Zapalenie płuc – poznaj przyczyny, objawy i sposoby leczenia choroby

Zapalenie płuc jest częstą chorobą dolnych dróg oddechowych, a z jego powodu cierpieć mogą zarówno dorośli, jak i dzieci. Chorobę można podzielić na dwa typy: zapalenie płuc pozaszpitalne oraz szpitalne – to drugie może rozwinąć się u chorych przebywających w szpitalu więcej niż 48 godzin.

Przyczyny rozwoju zapalenia płuc

Do rozwoju zapalenia płuc przyczyniają się rożnego rodzaju infekcje.

Choroba może rozwinąć się na skutek infekcji bakteryjnej, co jest najczęstszą przyczyną pozaszpitalnego zapalenia płuc. Chorobę tę wywołują zwykle bakterie Streptococcus pneumoniae. Inne bakterie, które również bywają odpowiedzialne za pozaszpitalne zapalenie płuc, to Haemophilus influenzae, Chlamydia pneumoniae oraz Mycoplasma pneumoniae. Chorobę zdecydowanie rzadziej wywołują bakterie Staphylococcus aureus czy Moraxella catarrhalis.

Zapalenie płuc mogą wywołać też wirusy, co zdecydowanie częściej zdarza się u dzieci niż u dorosłych. W takiej sytuacji głównymi czynnikami etiologicznymi wirusowego zapalenia płuc są wirusy grypy, wirusy paragrypy, RSV, a także koronawirusy, adenowirusy i rynowirusy. 

Do zapalenia płuc może przyczynić się ponadto zakażenie grzybicze. Jest to rzadkie i dotyczy głównie osób o znacznie obniżonej odporności. Za rozwój grzybiczego zapalenia płuc odpowiadają przed wszystkim grzyby z rodzaju Histoplasma oraz Cryptococcus.

Jeszcze rzadziej do rozwoju zapalenia płuc może doprowadzić zakażenie pasożytnicze. Czasami dochodzi również do idiopatycznego zapalenia płuc.

Zapalenie płuc – objawy

Rozwój zapalenia płuc jest bardzo często poprzedzony obecnością objawów infekcji górnych dróg oddechowych. W początkowej fazie choroby dominującym objawem są zwykle katar, drapanie i ból gardła oraz pokasływanie. Z dnia na dzień pacjent czuje się coraz gorzej, zaczyna tez nasilać się u niego kaszel. Zwykle jest to kaszel mokry, inaczej nazywany wilgotnym lub produktywnym. Nazwa ta związana jest z odpluwaniem przez chorego wydzieliny, która w przebiegu zapalenia płuc o etiologii wirusowej jest biała, a przy infekcji bakteryjnej – żółtawa lub zielonkawa. Czasami w przypadku zapalenia płuc mamy do czynienia z kaszlem suchym, bardzo męczącym, momentami prowadzącym nawet do wymiotów. Ponadto może pojawić się gorączka – od stanu podgorączkowego do temperatury ciała osiągającej wartość nawet 39oC. Pacjent odczuwa również uogólnione osłabienie i zmęczenie.

Jakie zmiany dostrzeże lekarz podczas badania?

W czasie badania i osłuchiwania klatki piersiowej za pomocą stetoskopu lekarz wysłuchuje nad polami płucnymi pacjenta patologiczne szmery. Głównie rzężenia drobnobańkowe, których ilość może być bardzo rożna: czasami pojedyncze zmiany osłuchowe, czasami zajmujące znaczną część płuc. Kiedy zapalenie płuc jest masywne, w czasie badania lekarz może ponadto stwierdzić przyspieszoną czynność serca, czyli tachykardię oraz niskie ciśnienie tętnicze krwi. 

Rozpoznanie choroby

Zwykle do rozpoznania wystarcza zwykłe badanie w gabinecie lekarskim. Lekarz diagnozuje zapalenie płuc na podstawie zebranego od pacjenta wywiadu oraz badania fizykalnego, w czasie którego nad polami płucnymi wysłuchuje rzężenia drobnobańkowe, będące cechą typową zapalenia płuc. Istnieją jednak sytuacje, w których konieczne jest wykonanie zdjęcia RTG:

  • gdy pacjent kaszle od dłuższego czasu, a w trakcie badania fizykalnego lekarz nie jest w stanie wysłuchać żadnych szmerów patologicznych nad polami płucnymi;
  • w przypadku noworodków, u których objawem zapalenia płuc zwykle jest nie kaszel, a większa męczliwość przy jedzeniu, przedłużająca się żółtaczka czy wysiłek oddechowy (widoczne wciąganie międzyżebrzy, szara obwódka wokół ust).

Na zdjęciu RTG będą widoczne zmiany zapalne mimo braku charakterystycznych dla zapalenia płuc zjawisk osłuchowych. Zapalenie płuc, w przebiegu którego lekarz nie stwierdza szmerów patologicznych nad polami płucnymi, a zmiany zapalne są widoczne jedynie na zdjęciu RTG, nosi nazwę śródmiąższowego zapalenia płuc.

Leczenie zapalenia płuc

Ponieważ przyczyną zapalenia płuc jest najczęściej zakażenie bakteryjne, po jego zdiagnozowaniu pacjent wymaga zastosowania właściwego antybiotyku. Lekiem pierwszego rzutu powinien być antybiotyk, którego substancją czynną jest amoksycylina. Zdarzają się jednak sytuacje, w których po zastosowaniu tego rodzaju antybiotyku nie ma żadnej wyraźnej poprawy i zachodzi potrzeba zastosowania antybiotyku z innej grupy. Ponieważ w takiej sytuacji zaczyna rodzić się podejrzenie, że zapalenie płuc powstało na skutek infekcji bakteriami atypowymi, to do leczenia włącza się antybiotyki z grupy makrolidów: zazwyczaj azytromycynę i klarytromycynę.

W przypadku zapalenia płuc o etiologii wirusowej stosuje się leczenie objawowe, chyba że doszło do zakażenia wirusem grypy – włączane są wtedy właściwe leki przeciwwirusowe wycelowane bezpośrednio w wirus grupy.

Jako leki dodatkowe w leczeniu zapalenia płuc stosowane są często leki mukolityczne, dzięki którym dochodzi do rozrzedzenia zalegającej wydzieliny i pacjentowi łatwiej jest ją odkrztusić. Kiedy chory gorączkuje, powinien ponadto przyjmować leki obniżające gorączkę zawierające ibuprofen lub paracetamol. Jeśli pacjent cierpi też z powodu uporczywego kaszlu – także w nocy – może przed spaniem zażyć lek przeciwkaszlowy, dzięki któremu spokojnie prześpi całą noc.

Czasami zapalenie płuc ma ciężki przebieg, a stan zdrowia pacjenta nie ulega poprawie pomimo leczenia ambulatoryjnego. Wtedy zachodzi potrzeba hospitalizacji w celu podania leków w formie dożylnej.

Podziel się: