Tyfus (dur brzuszny) - szczepienie, objawy i leczenie

Dur brzuszny jest ostrą chorobą zakaźną, która występuje tylko u człowieka. Charakteryzuje się on ciągłym torem gorączkowym, różnorodnością objawów i możliwością występowania nawrotów oraz groźnych powikłań.

Co wywołuje dur brzuszny?

Dur brzuszny jest wywoływany przez bakterię, będąca Gram-ujemna pałeczka. Bateria ta nosi nazwę Salmonella typhi, a jej polska nazwa to po prostu pałeczka duru brzusznego. 

Gdzie najczęściej występuje dur brzuszny? Czy zachorowania na dur brzuszny są częste?

Dur brzuszny występuje na całym świecie. Należy pamiętać, że zachorowania w krajach rozwiniętych są rzadkie, natomiast są one częste w krajach i środowiskach o niskim i niedostatecznym poziomie sanitarnohigienicznym.

Rezerwuarem zarazka i źródłem zakażenia jest wyłącznie człowiek chory lub nosiciel. Materiał zakaźny stanowią natomiast wydaliny, głównie kał, natomiast w mniejszym stopniu mocz, w bardzo rzadkich przypadkach również wymiociny.

Główną rolę w szerzeniu się duru brzusznego odgrywają cztery czynniki. Pierwszym z tych czynników jest woda- zakażenie źródła zaopatrzenia w wodę powoduje wybuch epidemii o rozmiarach zależnych od liczby osób korzystających z zakażonego źródła. Kolejny czynnik to żywność i mleko, należy pamiętać, że szczególnie groźne są epidemie mleczne, ponieważ mleko stanowi bardzo korzystne środowisko dla przeżycia bakterii odpowiedzialnych, że wywołanie u człowieka duru brzusznego. Jeszcze jeden czynnik to muchy, które przenoszą pałeczki duru brzusznego z kału na żywność, w tym przypadku występują jednak zachorowania sporadyczne. Ostatnim czynnikiem odgrywającym dużą role w szerzeniu się duru brzusznego jest kontakt bezpośredni z chorym lub nosicielem. Należy pamiętać o tym, że nosiciele odgrywają w szerzeniu się duru brzusznego ważną rolę, znacznie większą niż chorzy. Po przebyciu duru brzusznego mogą bowiem w ich organizmie utrzymywać się ogniska namnażania się pałeczek i okresowego lub ciągłego wydalania ich do środowiska. Można wyróżnić dwa typy nosicielstwa. Jest to nosicielstwo ozdrowieńcze, które zazwyczaj ustępuje przed upływem trzech miesięcy od przebycia choroby oraz nosicielstwo przewlekłe, które może czasami utrzymywać się nawet do końca życia. Ważnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi i utrzymywaniu się nosicielstwa są stany zapalne i choroby dróg żółciowych, układu moczowego oraz przewodu pokarmowego. Nosicielami mogą także być ludzie zdrowi, którzy nigdy na klinicznie jawny dur brzuszny nie chorowali, stanowią oni z tego powodu największe zagrożenie epidemiczne. 

Jakie są objawy duru brzusznego?

Objawy duru brzusznego przebiegają w czterech okresach. Pierwszy okres to okres wylęgania, czyli zwiastunów, trwa on zazwyczaj 10-14 dni. W przebiegu tego okresu pacjent zgłasza gorsze samopoczucie, ogólne rozbicie, stany podgorączkowe oraz pobolewania głowy. Pojawia się też znaczne upośledzenie łaknienia. Kolejny okres to okres narastania objawów. W jego przebiegu pojawia się gorączka, która stopniowo narasta i po około 3-7 dobach może osiągnąć  wartość 39-40 st. C. Na takim poziomie gorączka utrzymuje się przez dalszy okres choroby. Ponadto pojawiają się też bóle głowy, bóle mięśniowe oraz krwawienia z nosa. U dzieci częściej bywają też wymioty, objawy nieżytu oskrzeli czy też angina. Mogą też być obecne objawy oponowe. Chory jest apatyczny, wzrasta charakterystyczne odurzenie, niekiedy aż do całkowitego zamroczenia. Język jest suchy, pokryty brunatnym nalotem, ostro odgraniczonym na brzegach i koniuszku. Brzuch jest wzdęty, a przy obmacywaniu stwierdza się bolesność oraz przelewanie w prawym dole biodrowym. Obniża się też ciśnienie tętnicze krwi oraz dochodzi do zwolnienia tętna. Mniej więcej po 5-6 dniach gorączka ustala się na bardzo wysokim poziomie i choroba przechodzi w okres pełnego rozwoju. W okresie tym wszystkie objawy stają sie bardziej wyraźne i osiągają szczytowe nasilenie. Obok silnych bólów głowy, zwłaszcza w okolicy czołowej, występuje przymroczenie, czasem upośledzające dość znacznie świadomość chorego, jest on odurzony, czasami majaczy lub bywa podniecony ruchowo. Chory odczuwa też bardzo duże pragnienie, wargi są suche i popękane, język suchy, a ślina skąpa i lepka. Spojówki są wysuszone, rysy twarzy są zaostrzone i zapadnięte. Brzuch bywa bardzo wzdęty. Stolce, których oddawaniu nie towarzyszą bóle ani parcie, mogą być zaparte lub też wolne. W drugim tygodniu choroby na skórze brzucha i dolnej części klatki piersiowej, a czasami też na kończynach, pojawia się charakterystyczna wysypka, jest to tzw. różyczka durowa. Ma ona postać bladoróżowych plamek, które giną pod wpływem ucisku. W czwartym tygodniu choroby gorączka stopniowo opada i chory wkracza w okres zdrowienia. W tym czasie, wraz ze spadkiem temperatury ciała, poprawia się samopoczucie chorego, wraca apetyt oraz ustępuje biegunka.

Jak leczy się dur brzuszny, czyli tyfus?

Lekiem z wyboru do leczenia duru brzusznego jest chloramfenikol, czyli antybiotyk wymierzony konkretnie w pałeczkę duru brzusznego. Ponadto, leczenie duru brzusznego obejmuje też wyrównywanie zaburzeń wodno-elektrolitowych, podtrzymanie układu krążenia oraz bardzo uważną obserwację chorego umożliwiającą wczesne wykrycie ewentualnych powikłań.

Czy można zapobiegać durowi brzusznemu?

Do zapobiegania durowi brzusznemu służy specjalna szczepionka, której jednak nie ma w obowiązkowym kalendarzu szczepień i nie musi być ona w Polsce powszechnie stosowana. Szczepionkę stosuje się natomiast w sytuacji, kiedy pacjent wyjeżdża w tereny zagrożone rozwojem duru brzusznego ze względu na złe warunki sanitarno-epidemiologiczne.

Ponadto, należy pamiętać też o tym, że znaczenie dla zapobiegania rozwoju duru brzusznego i wybuchowi epidemii ma właściwe przestrzeganie higieny osobistej, prawidłowe zaopatrzenie w wodę, właściwe zabezpieczenie śmieci i nieczystości, kontrola warunków pracy w przemyśle spożywczym i gastronomii, leczenie i kontrola nosicieli duru brzusznego, odkażanie bieżące i końcowe pomieszczeń i przedmiotów, z którymi stykał się chory, badanie ozdrowieńców na nosicielstwo. 


Podziel się: