czy ekspresja emocji jest taka sama na całym świecie, czy różni się w zależności od kultury. Badacze byli nawet w takich miejscach, gdzie prawie zupełnie nie dotarła cywilizacja, a ludzie żyją od wielu pokoleń w ten sam sposób. Wszędzie pokazywano te same zdjęcia twarzy wyrażających różne uczucia. Okazało się, że część z nich jest bezbłędnie rozpoznawana na całej kuli ziemskiej. Są to:

  • strach,
  • złość,
  • smutek,
  • radość,
  • wstręt.

Dlatego badacze uznali, że tych kilka emocji można nazwać podstawowymi. Mają one uniwersalny charakter, to znaczy, że nie są zależne od wychowania, kultury. Dodatkowym argumentem było badanie przeprowadzone na osobach niewidomych. One również w identyczny sposób wyrażały podstawowe uczucia poprzez mimikę twarzy. A przecież nie mogły się tego nauczyć od innych. Dlatego uważa się, że są one wrodzone, a nie wyuczone. Na bazie tych podstawowych emocji pojawiają się nowe, które są ich pochodnymi, np. ufność, zniechęcenie, żal. Są one trudniejsze do interpretacji, trudno je rozpoznać patrząc tylko na twarz osoby.

Wtedy zazwyczaj dodatkowo bierzemy pod uwagę to, co wiemy o danej osobie, w jakiej jest sytuacji, patrzymy co się dzieje dookoła. W jednym badaniu części osób pokazywano zdjęcia z samymi postaciami, wycięte było tło mogące naprowadzić na to, co czuje osoba na zdjęciu. Trudno było domyślić się i trafnie odpowiedzieć, jakie emocje wyrażają ci ludzie. Natomiast, kiedy zostały pokazane całe fotografie, osoby badane z dużą trafnością opisywały stan emocjonalny postaci ze zdjęć. Np. nie potrafiły ocenić uczuć kobiety patrząc tylko na jej wyciętą postać, ale kiedy zobaczyły całe zdjęcie, a na nim idącego ulicą nagiego mężczyznę, już określały jej emocje. Wtedy nie patrzyły na twarz kobiety ze zdjęcia, tylko interpretowały sytuację: jak czułaby się większość kobiet w takim położeniu? Odpowiedź brzmi: byłyby zdziwione, zakłopotane, trochę rozbawione.

Polecane dla Ciebie

Porwanie emocjonalne - winne ciało migdałowate?

Zdarzają się sytuacje, kiedy pod wpływem emocji tracimy panowanie nad sobą. Chyba bez problemu możemy przypomnieć sobie takie zdarzenie z własnego życia. Robimy coś bez zastanowienia, a kiedy emocje opadną i zaczynamy o tym myśleć to właściwie nie wiemy, dlaczego tak się zachowaliśmy. Czasami reagujemy nieproporcjonalnie do zdarzenia – wybuchamy, krzyczymy, szlochamy, a później sami się sobie dziwimy. W takich przypadkach dochodzi do tak zwanego porwania emocjonalnego. Mechanizm ten został odkryty i opisany niedawno. Kluczową rolę odgrywa w nim ciało migdałowate. Do tej pory ciało migdałowate znane było jako siedlisko wspomnień emocjonalnych. Okazało się, że pełni również inną funkcję, jest naszym „strażnikiem”.

Wszystkie bodźce odbierane przez zmysły: oczy, uszy są przekazywane do wzgórza a stamtąd do kory mózgowej, ale równocześnie jeden sygnał idzie do ciała migdałowatego. A tam stawiane jest proste pytanie: czy jest to dla mnie zagrażające, przynoszące ból? Jeżeli odpowiedź brzmi: tak, to ciało migdałowate przystępuje do działania. Aktywizuje wszystkie narządy wewnętrzne do koniecznej aktywności (ucieczki, walki). W tym samym czasie w korze mózgowej te same bodźce są oceniane prze kilka poziomów, co trwa dużo dłużej, ale za to ocena jest bardziej złożona (czasami bardziej trafna). Stąd biorą się sytuacje, że zrobimy coś w tak zwanym szale, a później się zastanawiamy, dlaczego tak nas poniosło, że właściwie nie chcieliśmy reagować aż tak intensywnie. Ale zdarza się, że czasem zrobimy coś „zanim pomyślimy” i przynosi to bardzo dobre skutki. Mówi się, że wtedy działamy instynktownie.

Działa zanim pomyślisz...

W literaturze opisywany jest przypadek mężczyzny, który spacerując nad stawem zauważył patrzącą z przerażeniem w wodę dziewczynę. Nie zdejmując z siebie ubrania wskoczył do wody i dopiero wtedy zdał sobie sprawę z tego, że dziewczyna patrzy na topiące się dziecko i uratował je. Później nie potrafił powiedzieć, dlaczego wskoczył do wody. Prawdopodobnie ciało migdałowate szybciej niż kora mózgowa określiło sytuację i sprowokowało do działania. Jak widać w tym przypadku, takie działanie, które wydaje się nieracjonalne, było niezbędne. Gdyby ów mężczyzna zaczął analizować sytuację, dlaczego ta dziewczyna jest taka przerażona, może byłoby już za późno. Taki mechanizm „szybkiego reagowania” być może jest trochę uciążliwy, bo czasami doprowadza do tego, że zachowujemy się nieadekwatnie do sytuacji, ponoszą nas emocje. Ale być może w niejednym momencie przez to, że zareagowaliśmy instynktownie, nie analizując sytuacji dogłębnie, uratowaliśmy życie sobie albo komuś innemu.

Abc emocji

Często popełniamy błąd twierdząc, że zdenerwowała nas jakaś sytuacja lub człowiek. Nie jest to prawda, ponieważ samo zdarzenie nie jest w stanie nas zdenerwować - to my sami się złościmy na tę sytuację czy tego człowieka. Pojawiającemu się wydarzeniu nadajemy określone znaczenie, mamy jakieś przekonanie na ten temat i się wtedy denerwujemy. Dla przykładu wyobraźmy sobie sytuację, że mąż nie odnosi talerza po obiedzie do zlewu. Jeżeli nas to nic nie obchodzi, to ta sytuacja nie wywoła żadnych emocji, natomiast jeżeli zaczniemy myśleć: „on znów robi to samo, trzeba po nim sprzątać, chociaż raz mógłby zadbać o porządek, itp.”, to wtedy pojawia się złość. Dlatego powinno się mówić, że zdenerwowałem się tym, że mąż nie wyniósł talerza (nieprawdą jest, że mąż mnie zdenerwował).

Aby uporządkować kolejność powstawania emocji, została stworzona teoria nazwana ABC emocji, a ostatnio zostało dodane jeszcze D.

  • A - ma miejsce jakieś zdarzenie
  • B - pojawiają się myśli, przekonania i postawy na temat tego zdarzenia A (mogą być one nieświadome)
  • C - pojawiają się emocje
  • D - zaczynamy działać.

Jedna sytuacja może wywoływać różne uczucia, w zależności, jak ją zinterpretujemy.
Zobrazuje to poniższy przykład:
A - sytuacja: żona wraca jeden dzień wcześniej z delegacji. Wchodzi do klatki i staje przed swoimi drzwiami. Nagle słyszy, że w domu ktoś rozmawia. Rozpoznaje głos swojego męża i słyszy również drugi głos - kobiecy.
B - jakie myśli się wtedy pojawiają. Załóżmy tutaj dwa warianty oceny tej sytuacji.
B1 - myśli żony – pod moją nieobecność on spotyka się z inną kobietą! Jak to możliwe! Co za drań! W moim własnym domu! Mówiąc ogólnie żona zinterpretowała tę sytuację, jako przyłapanie męża na zdradzie.
B2 - stojąc przed drzwiami i słysząc głosy przypomniało jej się, że miała ich odwiedzić siostra męża, myśli żony – przyjechała Justyna, ale dawno jej nie było, dobrze, że wróciłam wcześniej to spędzimy razem więcej czasu. Interpretacja sytuacji – przyjazd członka rodziny.
C - emocje, które się pojawiają. Przy dwóch różnych interpretacjach pojawią się inne uczucia.
C1 - złość, wściekłość, żal, zawód, przykrość
C2 – radość, zadowolenie
D – działanie też będzie się różniło w zależności od pojawiających się emocji
D1 - żona wpada do domu z zamiarem zrobienia ogromnej awantury
D2 - żona wchodzi do domu i wita się z mężem i jego siostrą.
Jak widać ta sama sytuacja wywołała skrajnie różne uczucia. Zdarzenie było cały czas to samo (żona stała pod drzwiami i słyszała głosy). Myśli jakie miała w tym momencie (w pierwszym wariancie o zdradzie męża, a w drugim przypomnienie sobie o wizycie siostry) sprawiły, że pojawiły się zupełnie inne emocje. A konsekwencją powstałych emocji, było różne działanie.

Rozpamiętywanie starych ran

Nie mamy wpływu, na to jakie emocje się pojawią, ale możemy być bardziej uważni na myśli, które je wywołują. Znane jest zjawisko tzw. przeżuwania złości. Kiedy przytrafi nam się coś przykrego, to mamy tendencję do ciągłego przypominania sobie tej sytuacji, rozpamiętywania tego, co dana osoba powiedziała. W ten sposób na nowo rozbudzamy emocje, które się wtedy pojawiły, trwamy w swojej złości. Trzeba podkreślić, że w wielu sytuacjach myśli, które się pojawiają są nieświadome, tak szybkie, że nawet nie zdajemy sobie sprawy, że coś pomyśleliśmy. Dopiero przy głębszym zastanowieniu się można dojść do wniosku, jakie przekonania się uaktywniły. 

Jak widać emocje są potężną siłą, która motywuje nas do działania. Szczególnie szybko reagujemy, jeżeli ocenimy sytuację jako niebezpieczną. Wtedy wyzwolone emocje są bardzo silne i cały organizm jest gotowy do podjęcia wysiłku. Potrafimy również trafnie oceniać to, co czują inni (zwłaszcza jeśli chodzi o emocje podstawowe). Aby zrozumieć uczucia drugiej osoby bierzemy pod uwagę również cały kontekst społeczny, sygnały niewerbalne i nasze doświadczenie. Jednak mimo tego, że tak dużo już wiemy o naturze emocji, nadal trwają wśród naukowców spory na ich temat. I zdarza się, że robimy rzeczy, które nawet nam samym wydają się zadziwiające.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Marihuana – skutki palenia i wpływ na zdrowie. Marihuana a THC i CBD

    Zastanawiasz się, jakie są efekty zażywania marihuany, czy to narkotyk, czy uzależnia? Czy jest szkodliwa lub ma skutki uboczne? Jak długo działa? Jakie są skutki długotrwałego palenia? Jaki ma wpływ na płodność? Zapraszamy do lektury poniższego artykułu. 

  • 5 zdrowych postanowień na Nowy Rok. Co warto zmienić?

    Istnieje kilka sfer życia, które warto uporządkować niezależnie od pory. Powoli, małymi krokami, ale zdecydowanie i sukcesywnie.  Oto kilka postanowień noworocznych – wystarczy wybrać jedno, a wiele dobrego zrobimy dla siebie i czasami też dla naszych najbliższych.

  • Biofeedback – na czym polega? Zastosowanie u dzieci i u dorosłych. Trening biofeedback – efekty

    Biofeedback (biologiczne sprzężenie zwrotne) to nieinwazyjna metoda terapii polegająca na monitorowaniu przez specjalne urządzenie zmian fizjologicznych organizmu. Ma to na celu lepsze rozpoznawanie wpływu myśli i uczuć na fizjologię, dzięki czemu pacjent może nauczyć się kontrolować te funkcje organizmu, nad którymi w normalnych warunkach nie można panować (fale mózgowe czy napięcie mięśni). Biofeedback jest wykorzystywany w terapii dzieci i dorosłych z zaburzeniami koncentracji, stanami lękowymi, depresją, nadpobudliwością, padaczką, zaburzeniami autystycznymi czy niską odpornością na stres.

  • Jak odprężyć się przed świętami? Sprawdzone sposoby na przedświąteczny relaks

    Końcówka roku to zdecydowanie jeden z najgorętszych okresów na przestrzeni dwunastu kolejnych miesięcy kalendarzowych. Niezaprzeczalnie to właśnie grudzień króluje w tym rankingu, co ma związek z obchodzonymi w tym czasie Świętami Bożego Narodzenia. Skupiamy wtedy całą swoją energię, aby jak najlepiej się do nich przygotować. Pociąga to jednak za sobą spory stres, który, kumulując się, może wpływać negatywnie zarówno na nas samych, jak i na otoczenie, w którym się znajdujemy. W dalszej części artykułu opowiem o kilku sprawdzonych sposobach na zrelaksowanie się i złapanie oddechu w tym i tak już niełatwym dla nas wszystkich czasie. 

  • Dlaczego autyzm częściej stwierdza się u chłopców niż u dziewczynek? Naukowcy wciąż szukają odpowiedzi

    Zaburzenie ze spektrum autyzmu częściej stwierdza się u chłopców niż u dziewcząt. Nadal nie jest w pełni jasne, dlaczego tak się dzieje. Istnieje kilka hipotez na ten temat, jedną z nich jest istnienie tzw. kobiecego efektu ochronnego. Czy ta teoria jest aktualna? Na czym on polega? 

  • Co to jest social jet lag? Jak zaburzenia naturalnego rytmu dobowego wpływają na nasze zdrowie i samopoczucie?

    Badania sugerują, że tendencja do regularnego snu w ciągu tygodnia i nagła zmiana tego wzorca w weekendy jest niekorzystna dla zdrowia i niesie za sobą przyrost masy ciała, zwiększone ryzyko nowotworów, depresji, chorób serca i schorzeń przewlekłych, takich jak cukrzyca. Czym jest chronotyp i co ma wspólnego z naszym samopoczuciem? Jak uporać się z tzw. społecznym jet lagiem?

  • THC a zdrowie – dlaczego tetrahydrokannabinol jest niebezpieczny?

    THC, czyli tetrahydrokannabinol, to najpopularniejszy składnik konopi znany niemalże na całym świecie. Jego popularność sprawiła, ze jest równocześnie najlepiej przebadaną substancją zawartą w tej rodzinie roślin. Opinia publiczna łączy THC z właściwościami psychoaktywnymi i uzależniającymi. Co to jest THC? Jak wpływa na organizm? Test na THC co warto wiedzieć? Jak przebiega oczyszczanie organizmu z THC? Podpowiadamy. 

  • Kannabinoidy – czym są i jak działają? Jaki mają wpływ na zdrowie?

    Kannabinoidy to niezwykle intensywnie badana grupa składników pochodzenia roślinnego. Ogromne pieniądze kierowane ze źródeł państwowych oraz komercyjnych powodują, że wiemy o tych składnikach coraz więcej. Kto z nas nie słyszał o marihuanie lub olejku CBD? To najpopularniejsze produkty, które zawierają kannabinoidy. Jest ich jednak na rynku zdecydowanie więcej.  

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij