Jak prawidłowo dbać o zęby w aparacie ortodontycznym?
Marta Jaworska

Jak prawidłowo dbać o zęby w aparacie ortodontycznym?

Wszystkie osoby, które miały na zębach aparat ortodontyczny, wiedzą, że dbanie o higienę jamy ustnej z aparatem jest trudniejsze i czasochłonne. Na rynku istnieje wiele produktów, które mogą ten proces ułatwić. Należą do nich specjalne nici dentystyczne do aparatów ortodontycznych, irygatory, płukanki, szczoteczki jednopęczkowe i inne. Jak ich używać, jak powinna wyglądać prawidłowa higiena jamy ustnej z aparatem ruchomym, stałym i typu Clear? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

Aparat ortodontyczny ma za zadanie przywrócić jego posiadaczom piękny i funkcjonalny uśmiech. Pacjenci, którzy nie zostali odpowiednio poinstruowani o tym, jak dbać o higienę jamy ustnej z aparatem ortodontycznym, zmagają się z licznymi ubytkami próchnicowymi, przykrym zapachem z ust oraz stanem zapalnym dziąseł. Ubytki próchnicowe, które mogą pojawić się na zębach przednich, z pewnością zniweczą estetyczny efekt harmonijnego uśmiechu. Dbanie o higienę jamy ustnej podczas leczenia ortodontycznego jest trudne, jednak niezbędne dla powodzenia terapii i zadowolenia z efektów. Jak prawidłowo szczotkować zęby, nosząc aparat ortodontyczny, aby nie dopuścić do problemów z zębami lub dziąsłami?  

Wady zgryzu – co leczy aparat ortodontyczny?

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje wadę zgryzu jako stan narządu żucia, który powoduje wyraźne oszpecenie, znacznie ogranicza czynność żucia i oddychania i jest odczuwany przez pacjenta jako upośledzenie. Zaburzenie może być ograniczone tylko do zębów lub łuków zębowych i ich wzajemnych relacji. Wady zgryzu dzielimy ze względu na kierunek przestrzenny, w którym się rozwijają: poprzeczne, pionowe lub pośrodkowe. Na wady poprzeczne składa się zgryz krzyżowy przedni i boczny oraz zgryz przewieszony. Wady przednio-tylne to tyłozgryz i przodozgryz, a wady pionowe to zgryz otwarty i zgryz głęboki. Niezależnie od klasyfikacji wad zgryzu, wymienionych powyżej, możemy wyróżnić także nieprawidłowości zębowe, czyli stłoczenia i szparowatość zębów. Każda wymieniona jednostka kwalifikuje się do leczenia ortodontycznego. W przypadku znacznych wad szkieletowych konieczna jest współpraca z chirurgiem. Sukces leczenia ortodontycznego zależy od stopnia nasilenia wady i od etapu rozwoju kostnego pacjenta. Łatwiej, szybciej i skuteczniej przeprowadza się takie leczenie u pacjentów młodocianych, często jedynie za pomocą aparatu ruchomego, czyli zdejmowanego. Należy podkreślić, że wady zgryzu to przede wszystkim problem dysfunkcji narządu żucia, a nie jedynie estetyki uśmiechu. Stłoczenia zębów mogą mieć wpływ na problem z utrzymaniem higieny jamy ustnej, co w konsekwencji prowadzi do próchnicy zębów i stanów zapalnych dziąseł. Nieleczone wady zgryzu mogą powodować patologiczne starcia zębów, odsłanianie szyjek zębowych oraz zaburzeń w stawie skroniowo-żuchwowym.

Rodzaje aparatów ortodontycznych

W zależności od stopnia nasilenia wady i wieku pacjenta można zastosować różne aparaty ortodontyczne. Wyróżniamy dwa typy aparatów: ruchome i stałe.

Aparaty ortodontyczne ruchome to takie, które pacjent może samodzielnie zdejmować, dlatego powodzenie terapii jest ściśle związane ze zdyscyplinowaniem i sumiennością pacjenta. Powinien być  noszony około kilkunastu godzin na dobę. Jego budowa uzależniona jest od rodzaju wady zgryzu, a główne elementy to akrylowa płyta, metalowe klamry, śruba, a także sprężyny.

Stosunkowo nowym typem aparatu ruchomego, przeznaczonym dla pacjentów dorosłych, jest Clear Aligner. Jest to system przezroczystych, indywidualnie projektowanych szyn stosowanych w odpowiedniej sekwencji, wymienianych co miesiąc. Rosnąca popularność tego typu aparatów wynika z tego, że są dyskretne, wyjmowane, łatwe w utrzymaniu higieny, wygodne i bezawaryjne. Nie nadają się jednak do wszystkich rodzajów wad zgryzu.

Stały aparat ortodontyczny charakteryzuje się tym, że jest przyklejony specjalnym klejem do powierzchni zębów, więc pacjent nie jest w stanie samodzielnie go zdjąć. Składa się z zamków, które mogą być metalowe lub kosmetyczne, z ligatur w różnych kolorach, potocznie nazywanych gumkami oraz z łuków. Kwalifikację do typu aparatu przeprowadza lekarz ortodonta podczas konsultacji specjalistycznej w gabinecie.

Polecane dla Ciebie

Jak dbać o zęby w zdejmowanym aparacie ortodontycznym?

Aparat ruchomy, jak już zostało wspomniane, ma tę zaletę, że można go wyjąć z jamy ustnej. Aby zęby były wolne od próchnicy, należy szczotkować je ogólnie przyjętymi technikami mycia zębów, czyli metodą Fonesa u dzieci, lub metodą „roll” u dorosłych, a także nitkować i płukać jamę ustną. Metoda Fonesa polega na wykonywaniu okrężnych ruchów na powierzchniach wargowych i językowych oraz ruchów szorujących na powierzchniach zgryzowych zębów. Najbardziej efektywnym sposobem mycia zębów dla dojrzałych pacjentów jest metoda „roll”, czyli obrotowo-wymiatająca. Podczas mycia zębów pacjent kieruje główkę (włosie) szczotki dodziąsłowo i pod kątem 45˚ do powierzchni zęba. Następnie wykonuje ruchy obrotowo-wymiatające, czyli idące od dziąsła w kierunku powierzchni żującej lub w kierunku brzegu siecznego zębów. Z kolei powierzchnie żujące oczyszczane są ruchami szorowania podobnie jak w metodzie Fonesa.

Bezwzględnie konieczne jest mycie zębów przed założeniem aparatu ruchomego, a w trakcie jego użytkowania należy unikać spożywania pokarmów. Po noszeniu aparatu należy umyć osobno zęby i oddzielnie aparat. Do tego celu przeznaczone są specjalne szczoteczki do czyszczenia protez oraz jednopęczkowe, kątowe szczoteczki, które dotrą do skomplikowanych elementów, takich jak śruby i sprężyny. Można je kupić, np. w aptekach. Aparat wyjęty z jamy ustnej pacjenta powinien być przechowywany w suchym środowisku, w specjalnym przeznaczonym do tego celu pojemniczku. W razie zaniedbania higieny aparatu możliwe jest pozbycie się osadu lub kamienia za pomocą tabletek czyszczących do protez zębowych, które rozposzcza się w wodzie, jednak nie należy ich nadużywać, ponieważ powodują porowatość płyty akrylowej i zwiększone przyleganie bakterii do jej powierzchni.

Higiena jamy ustnej ze stałym aparatem ortodontycznym

Higiena jamy ustnej ze stałym aparatem ortodontycznym to umiejętność pochłaniająca o wiele więcej czasu niż w przypadku dbania o jamę ustną bez niego. Aparat stały jest idealnym środowiskiem dla rozwoju próchnicy z powodu licznych podcieni i zakamarków, w których mogą zalegać resztki pokarmowe, dlatego mycie zębów powinno zostać przeprowadzone po każdym posiłku. Konieczne jest wyczucie i delikatność ruchów, aby nie uszkodzić połączenia zamków z zębami oraz dokładność, aby każda powierzchnia zęba była odpowiednio doczyszczona. Nosząc aparat ortodontyczny, należy myć zęby szczoteczką manualną, która jest prosto ścięta, miękka, ale w środku włosia posiada specjalne wgłębienie, dzięki czemu możliwe będzie dokładne wyczyszczenie zamków. Dobrym pomysłem będzie także zainwestowanie w profesjonalny irygator, który jeszcze lepiej będzie czyścił przestrzenie międzyzębowe. Zalecane jest także nitkowanie specjalistyczną nitką do aparatów ortodontycznych. Nitkę do aparatów odróżnia od zwykłej to, że posiada fragment z mikrowłoskami, które dokładnie doczyszczą okolicę zęba blisko zamków. Ponadto koniecznie należy kupić szczoteczki międzyzębowe i jednopęczkowe oraz płukanki. Ważne są także częste wizyty w gabinecie stomatologicznym, żeby kontrolować czy pacjent odpowiednio dba o higienę jamy ustnej.

Nie ma  przeciwwskazań, aby leczyć zęby z aparatem stałym, kiedy stomatolog wykryje próchnicę. Często procedura może być wydłużona i utrudniona przez istniejące łuki ortodontyczne zamocowane na zamkach, ale nie powinno się odkładać takiego leczenia na koniec leczenia ortodontycznego, ponieważ w tym czasie próchnica może postępować i dawać w rezultacie głębsze ubytki, czasem również prowadzące do leczenia endodontycznego.

Po zakończeniu leczenia ortodontycznego niezbędne jest usunięcie pozostałości kleju i remineralizacja powierzchni zębów pod zamkami za pomocą fluoru. Wybielanie zębów nie jest polecane po zdjęciu aparatu stałego przez pierwsze 6 miesięcy, z powodu zmniejszonej odporności szkliwa na substancje wybielające. Takie wybielanie może prowadzić do nierównomiernego wybielenia szkliwa i znacznej nadwrażliwości.

Którą szczoteczkę do zębów wybrać, nosząc aparat ortodontyczny?

W zależności od rodzaju aparatu powinno stosować się różne rodzaje szczoteczek do zębów. Do aparatu ruchomego polecane są szczoteczki do protez oraz szczoteczki jednopęczkowe, a do aparatu stałego, szczoteczki z wgłębieniem na środku włosia, jednopęczkowe oraz międzyzębowe. Tylko w taki sposób pacjent jest w stanie dokładnie oczyścić okolice blisko zamków. Pacjenci przed założeniem aparatu, często pytają ortodontę o to, czy po założeniu aparatu można korzystać ze szczoteczki elektrycznej lub sonicznej? Otóż takie przeciwwskazania nie istnieją, niemniej myjąc zęby w aparacie ortodontycznym z wykorzystaniem tych szczoteczek, należy zachować ostrożność tak, żeby nie uszkodzić zamków. Ponadto będzie to z pewnością droższa metoda mycia zębów, biorąc pod uwagę szybsze zużywanie końcówek do tych szczoteczek, które nie należą do najtańszych produktów.

Akcesoria do dbania o zęby w aparacie

Irygator

Irygator to urządzenie przypominające wyglądem szczoteczkę elektryczną, ale główka zamiast szczoteczki zaopatrzona jest w cienką rurkę, która pod ciśnieniem wprowadza płyn i powietrze w obręb przestrzeni międzyzębowych i elementów retencyjnych aparatu. Niewątpliwie irygator to bardzo przydatne akcesorium w trakcie leczenia ortodontycznego. Dodatkową zaletą tego urządzenia jest masaż dziąseł poprawiający ukrwienie przyzębia.

Płukanki do zębów w aparacie ortodontycznym

Płukanki z pewnością nie mogą stanowić samodzielnej metody czyszczenia zębów, niemniej są ważnym elementem dbania o higienę jamy ustnej, zwłaszcza z aparatem ortodontycznym. Płyn do płukania jamy ustnej może dopełnić szczotkowanie i nitkowanie zębów oraz może powlekać powierzchnię zębów, powodując ich większą odporność na próchnicę i osadzanie się kamienia nazębnego. Szczególnie istotną właściwością płukanek do zębów jest remineralizacja szkliwa, która będzie konieczna po zakończeniu leczenia ortodontycznego.

Szczoteczki międzyzębowe

Szczoteczki międzyzębowe to małe wyciorki, które wyglądem przypominają szczotki do czyszczenia butelek. Dostępne są szczotki o różnej grubości, które należy dopasować indywidualnie do szerokości przestrzeni międzyzębowej. Oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych przeprowadza się ruchami poziomymi. Zamiast szczoteczek międzyzębowych można wykorzystać specjalne nici dentystyczne do aparatów ortodontycznych, posiadające mikrowypustki, które dokładnie wyczyszczą zarówno przestrzenie międzyzębowe, jak i okolice zamków.

  1. Grippaudo C. i in., Association between oral habits, mouth breathing and malocclusion. Acta Otorhinolaryngol Ital. 2016 36 (5) 2016.
  2. Masucci C., Qu’est-ce qu’une malocclusion? [What is a malocclusion?]. Orthod Fr. 2020 Jun  91 (1-2) 2020.
  3. Konspekt, https://ortodoncja.wum.edu.pl/sites/ortodoncja.wum.edu.pl/files/diagnostyka_ortodontyczna_-_konspekt.pdf, [dostęp:] 21.10.2021 r.

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Wymodeluj swoje ciało przed sylwestrem!

    Sylwester to czas, gdy żegnamy się ze Starym Rokiem, a witamy z Nowym. Wszyscy pragną, aby Nowy Rok przyniósł same sukcesy w każdej dziedzinie życia. Kobiety chcą się wtedy czuć wyjątkowe i piękne, dlatego przygotowują się do zabawy sylwestrowej w szczególny sposób.

  • Przygotuj się na Sylwestra! 5 zasad, o których trzeba pamiętać

    Nadchodzi nowy rok! Przed nami szampańska zabawa do białego rana i… syndrom dnia następnego? Niekoniecznie! Co zrobić, aby sylwestrowa zabawa nie zakończyła się wcześniej niż byśmy tego chcieli? Oto 5 zasad, o których trzeba pamiętać.

  • Uroda na święta – szybkie zabiegi kosmetyczne przed świętami. Które warto wykonać?

    Święta to czas, kiedy chcemy się czuć wyjątkowo. Dbanie o siebie w tym okresie nie musi jednak oznaczać wielogodzinnego pobytu w gabinecie kosmetycznym, liczą się tu bowiem nawet drobne zabiegi, które możemy wykonać samodzielnie, gdy tylko znajdziemy chwilę dla siebie. 

  • Makijaż sylwestrowy – co warto mieć pod ręką?

    Wraz z nieuchronnym zbliżaniem się do końca roku kalendarzowego na pierwszy plan wychodzą wszelkiego rodzaju tematy związane z Sylwestrem, w tym m.in. ubiór, fryzura czy właśnie makijaż. Na co postawić przy sylwestrowym make-upie? Brokat, cyrkonie czy smokey eye? Poniżej kilka przydatnych rad, jak się najlepiej przygotować do nadchodzącej gorączki sylwestrowej nocy. 

  • Jak przygotować się do Sylwestra?

    Sylwester to wydarzenie, które pozwala nam na huczne zamknięcie pewnego etapu w naszym życiu. Dlatego też, niezależnie od tego, czy spędzamy tę noc w kameralnym gronie, czy też bierzemy udział w zorganizowanym bankiecie, ważne jest, abyśmy czuli się dobrze sami ze sobą. Zadbajmy więc o to, żeby przygotować się do tego ostatniego wieczoru w roku najlepiej jak potrafimy. Pamiętajmy, że Sylwester to przede wszystkim czas beztroskiej zabawy do białego rana, podczas której królują fantastyczne kreacje i nie mniej fantastyczne makijaże.

  • Jak odbudować barierę hydrolipidową skóry? Czy uszkodzona może powodować nasilenie trądziku?

    Uszkodzona bariera hydrolipidowa jest przyczyną wystąpienia szeregu problemów skórnych. Do zaburzeń w warstwie hydrolipidowej skóry może doprowadzić niewłaściwa pielęgnacja. Zaburzona bariera hydrolipidowa objawia się przesuszeniem skóry, któremu towarzyszy uczucie ściągnięcia, a czasem nawet pieczenia i świądu. Jak odbudować uszkodzoną barierę hydrolipidową?

  • Jakie właściwości ma olej konopny w kosmetykach? Jak działa na skórę?

    Olej konopny stosowany na skórę wykazuje właściwości regenerujące i odżywcze. Jest jednym z najbogatszych źródeł nienasyconych kwasów tłuszczowych. Może znaleźć się w kosmetykach do każdego typu skóry. Dzięki swoim właściwościom odżywczym, natłuszczającym i nawilżającym sprawdzi się np. w pielęgnacji cery suchej. Stosując oleje w połączeniu z nawilżającymi kremami i serami, np. jako okluzja („domknięcie” procesu pielęgnacji), można się spodziewać pozytywnych efektów w postaci elastycznej, nawilżonej i promiennej skóry.

  • Jak pielęgnować skórę z niedoskonałościami?

    Nie tylko młodzież zmaga się z problemami z cerą. Zatkane pory, nadmiar sebum, zaskórniki czy wągry potrafią spędzić sen z powiek również dorosłym. Gładka i pozbawiona niedoskonałości skóra to cel, do którego warto dążyć. Istnieje wachlarz możliwości zadbania o cerę. Co może wpływać na tworzenie się niedoskonałości? Jak dobrać kosmetyki, które odpowiedzą na potrzeby skóry? Odkryj wskazówki pomocne przy planowaniu codziennej pielęgnacji.

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij