Zaburzenia lękowe u dzieci – objawy, terapia, przyczyny

Lęku doświadcza każdy z nas w różnych sytuacjach. W szczególności obecny jest w życiu dzieci, które w okresie dzieciństwa odczuwają go o różnym nasileniu. Czasami jednak nadmierny i nieuzasadniony lęk może świadczyć o zaburzeniach lękowych, które nieleczone mogą negatywnie wpływać na rozwój dziecka. Jakie są objawy zaburzeń lękowych u dzieci? Jak je leczyć?

1. Jakie są objawy zaburzeń lękowych u dzieci?
2. Skąd biorą się zaburzenia lękowe u dzieci?
3. Jak pomóc dziecku z zaburzeniami lękowymi?
4. Czy da się wyleczyć zaburzenia lękowe u dzieci?
5. Dziecko z zaburzeniami lękowymi w przedszkolu i szkole – jak je wspierać?

Jakie są objawy zaburzeń lękowych u dzieci?

Zaburzenia lękowe są najczęstszym rodzajem zaburzeń psychicznych u dzieci oraz młodzieży. Charakteryzują się głównie intensywnym lękiem, który utrudnia codzienne funkcjonowanie. Wśród zaburzeń lękowych u dzieci wymienia się m.in.:

• lęk separacyjny,
• lęk uogólniony,
• fobie,
• fobię społeczną,
• zespół stresu pourazowego,
• mutyzm wybiórczy,
• zaburzenia lękowe z napadami paniki.

Symptomy zaburzeń lękowych u dzieci zależne będą od rodzaju konkretnego zaburzenia. Do objawów lęku separacyjnego zaliczamy np.:

• niepokój w sytuacji oddzielenia od bliskich osób,
• nadmierne zamartwianie się bezpieczeństwem rodziny,
• odmawianie chodzenia do szkoły,
• odmawianie spania we własnym łóżku.

W sytuacji rozdzielenia z bliską osobą dziecko odczuwa silne objawy lęku. Wówczas mogą również występować objawy somatyczne, takie jak bóle brzucha i głowy, wybuchy złości itp.

U dzieci mamy także do czynienia z różnego rodzaju fobiami, a więc lękiem przed określonymi sytuacjami lub przedmiotami. By można było dokonać diagnozy fobii u dziecka, lęk musi być obecny przez co najmniej 6 miesięcy. Co więcej, lęk pojawia się nie tylko w przypadku bezpośredniego kontaktu z danym obiektem/sytuacją, ale również w momencie, gdy dziecko wyobrazi sobie lub pomyśli o lękowym bodźcu.

Częstą fobią obserwowaną wśród dzieci jest np. fobia społeczna, która objawia się nasilonym lękiem przed uczestniczeniem w sytuacjach społecznych. Dziecko wówczas ogranicza kontakty z innymi, unika sytuacji społecznych, izoluje się od innych.

Skąd biorą się zaburzenia lękowe u dzieci?

Przyczyny zaburzeń lękowych u dzieci do tej pory nie zostały do końca poznane. Do ich rozwoju mogą predysponować następujące czynniki:

• nagłe zmiany życiowe, np. zmiana szkoły, śmierć bliskiej osoby, zmiana miejsca zamieszkania,
• niewłaściwy styl wychowania,
• naśladownictwo wzorców zachowań lękowych od rodziców/opiekunów,
• traumatyczne doświadczenia,
• brak poczucia bezpieczeństwa ze strony opiekunów,
• brak wsparcia ze strony najbliższych.

Jak pomóc dziecku z zaburzeniami lękowymi?

Co pomaga na stany lękowe u dzieci? To pytanie z pewnością zadaje sobie wielu rodziców, których dziecko zmaga się z nadmiernym lękiem. W takiej sytuacji należy przede wszystkim wspierać dziecko, okazywać mu zrozumienie i normalizować odczuwany przez nie lęk. Pod żadnym pozorem nie należy bagatelizować lęku ani go wyśmiewać. Co więcej, nie należy również samodzielnie stosować tzw. terapii szokowej, a więc wystawiania dziecka na lękowe bodźce.

Aby pomóc dziecku, najlepiej zgłosić się do specjalisty, który przeanalizuje problem małego pacjenta i na tej podstawie zaproponuje indywidualną ścieżkę leczenia.

Czy da się wyleczyć zaburzenia lękowe u dzieci?

Zaburzenia lękowe u dzieci oczywiście da się wyleczyć, ale by leczenie było skuteczne, powinno brać pod uwagę współpracę środowiska szkolnego lub przedszkolnego, rodziców, psychologa oraz psychiatry. Przebieg terapii zaburzeń lękowych u dzieci zależny będzie od indywidualnego przypadku i potrzeb dziecka.

W leczeniu zaburzeń lękowych najczęściej stosuje się:

• psychoterapię poznawczo-behawioralną,
• psychoterapię indywidualną,
• psychoterapię grupową,
• psychoterapię rodzinną,
• psychoedukację rodziców/nauczycieli.

Dziecko z zaburzeniami lękowymi w przedszkolu i szkole – jak je wspierać?

Jak zostało już wspomniane, aby leczenie zaburzeń lękowych u dzieci było skuteczne, do współpracy należy włączyć nie tylko rodziców, ale i nauczycieli, wychowawcę i pedagoga/psychologa szkolnego. To, jak należy postępować z dzieckiem, zależne będzie od indywidualnego przypadku, ponieważ szczegółowe zalecenia zawsze formułuje psycholog po przeprowadzeniu diagnozy.

Zazwyczaj jednak nauczyciele powinni dbać o to, by tworzyć w szkole/przedszkolu sprzyjającą atmosferę, która buduje w dzieciach poczucie bezpieczeństwa i pozytywnie wpływa na ich integrację. Kluczową rolę odgrywa też zapewnienie wsparcia na terenie szkoły i upewnienie dziecka, że w razie potrzeby może porozmawiać z dorosłymi.