Dziwny zapach moczu – co jest jego przyczyną?

Odmieniony, często nieprzyjemny zapach moczu może towarzyszyć wielu chorobom. Czasami jest objawem alarmowym, wymagającym szybkiej i rozszerzonej diagnostyki. Dzieje się tak w sytuacji, gdy mocz przyjmuje woń amoniaku lub acetonu. W pierwszym przypadku może oznaczać zakażenie układu moczowego, w drugim groźne dla zdrowia zaburzenia metaboliczne w przebiegu cukrzycy. Najczęściej jednak wyrazisty zapach moczu jest wynikiem diety lub niewystarczającego nawodnienia organizmu.

1. Zapach moczu – od czego zależy jego woń?
2. Intensywny zapach moczu a dieta
3. Brzydki zapach moczu po lekach
4. Zapach amoniaku w moczu
5. Słodki zapach moczu
6. Cuchnący mocz – jakie choroby mogą go powodować?
7. Zapach moczu w ciąży
8. Jakie badania wykonać, gdy zmieni się zapach moczu?
9. Dziwny zapach moczu – najczęściej zadawane pytania

Zapach moczu – od czego zależy jego woń?

Mocz to płyn wytwarzany w nerkach, którego przeznaczeniem jest eliminacja z organizmu produktów przemiany materii. Składa się głównie z produktów przemiany materii oraz wody. Z fizjologicznego punktu widzenia mocz jest bezwonny, ma barwę słomkową. Zmiana zapachu czy koloru moczu często martwi pacjentów. Jego konsystencja, woń i zabarwienie mogą ulegać zmianom w czasie doby, także pod wpływem niektórych składników diety, zmian nawodnienia.

Zdarza się jednak, że dziwny zapach moczu, często nieprzyjemny, pojawia się w przebiegu chorób o różnym podłożu, co może sugerować lekarzowi ważny czynnik do diagnostyki. Częstym odstępstwem, które zgłaszają pacjenci jest gęsty mocz. Dzieje się tak, gdy organizm nie jest wystarczająco nawodniony np. podczas upału, po nocy czy po intensywnym wysiłku. Stężony mocz zawiera większą ilość amoniaku, który daje intensywniejszy zapach i ciemniejsze zabarwienie. Nie jest to sytuacja zagrażająca zdrowiu, a jedynie wskazanie do tego, aby bardziej dbać o nawodnienie organizmu.

Intensywny zapach moczu a dieta

Jakie składniki diety mogą wpływać na zapach moczu?

1. Najczęstszą przyczyną odmienionego zapachu moczu są szparagi (zapach przypomina pot lub siarkę).
2. Także zwolennicy kawy mogą zauważyć subtelne zmiany podczas wizyt w toalecie.
3. Dieta bogata w białko obniża pH, co sprawia, że woń moczu jest kwaśna, natomiast warzywa podwyższają pH nadając jej charakter zasadowy.
4. Innymi produktami, które mają wpływ na woń moczu, są:

• buraki,
• brukselka,
• alkohol,
• czosnek,
• cebula,
• ostre przyprawy.

Brzydki zapach moczu po lekach

Niektóre leki są metabolizowane w nerkach, stąd często wpływają na właściwości wydalanej uryny. Powszechnie stosowane antybiotyki (penicyliny) wywarzane są z pleśni, dlatego też po kuracji pacjenci skarżą się na zapach moczu przypominający drożdże.

Co więcej, część witamin z grupy B używanych w codziennej suplementacji nie jest rozpuszczalna w wodzie, co oznacza, że duży ich procent zamiast zostać wchłonięty, wydala się w niezmienionej postaci. Po suplementacji pacjenci skarżą się na drażniący zapach moczu.

Zapach amoniaku w moczu

Infekcje dróg moczowych, wszelkiego rodzaju zakażenia, zwłaszcza o podłożu bakteryjnym są jednymi z najczęstszych przyczyn przykrego zapachu moczu. Infekcje te wymagają interwencji lekarskiej.

Za cuchnącą woń odpowiada amoniak, który pochodzi z rozkładu mocznika przez ureazy bakteryjne oraz obniżone pH, dające kwaśny zapach moczu. Z klinicznej perspektywy dominują dodatkowo typowe objawy dyzuryczne infekcji, czyli bolesne parcie na pęcherz, pieczenie, częste oddawanie moczu, gorączka czy ból w okolicy lędźwiowej. W 90 proc. przypadków spowodowane jest to szczepami bakterii E. Coli i może wystąpić w każdym wieku, ponadto dominuje u kobiet.

Amoniakowy zapach moczu mogą powodować także:

• kamica nerkowa,
• choroby prostaty,
• choroby przenoszone drogą płciową, np. chlamydia.

W tych przypadkach objawy będą podobne do zakażenia układu moczowego, ale dodatkowo pojawi się ropna wydzielina.

Zapach podobny do amoniaku może być również powiązany ze wspomnianym wcześniej odwodnieniem, przyjmowaniem niektórych pokarmów i witamin. Jeśli zatem opisywana woń pojawia się i szybko znika, nie ma powodów do obaw. Jeśli zaś się utrzyma, należy skonsultować się z lekarzem.

Słodki zapach moczu

W przypadku, gdy w moczu wyczuwa się słodką lub nawet owocową woń, należy wykonać badania potencjalnego występowania cukrzycy. Najczęściej pojawia się ona przy wysokiej hiperglikemii, co oznacza, że pacjent prawdopodobnie ma nieleczoną lub niewyrównaną cukrzycę. Takiemu stanowi także towarzyszą częste oddawanie moczu, wzmożone pragnienie oraz głód i są one niekorzystnym czynnikiem rokującym.

Intensywnie słodka woń uryny może także sugerować choroby charakterystyczne dla wieku dziecięcego (głównie u niemowląt) polegające na zaburzeniu metabolizmu aminokwasów. Należy do nich choroba syropu klonowego, która jest dziedziczona recesywnie i mogą jej towarzyszyć drgawki, drżenia, problemy z karmieniem i drażliwość dziecka.

Warto wspomnieć, że czasami ostry i słodki zapach moczu osoby chorej na cukrzycę może przybierać woń kwaśnych jabłek lub acetonu. Nie jest to dobry znak, ponieważ oznacza to, że w organizmie rozwija się kwasica metaboliczna, będąca m.in powikłaniem niewyrównanej hiperglikemii. Konsekwencją tego stanu jest pojawienie się ciał ketonowych w moczu, zachwianie równowagi kwasowo-zasadowej i stanowi wskazanie do przyjęcia do szpitala.

Cuchnący mocz – jakie choroby mogą go powodować?

Do tej grupy zalicza się choroby, które dają specyficzny, czasami trudny do określenia zapach uryny.

• Mysi zapach moczu – jest bardzo charakterystyczny dla choroby zwanej fenyloketonurią, która należy do chorób metabolicznych. Dotyczy głównie dzieci i typowe dla niej są jasne włosy, oczy, śmierdzący mocz, nadpobudliwość, wymioty, drgawki. Mysi należy definiować jako przykry zapach, który może przypominać stęchliznę. 
• Zapach spoconych stóp – kojarzony jest z kwasicą izowalerianową.
• Zapach zjełczałego masła – specjaliści przypisują chorobie o nazwie hipermetioninemia.
• Rybi zapach moczu – ta nieprzyjemna woń występuje z reguły przy infekcjach narządów płciowych (najczęściej Chlamydią) lub rzadziej przy zapaleniu prostaty czy układu moczowego. Ponadto jest głównym objawem zespołu zwanego trimetyloaminurią, w którym dochodzi do defektu enzymu FMO3 i prowadzi do zaburzonego metabolizmu trimetyloaminy (substancji występującej w rybach). W efekcie pacjent wydala intensywnie cuchnący mocz, pot oraz ślinę.
• Brzydko pachnący mocz przypominający stęchliznę – bywa przypisywany schorzeniom trzustki.

Niektóre schorzenia dają trudny do określenia zapach. Przykładem jest kamica nerkowa, w której dodatkowo występuje mocz zabarwiony krwią o zapachu zależnym od substancji tworzącej kamienie. Dodatkowo, obecność ciemnego moczu połączonego z zażółceniem powłok skórnych, męczliwością i utratą wagi może wskazywać na choroby wątroby.

Zapach moczu w ciąży

Część kobiet ciężarnych wyczuwa odmienioną woń moczu, co może wynikać z większej wrażliwości na zapachy. Poza tym lekkie wahania zapachu są fizjologicznym zjawiskiem, gdyż wynikają one z zagęszczenia moczu, w tym okresie spowodowanego wysokim poziomem hormonów oddziałujących na organizm.

Jakie badania wykonać, gdy zmieni się zapach moczu?

Kiedy skontaktować się z lekarzem? Cuchnący mocz to zwykle tymczasowym problemem. Może być spowodowany jedzeniem lub zmniejszonym nawodnieniem. Jeśli zapach nie zniknie, może to być sygnałem do skontaktowania się ze specjalistą.

Konsultacja jest konieczna w szczególności gdy pojawi się:

• słodkawy zapach,
• wyczuwalny amoniak lub aceton,
• mocz mętny,
• krwiomocz, dodatkowo obecny ból i gorączka.

Natomiast jeśli podejrzewa się poważniejsze przyczyny, diagnostykę zawsze należy zacząć od badania ogólnego moczu wraz z jego posiewem. Przy pobieraniu próbki moczu trzeba pamiętać o dokładnym umyciu okolic intymnych i oddaniu materiału z środkowego strumienia. W przypadku, gdy wyniki jednoznacznie wskazują na infekcje układu moczowego, dobiera się antybiotykoterapię w zależności od płci, stanu pacjenta i chorób współtowarzyszących. W razie potrzeby specjalista może zlecić dalsze badania, takie jak USG nerek lub pęcherza moczowego, które także pomagają ustalić przyczynę drażniącego zapachu moczu. Z kolei gdy podejrzewane są choroby metaboliczne, opiekę nad pacjentem przejmują lekarze genetycy, indywidualnie opracowujący plan leczenia.

Dziwny zapach moczu – najczęściej zadawane pytania

Dlaczego mocz po zjedzeniu szparagów ma dziwny zapach?  

Zapach moczu po szparagach jest dość charakterystyczny i ostry. Powstaje on w wyniku metabolizmu kwasu asparagusowego, co prowadzi do powstania lotnych związków siarki, odpowiedzialnych za ten zapach. Co ciekawe, nie każdy jest w stanie go wyczuć, ponieważ zdolność jego percepcji zależy od uwarunkowań genetycznych. 

Dlaczego po zjedzeniu czosnku lub cebuli mocz brzydko pachnie?

Czosnek i cebula zawierają substancje chemiczne (m.in. siarkę) i to jest przyczyną wyrazistej woni uryny.

Czy podczas owulacji mocz zmienia zapach?

Sama owulacja nie zmienia zapachu moczu. Ciekawostką jest fakt, że w czasie owulacji hormony takie jak estrogen i progesteron (odpowiedzialne za stymulację uwalniania jajeczek) także odpowiadają za wzmocnienie węchu. Lecz w tym momencie cyklu zmysł węchu może być bardziej wyczulony na naturalną lub nienaturalną woń moczu.