Jak pielęgnować odleżyny oraz jak im zapobiegać?

Wyraźny i szybki postęp medycyny przyczynia się do wydłużania naszego życia. Starość jednak prawie zawsze wiąże się z chorobami przewlekłymi oraz ich powikłaniami. Skala problemu odleżyn jest duża. Zmaga się z nimi aż 10 proc. pensjonariuszy domów opieki i nawet 17 proc. pacjentów oddziałów intensywnej terapii.

Pielęgnacja odleżyn – kogo dotyczy problem odleżyn?

Powikłanie to może tak naprawdę dotyczyć każdego unieruchomionego pacjenta, bez względu na wiek czy płeć. Najczęściej z dolegliwością tą zmagają się chorzy oddziałów intensywnej opieki medycznej, przebywający w szpitalu na różnych oddziałach (głównie neurologicznych), a także pacjenci przewlekle, obłożnie chorzy znajdujący się w domu. Procesy starzenia się organizmu z towarzyszącą wielochorobowością przyczyniają się do spowolnienia gojenia się rany. To z kolei skutkuje tym, że zdecydowanie bardziej narażone na powstawanie odleżyn są osoby w wieku podeszłym. Ryzyko wystąpienia niechcących się goić ran jest dużo większe u pacjentów niedożywionych, nieprawidłowo pielęgnowanych, którzy cierpią na cukrzycę, zaburzenia krążenia, czucia i ruchomości (m.in. po złamaniach, urazach) bądź nietrzymanie moczu i stolca.

Profilaktyka odleżyn – jak powstają odleżyny?

Odleżyna jest owrzodzeniem powstałym na skutek ucisku lub działania sił ścierających, które uniemożliwiają prawidłowe krążenie krwi. Niedokrwienie doprowadza do śmierci komórek, martwicy tkanki i tworzenia się ran.

Odleżyny powstają najczęściej na pośladkach lub piętach u pacjentów unieruchomionych. Bardziej niż inne okolice narażone są również łokcie, kolana i obszary wokół kostek. Dodatkowo uszkodzenia skóry mogą pojawić się pod założonym opatrunkiem gipsowym.

Profilaktyka odleżyn – objawy

Na samym początku pojawia się zazwyczaj zaczerwienienie w miejscu największego ucisku lub tarcia skóry. Mikrokrążenie nie jest jeszcze wówczas uszkodzone. Tak wygląda pierwszy stopień odleżyny. Po jego rozpoznaniu należy jak najszybciej rozpocząć profilaktykę przeciwodleżynową. W stopniu II występuje obrzęk, uszkodzenie naskórka i pęcherze. Jeśli powstanie owrzodzenie, które obejmie pełną grubość skóry i dotrze do tkanki podskórnej, jest to wówczas odleżyna III stopnia. Z kolei IV i V stopień to bardzo głębokie rany, sięgające aż do mięśni, stawów i kości. Uszkodzenia skóry stanowią wrota dla zakażeń bakteryjnych. Jeśli dojdzie do infekcji, miejsce staje się żywo czerwone, pokrywa je zielonożółta ropna wydzielina i uwalnia się brzydki zapach.

Pielęgnacja odleżyn

Według zasady „lepiej zapobiegać niż leczyć” najistotniejszym elementem w prewencji powstawania odleżyn jest prawidłowa, staranna pielęgnacja. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami bardzo ważne jest utrzymanie skóry czystej i suchej, odpowiednie jej nawilżanie, stosowanie do mycia środków bilansujących pH skóry. Nie zaleca się masowania, pocierania miejsc nad wyniosłościami kostnymi. U pacjentów nieporuszających się trzeba pamiętać, by jak najczęściej zmieniać pozycję ciała, co najmniej co dwie godziny. U chorych narażonych warto stosować specjalistyczne materace przeciwodleżynowe, szczególnie gdy częsta zmiana pozycji z różnych przyczyn jest niemożliwa. Są one dofinansowywane przez NFZ dla pacjentów leżących, którzy kwalifikują się do takiej profilaktyki. Trzeba pamiętać także o zdrowej, odpowiednio zbilansowanej diecie – niedobory białkowo-kaloryczne przyczyniają się do występowania odleżyn i utrudniają gojenie się ran. Wytyczne NPUAP zalecają dostarczanie energii w ilości 30-35 kcal/kg na dobę.

Proces pielęgnowania pacjenta z odleżyną

Proces pielęgnowania pacjenta z odleżyną jest niezwykle żmudny i wymaga systematyczności. Podczas każdej zmiany opatrunku trzeba bardzo dokładnie usunąć oddzielającą się martwicę i wszystkie zanieczyszczenia. Gdy nie ma tkanki martwiczej lub jest jej mało, wystarczy przepłukanie owrzodzenia solą fizjologiczną (0,9% roztworem NaCl). Woda utleniona, stężona (10%) sól, roztwory jodyny, rivanolum, mydła czy kwasu bornego nie są zalecane. Drażnią one jedynie zdrowe tkanki.

Odleżyny stopnia I i II leczy się za pomocą miejscowych antybiotyków lub gotowych hydrożelowych opatrunków. Przydatne są także preparaty zawierające srebro. Bardziej zaawansowane rany powinny być opracowywane chirurgicznie, a czasem konieczne jest wykonanie przeszczepu skóry.

By zatrzymać powiększanie się chorobowo zmienionego obszaru, trzeba bardzo dbać o miejsca wokół samego owrzodzenia i smarować je substancjami natłuszczającymi lub pastą cynkową. Nie zapominajmy, że całemu procesowi chorobowemu towarzyszy bardzo silny ból. Bardzo ważne jest jego uśmierzanie.

Czy odleżyny da się wyleczyć?

Gdy ucisk ustąpi i odleżyny będą odpowiednio pielęgnowane, może dojść do ich wyleczenia, zwłaszcza tych w stopniu I i II. Zapalenie szpiku i kości jest tym powikłaniem, którego należy bać się najbardziej, szczególnie w przypadku odleżyn III i IV stopnia. Może ono doprowadzić do sepsy, a w ostateczności do niewydolności wielonarządowej, a nawet zgonu. Jeśli więc zauważymy pierwsze niepokojące objawy, należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem i wdrożyć odpowiednie leczenie. Czas odgrywa tu znaczącą rolę – im szybciej rozpocznie się właściwe postępowanie, tym większa szansa na zwalczenie problemu i polepszenie komfortu życia pacjenta.


Podziel się: