Ciekawostki o witaminach — witamina B12
Maria Kasprzak

Ciekawostki o witaminach — witamina B12

W połowie XIX wieku, angielski lekarz Thomas Addison opisał szczególny rodzaj choroby. Była to niedokrwistość (anemia), która jednak nie poddawała się zwyczajnemu leczeniu, a chorzy umierali w ciągu około 2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Oprócz bladości, zmęczenia i innych typowych objawów, chorzy cierpieli także na objawy ze strony układu nerwowego, np. mrowienie w kończynach, nerwobóle, zaburzenia czucia, zaburzenia psychiczne itp.

Historia odkrycia kobalaminy

W latach dwudziestych XX wieku stopniowo odkryto, że ten rodzaj anemii, nazwanej złośliwą – można leczyć, podając chorym duże ilości surowej wątroby. Jeszcze lepiej działało podawanie wyciągu z wątroby w zastrzykach, na początku musiała być to jednak metoda bolesna i niebezpieczna, ze względu na ryzyko przeniesienia patogenów zwierzęcych, mogących występować w mięsie. W 1934 roku przyznano George’owi Whipple, George’owi Minotowi i Williamowi Murphy’emu nagrodę Nobla z medycyny, za odkrycie sposobu leczenia anemii złośliwej za pomocą wyciągu z wątroby.

Następnie badania, prowadzone m.in. przez Williama Castle’a (ucznia Minota) zasugerowały, że do właściwego wchłaniania z pożywienia czynnika leczącego anemię złośliwą, potrzebne jest prawidłowe funkcjonowanie żołądka. Czynnik występujący w żołądku nazwano „wewnętrznym” (ang. intrinsic factor lub IF), a ten z pożywienia – zewnętrznym. Kiedy wyodrębniono czynnik zewnętrzny w stanie czystym, okazało się, że to czerwony, krystalizujący związek kompleksowy, zawierający w centrum cząsteczki jon kobaltu. Nazwano później go kobalaminą lub witaminą B12

Jak widać, kobalt – jeden z niezbędnych mikroelementów – jest użyteczny dla organizmu ludzkiego tylko wtedy, kiedy wbudowany jest w cząsteczkę kobalaminy. Podawanie kobaltu w innej formie byłoby zupełnie bezużyteczne, bo ludzkie komórki nie potrafią włączyć go do witaminy. Można powiedzieć, że B12 jest zespoleniem witaminy i mikroelementu w jednym związku, co jest zupełnie wyjątkową sytuacją. 

Witamina B12 jest koenzymem, który umożliwia działanie wielu kluczowych enzymów, regulujących metabolizm m.in. aminokwasów (w tym homocysteiny) i kwasów nukleinowych. Umożliwia namnażanie komórek krwi i właściwe funkcjonowanie układu nerwowego.

Witamina, której nie ma w warzywach

Co ciekawe, witamina B12 występuje przede wszystkim w produktach pochodzenia zwierzęcego. Najbogatszym jej źródłem jest wątroba (szczególnie wołowa), ale także jaja, mięso, ryby i mleko. Osoby na diecie wegańskiej powinny zażywać suplementy zawierające tę witaminę. W roślinach jej nie ma, choć w niektórych glonach (np. w spirulinie) można znaleźć podobne związki, niemające dla organizmu ludzkiego aktywności witaminy. Istnieją badania sugerujące, że niektóre glony morskie (np. nori) lub słodkowodne (chlorella) mogą zawierać pewne ilości witaminy B12, którą przyswoiły wcześniej z bytujących w tych samych zbiornikach bakterii. Ilości te są jednak bardzo różne i zależą od sposobu hodowli i gatunku glonów. Poleganie na nich jako na jedynych źródłach witaminy B12 jest ryzykowne, choć mogą stanowić pożyteczny dodatek do diety – nie tylko wegańskiej.

Kobalamina nie jest jednak wytwarzana przez organizmy roślinne ani zwierzęce, tylko przez bakterie, także te bytujące w jelitach. Inaczej zwierzęta roślinożerne nie mogłyby jej pozyskiwać i być z kolei źródłem tej witaminy dla mięsożerców. Dlaczego więc, inaczej niż w przypadku witaminy K lub biotyny, nie czerpiemy korzyści z tego, że nasza flora jelitowa wytwarza witaminę B12? Szczególnie, że zwierzęta roślinożerne to potrafią? Tajemnica tkwi właśnie w skomplikowanym sposobie wchłaniania tego związku z przewodu pokarmowego człowieka.

Skomplikowane przyswajanie

Pod wpływem kwasu żołądkowego, kobalamina jest uwalniana z pożywienia. Jest jej zwykle bardzo mało, np. ułamki mikrogramów w porcji mięsa. Ta niewielka ilość łączy się następnie z białkowym czynnikiem wewnętrznym, produkowanym przez komórki okładzinowe żołądka. Dzięki połączeniu z czynnikiem wewnętrznym, kobalamina, pomimo niewielkiego stężenia jest wydajnie wchłaniana w jelicie cienkim. Jako że flora bakteryjna występuje dalej, w jelicie grubym, nasze organizmy nie mogą przyswajać wytworzonej przez nią witaminy. 

Często niedobory witaminy B12 mają za przyczynę wadliwe funkcjonowanie żołądka (niedobór kwasu żołądkowego), lub choroby autoimmunologiczne, kiedy organizm wytwarza przeciwciała przeciwko własnym komórkom okładzinowym lub czynnikowi wewnętrznemu. Długotrwałe przyjmowanie niektórych leków, np. tych zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego lub metforminy, może także prowadzić do niedoboru witaminy B12. Warto wspomnieć, że wątroba zawiera spore zapasy witaminy B12, dlatego jej niedobory przez długi czas mogą nie dawać objawów. Choroba ujawnia się dopiero wtedy, kiedy ciało zużyje już swoje rezerwy z wątroby.

Leczenie niedoborów kobalaminy – najlepiej ominąć żołądek

Najskuteczniejszą metodą leczenia niedoboru witanimy B12 jest podawane kobalaminy w zastrzykach – omija się wtedy źle funkcjonującą drogę wchłaniania pokarmowego. W lżejszych przypadkach i w profilaktyce, często wystarczy podawanie większych dawek (od jednego, do kilku miligramów dziennie, co niemal tysiąc razy przewyższa dzienne zapotrzebowanie dla zdrowych ludzi) witaminy B12 doustnie – jeśli jej stężenie jest duże, jakaś część zostanie wchłonięta i pozwoli to na uniknięcie poważnych niedoborów. Istnieją także nowatorskie, alternatywne sposoby podawania witaminy B12 osobom cierpiącym na niedobory: aerozole donosowe, lub tabletki do rozpuszczania pod językiem.

Odtrutka na cyjanki

Witamina B12 może występować w kilku chemicznych odmianach, które różnią się rodzajem jednego z podstawników, przyłączonych do atomu kobaltu. Wyróżniamy metylokobalaminę, która zawiera grupę metylową, hydroksokobalaminę – z grupą wodorotlenową i cyjanokobalaminę – z grupą cyjankową. Dzięki temu, że połączenie z grupą cyjankową jest trwałe, jedna z form witaminy B12 – hydroksokobalamina, bywa stosowana w leczeniu zatrucia cyjankami. Jony cyjankowe łączą się wtedy z atomem kobaltu i tak związane, nie są już toksyczne. Nadmiar cyjanokobalaminy jest wydalany z moczem. 

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi

Polecane artykuły

  • Po jakie zioła sięgać na odchudzanie?

    Zioła stosowane w procesie odchudzania stanowią doskonały suplement do dobrze zbilansowanej diety, która powinna być urozmaicona i opierać się na dużej ilość warzyw, owoców, zdrowych źródeł białek, tłuszczy i węglowodanów złożonych. Wszystkie te produkty w trakcie pozbywania się zbędnych kilogramów powinny być spożywane w określonej ilości, czyli mieścić się w założeniach tzw. diety redukcyjnej. Nie należy zapominać również o systematycznej aktywności fizycznej dostosowanej do fizjologii i stanu zdrowia osoby, która się odchudza. Które zioła na odchudzanie wybrać, czy pomagają one zmniejszyć łaknienie i ograniczają wchłanianie węglowodanów? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.  

  • Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) – właściwości, rodzaje i źródła egzogennych kwasów tłuszczowych

    Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) to grupa tłuszczów, które nie są syntetyzowane w organizmie, a są konieczne do prawidłowego funkcjonowania – muszą być więc dostarczane wraz z pożywieniem. Wyróżnia się kwasy jednonienasycone (z jednym podwójnym wiązaniem) oraz wielonienasycone (z wieloma podwójnymi wiązaniami). Głównymi źródłami NNKT są ryby oraz tłuszcze roślinne. Jakie mogą być skutki niedoboru niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych?

  • Omega-3 – właściwości, źródła, zapotrzebowanie na kwasy tłuszczowe omega-3

    Kwasy tłuszczowe omega-3 to rodzaj wielonienasyconych tłuszczów, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Do omega-3 zaliczane są: kwas linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA), które wspomagają pracę mózgu i serca, wpływają na odporność, wzmacniają kości. Jakie są najlepiej przyswajalne źródła kwasów omega-3?

  • „Spalacze tłuszczu” – Pokrzywa indyjska (Coleus forskohlii) – charakterystyka działania. Czy to ajurwedejskie zioło wpływa na odchudzanie?

    Pokrzywa indyjska to roślina, która znalazła swoje zastosowanie w łagodzeniu objawów, jakie towarzyszą niewydolności serca, problemom z oddychaniem, chorobom dróg moczowych, zaburzeniom snu i zmianom skórnym. Właściwości pokrzywy indyjskiej wykorzystuje się także podczas odchudzania, dlatego nazywa się ją naturalnym i skutecznym „spalaczem tłuszczu", który może pomóc w pozbyciu się kilku kilogramów i zbędnych centymetrów z ud, brzucha lub pośladków. Który preparat z pokrzywą indyjską wybrać, jak dawkować forskolinę i jakie są przeciwwskazania do stosowania suplementu z pokrzywą indyjską? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w niniejszym artykule.

  • „Spalacze tłuszczu” – Citrus aurantium. Suplementy z gorzką pomarańczą a odchudzanie

    Wiele badań naukowych nad preparatami pomagającymi spalać tłuszcz wykazało, że ekstrakt z gorzkiej pomarańczy jest skuteczny i pomaga szybciej spalić niechcianą tkankę tłuszczową. Swoje działanie zawdzięcza synefrynie, która odpowiada za „podkręcenie metabolizmu", wpływając na tempo procesu lipolizy. Pacjenci, którzy przyjmują suplementy z gorzkiej pomarańczy, zauważają, że ich apetyt jest mniejszy, waga maleje, a tkanka tłuszczowa ulega szybszej redukcji. Należy jednak pamiętać, że poprzez przyjmowanie samych spalaczy tłuszczu nie uda się osiągnąć celu w postaci idealnej sylwetki. Produkty te stanowią suplement do diety redukcyjnej, której powinna towarzyszyć także większa ilości aktywności fizycznej. Ile kosztuje suszony owoc gorzkiej pomarańczy, jaka jest zalecana dawka dzienna herbaty i kto nie powinien zażywać produktów zawierających ekstrakt z tej rośliny? Odpowiedzi na te pytanie znajdują się w niniejszym artykule.

  • Adaptogeny – Traganek błoniasty – właściwości lecznicze herbaty z korzenia Astragalus membranaceus

    Traganek błonisty jest adaptogenem. Wspomaga organizm w sytuacjach, kiedy jest on narażony na stres i w momentach obniżonej odporności. Ponadto spowalnia procesy starzenia, dzięki swoim silnym właściwością przeciwutleniającym. Osoby, które cierpią z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), tocznia rumieniowatego układowego lub zażywają leki immunosupresyjne nie powinny suplementować preparatów z Astragalus membranaceus, ponieważ traganek obniża skuteczność preparatów stosowanych w leczeniu tych chorób. Który preparat z adaptogenem wybrać, jaka jest zalecana dawka dzienna traganka błonistego i jak przygotować herbatę z korzenia Astragalus membranaceus? Odpowiedzi na te pytania znajdują się niniejszym artykule.

  • Flawonoidy – czym są? Rodzaje, źródła i właściwości flawonoidów

    Flawonoidy to fitozwiązki, czyli substancje naturalnie występujące w roślinach, o niezwykle bogatym działaniu prozdrowotnym. Ich wpływ na organizm jest tak korzystny, że wyizolowana w 1930 roku jako pierwsza z tej grupy rutyna uznana została za nowo odkrytą witaminę – nazwano ją witaminą P. Do teraz, po latach badań i po tysiącach kolejnych odkrytych związków z tej grupy, zdarza się usłyszeć tę nazwę jako zbiorcze określenie flawonoidów. Co to za substancje i jakie mają dokładnie właściwości? Dowiedzmy się więcej. 

  • Waporyzacja – na czym polega? Jak wypada w porównaniu z tradycyjnym paleniem?

    Waporyzacja to termin znany od dawna, oznaczający zjawisko fizyczne – wydzielanie pary wodnej. Odparowywanie substancji aktywnych z ziół jest natomiast czymś nowym, lecz stało się już światowym trendem. Dowiedz się, na czym polega i czym różni się od palenia? Jakich korzyści może dostarczać inhalacja bezdymna z wykorzystaniem waporyzatora?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij