Helicobacter pylori – objawy, leczenie, dieta i historia
Ewa Pakuła

Helicobacter pylori – objawy, leczenie, dieta i historia

Kiedy dwaj australijscy naukowcy Barry J. Marshall i J. Robin Warren odkryli w 1982 r. w błonie śluzowej chorych na chorobę wrzodową spiralne bakterie, które nazwali później Helicobacter pylori i co do których wysnuli trafny (jak się okazało) wniosek, że są one przyczyną zdecydowanej większości przypadków choroby wrzodowej, świat lekarski nie chciał im wierzyć.

Historia Helicobacter Pylori

Z czasem jednak prowadzone badania i obserwacje nad Helicobacter pylori i chorobą wrzodową przekonały nawet największych sceptyków i dziś już nikt nie śmie powątpiewać, że tak nie jest. Zwłaszcza, że na początku października 2005 r. obaj odkrywcy Helicobacter pylori zostali uhonorowani Nagrodą Nobla, potwierdzającą doniosłość i wagę tego odkrycia, które zrewolucjonizowało wiedzę na temat rozwoju choroby wrzodowej i jej leczenia.

Do 1982 r. za przyczyny powstawania choroby wrzodowej uznawano stresy i niewłaściwy styl życia, a w leczeniu stosowano leki zobojętniające żołądkowy kwas solny i zmniejszające jego wydzielanie oraz narzucano chorym dość restrykcyjne diety. Pomimo takiego leczenia występowało wiele powikłań choroby wrzodowej wymagających często interwencji chirurgicznej i nierzadko okaleczenia chorego poprzez wycięcie części żołądka. Bakteryjna etiologia choroby skłoniła lekarzy do zastosowania wraz z lekami hamującymi wydzielanie kwasu solnego w żołądku antybiotyków, co przyniosło nadspodziewanie dobre efekty terapeutyczne. Dziś leczenie antybiotykami choroby wrzodowej nazwane eradykacją Helicobacter pylori jest już standardem, a dzięki skutecznej terapii do chirurgów trafia znacznie mniej pacjentów z powikłaniami niż kiedyś.

Czym jest Helicobacter Pylori?

Helicobacter pylori jest spiralną bakterią Gram-ujemną zaopatrzoną w kilka wici, które umożliwiają jej poruszanie się i przenikanie poprzez śluz pokrywający ściany żołądka na powierzchnię komórek nabłonkowych żołądka. Helicobacter pylori znajduje tam właściwe warunki do życia dzięki zdolności do wydzielania ureazy – enzymu rozkładającego mocznik z krwi do jonu amonowego i wody. Jon amonowy alkalizuje otoczenie bakterii, co umożliwia jej przetrwanie w kwaśnym środowisku żołądka.

Zakażenie Helicobacter pylori jest bardzo częste wśród ludzi – ocenia się, że w Polsce dotyczy to około 70-80 procent ludności. Bakterią H. pylori zakażamy się najczęściej w dzieciństwie, prawdopodobnie drogą ustno-pokarmową i kałowo-pokarmową. W krajach biednych i o niskim poziomie higieny do zakażenia bakterią Helicobacter pylori może dochodzić również poprzez picie wody, w której znajdują się przetrwalniki H. pylori.

Helicobacter Pylori a choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

Jest to jedna z najczęstszych chorób przewodu pokarmowego – jej częstość ocenia się w granicach 5-10 procent populacji kraju. Do niedawna jeszcze uważano, że przyczyną rozwoju choroby wrzodowej jest zaburzenie równowagi pomiędzy czynnikami obronnymi błony śluzowej żołądka (śluz, wydzielane wodorowęglany, dobre ukrwienie błony śluzowej, synteza prostaglandyn), a czynnikami agresywnymi (kwas solny, enzym trawienny – pepsyna, leki – głównie niesteroidowe przeciwzapalne, palenie papierosów) w kierunku osłabienia działania czynników ochronnych lub nasilenia działania czynników agresywnych. W 2001 r. uznano, że najważniejszym dla rozwoju choroby wrzodowej czynnikiem agresywnym jest Helicobacter pylori. Tym nie mniej wszystkie inne wyżej wymienione czynniki mają również wpływ na powstawanie tej choroby. Zaobserwowano również związek między lokalizacją zakażenia H. pylori a umiejscowieniem choroby wrzodowej, i tak: zakażenie obejmujące wpust żołądka wpływa na rozwój owrzodzeń dwunastnicy, a zakażenie obejmujące cały żołądek, sprzyja zanikowemu zapaleniu błony śluzowej żołądka i owrzodzeniom żołądka, a także u niektórych osób może sprzyjać rozwojowi raka żołądka.

Objawy Helicobacter Pylori

W wyniku rozwoju zakażenia Helicobacter pylori w żołądku dochodzi do rozwoju zapalenia błony śluzowej głównie w części przedodźwiernikowej, które może dalej rozprzestrzeniać się na większy obszar żołądka. Infekcja ta wywołuje odpowiedź immunologiczną miejscową i ogólną organizmu, ale nie jest ona w stanie zlikwidować zakażenia tymi bakteriami. Osiedlaniu się Helicobacter pylori w żołądku towarzyszą krótkotrwałe objawy ostrego zapalenia żołądka, których zazwyczaj nie kojarzy się z możliwością zakażenia H. pylori, tylko z innymi chorobami przewodu pokarmowego zwłaszcza, że ustępują po pewnym czasie. W dalszym etapie u około 80-90 procent osób zakażonych H. pylori rozwija się przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka - często bezobjawowe, a u około10 procent osób zakażonych występuje choroba wrzodowa. W znikomym odsetku jako następstwo infekcji Helicobacter pylori może rozwinąć się rak żołądka, chłoniak typu MALT (Mucosa Associated Lymphoid Tissue) o małej złośliwości lub choroba Menetriera. Niestety, nie jesteśmy w stanie przewidzieć z góry, jak klinicznie będzie przebiegać u poszczególnych osób zakażenie H. pylori i które zmiany z wymienionych wyżej rozwiną się u nich w błonie śluzowej żołądka.

Pojawiają się pojedyncze wzmianki o możliwości związku pomiędzy zakażeniem bakterią Helicobacter pylori a rozwojem chorób takich, jak: choroba wieńcowa serca, zawał serca, choroba Raynauda, trądzik różowaty, przewlekła idiopatyczna pokrzywka czy plamica Schoenleina-Henocha, ale nie są one jeszcze w pełni udowodnione.

Diagnostyka i leczenie Helicobacter Pylori

Wraz z rozwojem wiedzy o bakterii Helicobacter pylori rozwinęły się metody diagnostyczne umożliwiające wykrycie obecności tej bakterii w organizmie człowieka, ale zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii na badania testowe należy kierować tylko te osoby, u których po potwierdzeniu zakażenia H.pylori, będzie prowadzone leczenie skierowane przeciwko Helicobacter pylori.

Wskazaniami do wykonania testów są:

  • wrzód dwunastnicy,
  • wrzód żołądka,
  • choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy w wywiadzie,
  • przebyta operacja z powodu choroby wrzodowej,
  • zapalenie żołądka (zmiany nasilone z aftami),
  • zmiany przedrakowe (zapalenie zanikowe, metaplazja, dysplazja),
  • resekcja żołądka z powodu wczesnego raka,
  • rak żołądka w rodzinie (do II stopnia pokrewieństwa),
  • polipy gruczolakowate i hiperplastyczne żołądka (po ich usunięciu),
  • chłoniak typu MALT żołądka,
  • choroba Ménétriera,
  • dyspepsja czynnościowa (przy braku poprawy lub nawrocie po leczeniu standardowym),
  • przewlekłe leczenie lekami niesteroidowymi przeciwzapalnymi (NLPZ),
  • życzenie pacjenta.

Metody diagnostyczne wykrywające Helicobacter pylori dzielimy na nieinwazyjne i inwazyjne.

  • Metody diagnostyczne nieinwazyjne:
    1. Test serologiczny - polega na oznaczeniu w surowicy krwi lub ślinie przeciwciał IgG przeciwko Helicobacter pylori. Test ten ma zadowalającą wartość diagnozowania infekcji. Jego wadą jest utrzymywanie się dodatniego wyniku nawet w 28 miesięcy po likwidacji (eradykacji) bakterii w żołądku, gdyż tak powoli zanikają przeciwciała w surowicy krwi, dlatego nie nadaje się do potwierdzania wyleczenia.
    2. Test oddechowy - W tym teście pacjent połyka mocznik zawierający jeden z izotopów węgla 13C lub 14C, a bakteria bakteria Helicobacter pylori obecna w żołądku rozkłada ów mocznik do wody i dwutlenku węgla. Podczas wydychania powietrza przez pacjenta, wychwytywane są próbki powietrza i poddawane analizie mającej na celu oznaczenie ilości izotopu węgla pochodzącego z rozkładu znakowanego mocznika. Jest to metoda bardzo wiarygodna zarówno do potwierdzenia infekcji, jak i potwierdzenia wyleczenia.
    3. Obecność antygenów Helicobacter pylori w stolcu. Badanie to jest nieinwazyjne i dość proste, ma odpowiednią czułość i swoistość (>90 %) oraz nadaje się do oceny wyników leczenia eradykacyjnego.
    4. Jest oparty na technikach biologii molekularnej – ma na celu wykrywanie materiału genetycznego (RNA) bakterii. Materiałem są śladowe ilości śliny i kału.
    5. Posiew kału - polega na hodowaniu bakterii, w specjalnych warunkach na sztucznych pożywkach. Badanie to jest rzadko stosowane ze względu na małą jego czułość (30-50%).
  • Metody diagnostyczne inwazyjne - opierają się na pobraniu wycinka tzw. biopsji błony śluzowej w czasie endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego urazowy są to:
    1. Test ureazowy - jeśli pobrany wycinek jest zakażony bakterią Helicobacter pylori, to użyty w teście ureazowym mocznik rozkładany jest przez bakteryjną ureazę. Produkty rozpadu mocznika zabarwiają wskaźnik zawarty w teście na fioletowo-czerwony kolor. Jest to metoda bardzo wiarygodna zarówno do potwierdzenia infekcji, jak i potwierdzenia wyleczenia.
    2. Hodowla bakteryjna - polega na hodowaniu bakterii pochodzących z wycinków tkanki na specjalnych pożywkach. Nie jest łatwa, ponieważ wymaga zachowania szczególnych warunków.
    3. Badanie histopatologiczne - przy ocenie histopatologicznej wycinków pod mikroskopem można również stwierdzić obecność bakterii. Jest to metoda bardzo wiarygodna zarówno do potwierdzenia infekcji, jak i potwierdzenia wyleczenia.

W aptekach dostępne są testy do domowego użytku wykrywające obecność przeciwciał przeciwko bakterii Helicobacter pylori we krwi w oparciu o metodę nieinwazyjną, serologiczną. Testy przeznaczone do domowej diagnostyki wyposażone są we wszystkie elementy potrzebne do wykonania badania samodzielnie przez pacjenta. Do jego przeprowadzenia wystarcza tylko 1 kropla krwi z opuszki palca. Są to jednocześnie szybkie testy, gdyż można je wykonać i odczytać wynik w ciągu 5-10 minut. Do zestawu dołączona jest szczegółowa instrukcja postępowania. Testy te dostępne są w aptekach bez recepty. Oczywiście wynik domowego testu nie upoważnia do samodzielnego rozpoznawania schorzeń przewodu pokarmowego, może być natomiast pomocą dla lekarza.

Leczenie Helicobacter Pylori

Określane jest zazwyczaj mianem eradykacji. Według definicji eradykacja (pochodząca od łac. eradicatio) jest to całkowite usunięcie i brak występowania patogenu w organizmach ludzkich, zwierzęcych i innych elementach środowiska. W przypadku H. pylori eradykacja polega na wyeliminowaniu tego zakażenia z błony śluzowej żołądka i opiera się na zastosowaniu leczenia trójskładnikowego przy pomocy:

  • dwóch antybiotyków z trzech wymienionych - klarytromycyna, amoksycylina, metronidazol - oraz
  • inhibitora pompy protonowej IPP (omeprazol, pantoprazol, lanzoprazol) przez okres 7 dni zgodnie w wytycznymi Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii (PTG). W przypadku braku skuteczności można wprowadzić leczenie czteroskładnikowe, dodając cytrynian bizmutu. Dodatkowo PTG zaleca stosowanie IPP przez 3-4 tygodnie po leczeniu eradykacyjnym u pacjentów z chorobą wrzodową.

Bezpośrednio po zakończonym leczeniu można przeprowadzić powtórne testy diagnostyczne, które sprawdzą czy doszło do tzw. "clearence" czyli nieobecności bakterii bezpośrednio po terapii. Dla oceny skuteczność eradykacji Helicobacter pylori, można przeprowadzić test potwierdzający wyleczenie po co najmniej 4 tygodniach od zakończenia terapii eradykacyjnej. W praktyce, jeśli chory otrzymał właściwe leczenie i przestrzegał zaleceń lekarskich, obiektywne potwierdzenie eradykacji nie jest potrzebne.
Prawdopodobnie kolejne lata przyniosą nowe spostrzeżenia i odkrycia, które uzupełnią i poszerzą wiedzę o bakterii Helicobacter pylori, dzięki czemu szerokie leczenie tego zakażenia wpłynie korzystnie na zdrowie nie tylko pojedynczych osób, ale całego naszego społeczeństwa.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Osteopatia – czym zajmuje się osteopata i w jakich chorobach może pomóc?

    Osteopatia zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem zaburzeń układu ruchu, narządów wewnętrznych oraz układu współczulnego. Za jej twórcę uznaje się amerykańskiego lekarza Andrewa Taylora Stilla, który stworzył American School of Osteopathy – instytucję zrzeszającą i kształcącą specjalistów z tej dziedziny. Jakie są wskazania do osteopatii? Jakie techniki stosuje osteopata?

  • Spray do uszu – jak działa? Jak wybrać najlepszy preparat do czyszczenia uszu?

    Woskowina to naturalna substancja tłuszczowa o właściwościach zmiękczających i bakteriobójczych, zaś jej ilość regulowana jest dzięki mechanizmowi samooczyszczania ucha. Zwiększona produkcja woskowiny może skutkować tworzeniem się czopów, którym towarzyszą objawy, takie jak stopniowa utrata słuchu, uczucie zatkanego ucha, szumy uszne czy ból ucha o różnym nasileniu. Prawidłowe i skuteczne czyszczenie pozwala wspomóc proces samooczyszczania oraz zapobiega powstawaniu poważniejszych dolegliwości. Jak wybrać najlepszy spray do uszu?

  • Profilaktyka 40 PLUS – program Ministerstwa Zdrowia

    Zgodnie z założeniami nowego programu zdrowotnego od 1 lipca 2021 osoby w wieku 40 lat i powyżej mogą skorzystać z pakietu badań diagnostycznych. Dowiedz się, jakie badania można wykonać? Z jakimi schorzeniami najczęściej zmagają się Polacy w średnim wieku?

  • Zatrucie grzybami – objawy i pierwsza pomoc

    Według Światowej Organizacji Zdrowia co roku 2% populacji szuka pomocy medycznej z powodu zatrucia grzybami. Mimo wieloletniego doświadczenia w diagnozowaniu i leczeniu tego schorzenia wstępna diagnoza jest złożona i wymaga różnicowania oraz dokładnego określenia, jakie grzyby wywołały zatrucie (może to być zatrucie kilkoma rodzajami grzybów). Trudności związane są w większości przypadków z różnymi objawami i zespołami toksykologicznymi, które pojawiają się pod wpływem toksyn grzybowych. W związku z rozpowszechnieniem diagnozy ostrego zatrucia grzybami, każdy powinien zdawać sobie sprawę z doraźnych metod leczenia w tym przypadku. 

  • Zapalenie krtani – przyczyny, objawy, leczenie

    Nagła duszność i szczekający kaszel w środku nocy u dziecka wywołują często panikę u rodziców i opiekunów. Objawy te mogą świadczyć o ostrym zapaleniu krtani. Dowiedz się, kiedy konieczne staje się wezwanie pogotowia do małego pacjenta. Sprawdź również, kiedy zwykła chrypka może oznaczać przewlekłe zapalenie krtani i powinna skłonić nas do wizyty u lekarza.

  • Diabetomat – urządzenie ułatwi życie osobom chorym na cukrzycę

    Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie opracowali urządzenie, które pozwoli diabetykom zastąpić klasyczne pomiary stężenia cukru we krwi. W jaki sposób działa? Kiedy będzie można go kupić? Jakie inne nieinwazyjne urządzenia monitorowania glikemii powstały w ostatnim czasie?

  • Sztuczna inteligencja pozwoli skuteczniej leczyć raka stercza

    W Polsce rak stercza (prostaty) jest najczęstszym nowotworem litym występującym u mężczyzn. Dzięki dofinansowaniu z programu INFOSTRATEG powstaje platforma informatyczna, która ułatwi dokonywanie wyboru terapii onkologicznej dedykowanej pacjentom, u których zostanie zdiagnozowane to schorzenie. Lepsze dopasowanie leczenia wpłynie na poprawę jego efektywności. Narzędzie będzie wykorzystywało algorytmy sztucznej inteligencji.  

  • Dlaczego raz w roku należy wykonywać morfologię?

    Jedną z metod wczesnego wykrywania wielu poważnych chorób jest regularne wykonywanie morfologii krwi. Wynik tego prostego testu może stanowić punkt wyjścia do dalszej diagnostyki, która determinuje przebieg leczenia. W przypadku nowotworów im wcześniej zostanie postawiona właściwa diagnoza, tym skuteczniej będzie można leczyć pacjenta.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij