Bruksizm – co to jest? Przyczyny i leczenie zgrzytania zębami

Bruksizm to zaburzenie polegające na nieświadomym zgrzytaniu i zaciskaniu zębów – najczęściej podczas snu. Nieleczony bruksizm może prowadzić do poważnych konsekwencji dla zdrowia jamy ustnej takich jak uszkodzenie zębów oraz problemy ze stawami skroniowo-żuchwowymi. Jakie są przyczyny zgrzytania zębami? Jak leczy się bruksizm?

1. Czym jest bruksizm i jakie są jego przyczyny?
2. Objawy bruksizmu – co może wskazywać na zgrzytanie zębami?
3. Konsekwencje nieleczonego bruksizmu dla zdrowia jamy ustnej i ogólnego samopoczucia
4. Jakie badania diagnostyczne mogą potwierdzić bruksizm?
5. Metody leczenia bruksizmu – od szyn relaksacyjnych po terapie behawioralne
6. Jak stres i emocje wpływają na nasilenie bruksizmu? Przyczyny zgrzytania zębami
7. Zgrzytanie zębami u dzieci – czy to powód do niepokoju?
8. Jak zapobiegać bruksizmowi i chronić zęby przed uszkodzeniem?

Czym jest bruksizm i jakie są jego przyczyny?

Rozumienie i definiowanie bruksizmu zmienia się wraz z upływem czasu. Nowe badania dostarczają coraz szerszej wiedzy na temat etiologii i złożoności tego zjawiska. Obecnie nie traktuje się go już jako chorobę, ale jako nadmierną aktywność mięśni żucia. Co ciekawe, nie zawsze wiąże się ona wyłącznie z negatywnymi konsekwencjami, jak dotychczas sądzono. W niektórych sytuacjach – choć rzadko – skutki bruksizmu mogą być korzystne dla organizmu. Przyczyny nadmiernej aktywności mięśni żucia wciąż pozostają niejasne, chociaż w literaturze pojawiło się wiele teorii na ten temat. Najczęściej wśród powodów bruksizmu wymienia się zaburzenia zwarcia i stres, a ostatnio zwraca się również uwagę na uwarunkowania genetyczne. Badania wskazują także na związek pomiędzy zaciskaniem i zgrzytaniem zębami podczas snu a bezdechem sennym i refluksem.

Objawy bruksizmu – co może wskazywać na zgrzytanie zębami?

Na zgrzytanie i zaciskanie zębów mogą wskazywać zarówno objawy miejscowe (stomatologiczne), jak i ogólne. Pierwsze mogą dotyczyć:

• zębów, np. ścieranie się zębów, pojawienie się ubytków klinowych w okolicach szyjek zębowych, pękanie szkliwa,
• błony śluzowej, np. pojawienie się zgrubienia na wewnętrznej stronie policzka na wysokości zwierania się zębów górnych z dolnymi oraz charakterystyczne ukształtowanie bocznej powierzchni języka (widoczne odciśnięcia zębów).

Pacjent może również doświadczać objawów ogólnych pod postacią wzmożonego napięcia i bólu mięśni twarzy, karku czy obręczy barkowej.

Konsekwencje nieleczonego bruksizmu dla zdrowia jamy ustnej i ogólnego samopoczucia

Pacjenci z bruksizmem najczęściej szukają pomocy z powodu niszczenia własnych zębów oraz uzupełnień protetycznych. Kolejnym skutkiem bruksizmu są problemy związane z dysfunkcją stawów skroniowo-żuchwowych, takie jak trzaski, klikania, czy ograniczona ruchomość żuchwy.

Jakie badania diagnostyczne mogą potwierdzić bruksizm?

O zgrzytaniu i zaciskaniu zębów świadczą m.in. objawy opisane powyżej, zlokalizowane w obrębie zębów i błony śluzowej. Ponadto lekarz przeprowadza badanie palpacyjne mięśni twarzy i szyi, aby sprawdzić ich stopień napięcia oraz bolesność. Zwraca też uwagę na staw skroniowo-żuchwowy oraz ruchomość żuchwy. Niekiedy diagnostykę pogłębia się, wykonując m.in. badania obrazowe stawu skroniowo-żuchwowego czy elektromiografię mięśni (EMG), która jest częścią badania polisomnograficznego.

Metody leczenia bruksizmu – od szyn relaksacyjnych po terapie behawioralne

Obecnie rozróżnia się bruksizm dzienny, czyli nadmierną aktywność mięśni żucia w stanie czuwania, oraz bruksizm nocny, występujący podczas snu. W przypadku tego pierwszego ważne jest, aby pacjent był świadomy zaciskania zębów i starał się je kontrolować. W leczeniu bruksizmu nocnego znajdują zastosowanie m.in. szyny relaksacyjne. Ich zadaniem jest ochrona zębów, tkanek miękkich i stawu skroniowo-żuchwowego oraz rozluźnienie mięśni. Szyna zgryzowa powinna być zakładana na zęby codziennie, przez okres kilku miesięcy, a po uzyskaniu poprawy częstotliwość noszenia jest zmniejszana. Ze względu na złożoność i wieloczynnikowość zjawiska nocnego zgrzytania zębami w jego leczeniu duże znaczenie mają też terapie behawioralne, np. relaksacja, prowadzenie zdrowego trybu życia i przestrzeganie higieny snu. U wielu pacjentów w celu łagodzenia objawów bruksizmu wskazana jest fizjoterapia stomatologiczna.

Jak stres i emocje wpływają na nasilenie bruksizmu? Przyczyny zgrzytania zębami

Dotychczas stres wymieniany był jako jeden z głównych czynników etiologicznych bruksizmu, dlatego w jego terapii zwraca się uwagę na metody radzenia sobie z nadmiernym stresem. Badania dotyczące bruksizmu w pandemii COVID-19 wskazują na nasilenie tego schorzenia w granicach 30 proc., co potwierdzałoby wpływ stresu na wzmożoną aktywność mięśni żucia. Ostatnie doniesienia naukowe wnoszą jednak nową wiedzę na temat przyczyn nieświadomego zgrzytania zębami. Zwraca się uwagę na rolę zaburzonego neuroprzekaźnictwa w układzie nerwowym. Kolejne lata przyniosą zapewne pogłębienie wiedzy na temat mechanizmów powstawania i leczenia tego zjawiska.

Zgrzytanie zębami u dzieci – czy to powód do niepokoju?

Etiologia bruksizmu u dzieci jest niejasna. Wśród przyczyn tego zjawiska wymienia się stres, zaburzenia lękowe i zaburzenia snu.

Do bruksizmu predysponują również alergie, astma, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) czy zespół Downa. Istnieje także pogląd, że zgrzytanie zębami u dzieci w wieku 3–5 lat jest zjawiskiem fizjologicznym, które ma na celu starcie powierzchni zębowych, tak aby rozwój kości przebiegał prawidłowo.

Jak zapobiegać bruksizmowi i chronić zęby przed uszkodzeniem?

Odpowiedź na to pytanie jest bardzo trudna ze względu na złożoną etiologię bruksizmu i wciąż zmieniający się poziom wiedzy na jego temat. Poza wymienionymi wcześniej aspektami warto dodać, że bruksizm może też nieść za sobą pozytywne konsekwencje. Przykładem może być przerywanie epizodów bezdechu sennego u pacjentów ich doświadczających czy zwiększanie wydzielania śliny w przypadku refluksu żołądkowo-przełykowego.