Sepsa i wstrząs septyczny – przyczyny, objawy, leczenie

Kiedy można mówić o zespole ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (SIRS)? Jakie są przyczyny rozwoju sepsy i wstrząsu septycznego? Jakie badania umożliwiają postawienie rozpoznania sepsy oraz wstrząsu septycznego? Jak wygląda leczenie sepsy i wstrząsu septycznego? Odpowiadamy w artykule.

Aby mówić o wstrząsie septycznym, najpierw należy wyjaśnić pojęcie sepsy. Sepsa to zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej w wyniku zakażenia. SIRS można rozpoznać wówczas, kiedy nagle wystąpią dwa lub więcej z pośród następujących objawów:
  • Temperatura ciała powyżej 38 st.C lub poniżej 36 st.C
  • Częstotliwość tętna powyżej 90/min (ten objaw może nie występować u pacjentów, którzy zażywają leki z grupy beta-blokerów). 
  • Częstotliwość oddechu powyżej 20/min
  • Leukocyty powyżej 12000/mikrolitr lub poniżej 4000/mikrolitr lub więcej niż 10% niedojrzałych postaci neutrofilów . 
Znając pojęcie sepsy i zespołu ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, można wyjaśnić, czym jest wstrząs septyczny. Wstrząs septyczny to postać ciężkiej sepsy przebiegającej z uporczywą hipotensją (niskie ciśnienie tętnicze krwi) pomimo przetaczania płynów, która wymaga stosowania leków obkurczających naczynia krwionośne. Mówiąc o wstrząsie sceptycznym mamy zatem na myśli ciężką sepsę, zatem zarówno przyczyny i objawy wstrząsu septycznego i sepsy będą takie same (w przypadku wstrząsu septycznego mogą być one jedynie bardziej nasilone). 

Jakie są przyczyny rozwoju sepsy i wstrząsu septycznego?

Przyczyna rozwoju sepsy i wstrząsu septycznego jest zakażenie. Zakażenie może być spowodowane bakteriami ( bakteriemia- obecność żywych bakterii w krwi), wirusami (wiremia - zdolne do replikacji wirusy w krwi) oraz grzybami (fungemia – żywe grzyby w krwi). Rodzaj drobnoustroju nie decyduje o przebiegu sepsy i drobnoustroje nie muszą występować w krwi. W większości przypadków nie ma wcześniejszych zaburzeń odporności, choć są one czynnikiem rozwoju sepsy. Zakażenia i stany zapalne powodujące sepsę i wstrząs septyczny pierwotnie dotyczą różnych narządów: jamy brzusznej (zapalenie otrzewnej, ostre zapalenie trzustki), układu oddechowego (zapalenie płuc), układu moczowego (ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek), ośrodkowego układu nerwowego (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych), kości i stawów, skóry i tkanki podskórnej, układu rozrodczego. Do rozwoju sepsy i wstrząsu septycznego mogą też przyczynić się czynniki jatrogenne: cewnik w pęcherzu moczowym, dreny, wenflony, wszczepione protezy i urządzenia, żywienie pozajelitowe, przetaczanie zanieczyszczonych płynów i preparatów krwi, rany i odleżyny. 

Jakie są objawy sepsy i wstrząsu septycznego?

Przede wszystkim pojawiają się zaburzenia dotyczące temperatury ciała pacjenta, która przekracza 38 st.C lub jest obniżona poniżej 36 st.C. Dochodzi do przyspieszenia czynności serca powyżej 90/min, jak również obecny jest przyspieszony oddech powyżej 30/min (tschypnoe). Ponadto, pojawiają się nagłe zaburzenia świadomości oraz znaczne obrzęki. Stwierdza się również podwyższony poziom glukozy (hiperglikemia) pomimo niewystępowania cukrzycy. Obniża się także wartość ciśnienia tętniczego krwi (zwykle ciśnienie skurczowe jest poniżej 90 mmHg, średnie ciśnienie osiąga wartości poniżej 70 mmHg). Dodatkowo obecny jest ostry skapomocz, nie jest też słyszalna perystaltyka jelit (dochodzi do niedrożności porażennej jelit). W badaniach laboratoryjnych stwierdza się podwyższony poziom kreatyniny oraz zaburzenia hemostazy, jak również dochodzi do podwyższenia poziomu bilirubiny całkowitej oraz powstania kwasicy mleczanowej.

Jakie badania umożliwiają postawienie rozpoznania sepsy oraz wstrząsu septycznego?

W pierwszej kolejności na uwagę zwracają objawy kliniczne, które są bardzo charakterystyczne. Ponadto należy wykonać szereg badań laboratoryjnych, do których zalicza się przede wszystkim:
  • RKZ - badanie równowagi kwasowo-zasadowej i ocena stężenia mleczanów w surowicy, dzięki tym badaniom można ocenić stopień kwasicy w organizmie.
  • Badania hemostazy, czyli badania oceniające stopień krzepliwości krwi (między innymi D-dimery, poziom płytek krwi, czas APTT oraz wskaźnik INR). 
  • Parametry czynności nerek i wątroby (mocznik, kreatynina, aminotransferazy), narządy te w przebiegu sepsy i wstrząsu septycznego szybko ulegają uszkodzeniu i zaczynają nieprawidłowo funkcjonować. 
  • Parametry określające stan zapalny w organizmie (pełna morfologia krwi, OB, CRP, prokalcytonina- PCT). Dodatni wynik PCT potwierdza zakażenie bakteryjne.
  • Badania mikrobiologiczne. Zazwyczaj pobiera się dwie lub więcej próbki krwi, w tym jedną lub więcej przez osobne nakłucie żyły i po jednaj z każdego cewnika naczyniowego wprowadzonego przed więcej niż 48 godzinami. Można też, w zależności od wskazań, pobrać materiał z dróg oddechowych, można też pobrać mocz, inne płyny ustrojowe (płyn mózgowo-rdzeniowy, płyn opłucnowy), ponadto można też pobrać wymazy lub wydzieliny z ran. 
  • Badania obrazowe: rtg (głównie płuc), usg i tomografię komputerową (głównie jamy brzusznej). 

Jak wygląda leczenie sepsy i wstrząsu septycznego?

W leczeniu sepsy i wstrząsu septycznego należy prowadzić równoległe leczenie przyczynowe i objawowe, należy pamiętać też o tym, że rokowanie zależy przede wszystkim od szybkiego rozpoczęcia podawania antybiotyków i płynów. Czym jest leczenie przyczynowe? Jest to podawanie leków przeciwdrobnoustrojowych, początkowo, w przeciągu pierwszej godziny od rozpoznania, jest to leczenie wstępne (empiryczne), następnie, po uzyskaniu wyników badań mikrobiologicznych, leczenie można zmodyfikować. Ponadto do leczenia przyczynowego zalicza się też usunięcie ogniska zakażenia – zakażonych tkanek lub narządów (np. pęcherzyk żółciowy), jak również usunięcie cewników, wenflonów, protez, które mogą być źródłem zakażenia. Czym jest leczenie objawowe? Jest to podawanie dożylnie płynów, dzięki czemu można utrzymać na właściwym poziomie ciśnienie tętnicze krwi, ośrodkowe ciśnienie żylne oraz diurezę. Ponadto należy leczyć zaburzenia czynności układu krążenia podając również właściwe płyny oraz leki obkurczające naczynia krwionośne i zwiększające kurczliwość mięśnia sercowego. Dodatkowo, należy leczyć objawy niewydolności oddechowej, niewydolności nerek oraz kwasicy. Czasami zachodzi potrzeba przetoczenia krwi.
Zarówno sepsa, jak i wstrząs septyczny, to stany zagrożenia życia, które wymagają szybkiej interwencji lekarskiej! 

Podziel się:

Wasze komentarze


Informacje / opinie publikowane w komentarzach stanowią subiektywną ocenę użytkownika i nie mogą być traktowane jako porada dotycząca leczenia / stosowania leków . W przypadku wątpliwości prosimy o konsultacje z Farmaceutą Dbam o Zdrowie.

komentarze wspierane przez Disqus