Owoce wczesnego lata
Joanna Typek

Owoce wczesnego lata

Spożywane jako deser czy dodatek do obiadu są idealnym rozwiązaniem na upalne dni: dostarczają cennych witamin i minerałów, a jednocześnie schładzają organizm i gaszą pragnienie.

Truskawka (Fragaria ananassa, poprawna nazwa botaniczna – „poziomka truskawka”) to roślina, o której można powiedzieć, że została stworzona przez człowieka i to całkiem niedawno.

Przez wiele tysięcy lat dzika poziomka (Fragaria vesca, dawna nazwa: „poziemka”) stanowiła powszechnie dostępną dla człowieka pierwotnego część pożywienia. Właściwości lecznicze całego ziela zbieranego z naturalnych stanowisk znane były starożytnym Grekom i Rzymianom. Po raz pierwszy dziką poziomkę przeniesiono do uprawy w połowie XIV wieku we Francji. Od tej pory zadaniem ogrodników stała się dbałość o uzyskanie jak najlepszych i jak największych owoców. Pod koniec XVI wieku dzięki botanikowi Ludwika XIII do ogrodów królewskich została sprowadzona poziomka północnoamerykańska (Fragaria virginiana) o znacznie większych owocach, lecz jeszcze nie tak dużych jak znane nam truskawki.

Przełomowym momentem był rok 1780, kiedy francuski oficer o nazwisku Frezier (od którego powstało francuskie określenie truskawek les fraises) sprowadził z południowoamerykańskich wysp nową odmianę poziomek – Fragaria chiloensis. Niestety – choć jak się później okazało „na szczęście” – z podróży ocalało zaledwie pięć krzaczków, które okazały się osobnikami płci żeńskiej. Postanowiono zapylić je gatunkiem Fragaria virginiana. Po rozwinięciu się owoców, nasionka zostały zebrane i wysiane, a owoce, które wydały nowe roślinki, zaskoczyły. Pod względem wielkości i aromatu przewyższały znane do tej pory poziomki! I tak powstała truskawka, czyli Fragaria ananassa.

Kto powinien jeść truskawki i poziomki?

O walorach smakowych i wykorzystaniu kulinarnym owoców z rodzaju Fragaria każdy z nas mógłby coś powiedzieć i podzielić się ulubionym przepisem.

Zarówno poziomki, jak i truskawki, oprócz przyjemności podniebienia, dostarczają nam cennych składników odżywczych, o czym wiedzieli już nasi przodkowie.

Owoce poziomek od dawna zalecane były osobom słabowitym, dzieciom i starszym. Spożywane w nieprzetworzonej postaci są źródłem witamin, głównie witaminy C, która dzięki antyoksydacyjnym właściwościom chroni nasze komórki przed wolnymi rodnikami i przedłuża ich żywot.

Najważniejsze makroelementy obecne w poziomkach to: żelazo, odpowiedzialne za procesy krwiotwórcze, a także fosfor i wapń – składniki budulcowe kości.

Poziomki mają właściwości zasadotwórcze. Są polecane artretykom, ponieważ zapobiegają tej chorobie, zmniejszają dolegliwości towarzyszące, a nawet mogą ją leczyć, czego przykładem jest Karol Linneusz, który stosując poziomkowe kuracje, uwolnił się od podagry!

Lecznicze działanie poziomek

Najcenniejszym surowcem, wymienianym przez podręczniki do farmakognozji i fitoterapii, są liście poziomki, a nawet całe ziele wraz z łodyżkami.

Dzięki zawartości związków flawonoidowych (kwercetyna, rutyna) działają uszczelniająco na naczynia krwionośne i włosowate, a także tonizują krążenie. Są więc wskazane w postaci naparów dla osób z nadciśnieniem, obrzękami, miażdżycą naczyń i skłonnością do pękania naczynek.

Profesor Aleksander Ożarowski w „Poradniku dla lekarzy” przytacza wyniki doświadczenia z podawania dożylnego naparów z liści poziomki zwierzętom. Na skutek aplikacji następowało u nich obniżenie ciśnienia krwi, rozszerzenie naczyń obwodowych i zwiększenie wydalania moczu.

Obecność garbników (pochodne kwasu elagowego i galusowego) w ilości 5-10 proc. nadaje liściom właściwości ściągające i przeciwbiegunkowe.

Herbatka z liści poziomki stosowana była dawniej także u dzieci w zaburzeniach trawienia, połączonych z biegunką i w przeziębieniach. Pisał o tym sławny naturalista Sebastian Kneipp: „Nie tylko owoce tej małej rośliny chętnie są widziane, ale i liście zbiera i suszy każda o swe słabowite dzieci troskliwa matka. Wie ona, że liście poziomkowe nic ją nie kosztują, a są zdrowe i pożywne”.

Napary z liści poziomki przygotowane w większych stężeniach zalecane są w stanach zapalnych i nadżerkach błon śluzowych: jamy ustnej, pochwy i przy problemach z hemoroidami.

Liście poziomki najlepiej zbierać na początku lata, wybierając zdrowe, młode rozwinięte okazy, bez plamek. Suszymy w miejscu zacienionym i przewiewnym, do momentu, aż ogonki przy zginaniu będą pękać z trzaskiem. Przechowujemy w szklanym naczyniu lub puszce.

Napary z liści mogą zastępować stosowaną na co dzień herbatę. Tak też bywało zwłaszcza w okresie wojennym, gdy brakowało podstawowych produktów. Herbata z liści poziomki, dzięki obecności olejku eterycznego, ma przyjemny aromat i smak, a przede wszystkim jest zdrowsza, zwłaszcza dla osób, którym dokuczają skoki ciśnienia, do czego może przyczyniać się teina, zawarta w czarnych, chińskich herbatach.

Obecnie uprawa truskawek i ich dostępność na rynkach spożywczych znacznie przewyższa konsumpcję poziomek. Owoce te nie tracą jednak na wartościach odżywczych i leczniczych wraz z wielkością!

Stugramowa porcja truskawek dostarcza nam: 60 mg witaminy C, 100 mg witaminy B2, 30 mg witaminy B1, a także – w niewielkich ilościach – witaminy A i E.

Obecne są również minerały: potas, wapń, magnez, żelazo, mangan. Pektyny i kwasy organiczne (głównie cytrynowy, jabłkowy i salicylowy) regulują trawienie i pobudzają pracę jelit. Zasadotwórcze właściwości truskawek powinny wykorzystywać osoby cierpiące na reumatyzm i artretyzm.

W „truskawkowym szaleństwie” mogą brać udział także osoby odchudzające się i dbające o linię, wykorzystując je jako podstawę niskokalorycznej diety. Jeszcze jednym, cennym atutem truskawek są ich właściwości bakteriobójcze, które wynikają z obecności fitoncydów.

Do poszkodowanych należą tyko osoby, u których spożycie truskawek czy poziomek wywołuje alergię. Często jednak reakcja ta jest wynikiem działania substancji chemicznych, używanych w uprawie i transporcie owoców. Dlatego warto postarać się o zbiory z pewnych stanowisk, zanim stwierdzimy, że to sam owoc powoduje niepożądane reakcje. Oczywiście i to może mieć miejsce: truskawki i poziomki należą do owoców, które pobudzają wydzielanie histaminy, odpowiadającej za reakcje alergiczne. Niezbędne jest mycie owoców w celu usunięcia chemikaliów, a także uniknięcia chorób „brudnych rąk”.

Dla zachowania walorów smakowych warto pamiętać, by szypułki usuwać dopiero po umyciu, a to najlepiej przeprowadzać pod bieżącą wodą, ponieważ długie moczenie pozbawia truskawki smaku. Warto także pamiętać, że owoce te, dzięki obecności kwasów, mogą być wykorzystywane jako maseczki rozjaśniające na piegi i przebarwienia, a nawet polecane są w usuwaniu kamienia nazębnego!

Pozornie bezużyteczne liście truskawek również kryją w sobie cenne właściwości dzięki zawartości tych samych substancji, co w liściach poziomki, opisanych powyżej. Możemy wykorzystywać je w biegunkach, stanach zapalnych jamy ustnej, a także na co dzień jako herbatkę leczniczą „czyszczącą krew”, zapobiegającą miażdżycy, nadciśnieniu i artretyzmowi.

Trzeba przyznać, że truskawki to udane dzieło człowieka, ale… każdy, kto poznał smak i zapach poziomek, rosnących na śródleśnych nagrzanych polanach, wie, że najlepsze są dzieła natury!

Twoje sugestie

Dokładamy wszelkich starań, aby podane zdjęcie i opis oferowanych produktów były aktualne, w pełni prawidłowe oraz kompletne. Jeśli widzisz błąd, poinformuj nas o tym.

Zgłoś uwagi Ikona

Polecane artykuły

  • Orkisz – wartości odżywcze i wpływ na zdrowie. Dlaczego warto go jeść?

    Należy do najstarszych gatunków pszenicy – ludzkości znany jest już od wielu wielu wieków. Obecnie wytwarza się z niego m.in. pieczywo, płatki, kasze, makarony oraz mąki. Kto powinien sięgać po produkty wytworzone z orkiszu? Dlaczego warto go jeść? 

  • Cytryna, jakiej nie znamy

    Co wiemy o cytrynie dzisiaj? Czy potrafimy wykorzystać ją inaczej, niż tylko dodając (głównie w zimie) do herbaty? Pomijając kulinarne możliwości, przyjrzyjmy się cytrynie okiem naszych poprzedników – farmaceutów, botaników, lekarzy!

  • Zdrowotne właściwości czarnego bzu

    Już no niedługo będziemy mogli wybrać się w ekologiczne, czyste tereny w poszukiwaniu krzewów czarnego bzu, by zerwać dojrzałe owoce i móc cieszyć się ich dobroczynny m wpływem na nasze zdrowie. Czarny bez nie tylko złagodzi objawy przeziębienia, ale dzięki zawartości witamin i soli mineralnych wzmocni odporność organizmu i uczyni go mniej podatnym na różnego rodzaju infekcje. Jakie właściwości kryje w sobie czarny bez? Kiedy zbierać kwiaty i owoce oraz jak sporządzić prozdrowotne specyfiki. Dowiedz się więcej o czarnym bzie.

  • Na maliny, na jeżyny...

    Maliny i jeżyny to jedne z cenniejszych owoców zarówno pod względem walorów smakowych, jak i leczniczych. O istnieniu malin na aptecznych półkach przypominamy sobie w sezonie przeziębień, kiedy polecamy dla najmłodszych pacjentów syropy na zbicie gorączki.

  • RSV — objawy, przebieg, leczenie zakażenia wirusem RS

    Wirus RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to wirus nabłonka oddechowego, który należy do rodziny paramyksowirusów (łac. Paramyxoviridae). Jest głównym czynnikiem etiologicznym odpowiedzialnym za rozwój ostrego zapalenia oskrzelików u najmłodszych dzieci.

  • Chustonoszenie okiem fizjoterapeuty – jak prawidłowo nosić dziecko w chuście?

    Chustowanie to sposób noszenia niemowląt, który polega na zamotaniu dziecka w specjalnie do tego celu przeznaczoną chustę, za pomocą odpowiednich wiązań. Istnieje kilka rodzajów chusty, najczęściej polecane, zwłaszcza dla początkujących, są chusty długie, tkane splotem skośno-krzyżowym, wykonane z bawełny. Pozwalają ona bowiem uzyskać idealną pozycję dziecka (jest to tzw. pozycja żabki), odciążającą jego kręgosłup i zapewniającą właściwe ułożenie stawów biodrowych. Kiedy można rozpocząć chustonoszenie? Jak prawidłowo zamotać chustę? Jakie istnieją rodzaje wiązań chusty do noszenia dziecka?

Porozmawiaj z farmaceutą
Infolinia: 800 110 110

Zadzwoń do nas jeśli potrzebujesz porady farmaceuty.
Jesteśmy dla Ciebie czynni całą dobę, 7 dni w tygodniu, bezpłatnie.

Pobierz aplikację mobilną Pobierz aplikację mobilną Doz.pl

Ikona przypomnienie o zażyciu leku.
Zdarza Ci się ominąć dawkę leku?

Zainstaluj aplikację. Stwórz apteczkę. Przypomnimy Ci kiedy wziąć lek.

Dostępna w Aplikacja google play Aplikacja appstore
Dlaczego DOZ.pl
Niższe koszta leczenia

Darmowa dostawa do Apteki
Bezpłatna Infolinia dla Pacjentów.

ikona niższe koszty leczenia
Bezpieczeństwo

Weryfikacja interakcji leków.
Encyklopedia leków i ziół

Ikona encklopedia leków i ziół
Wsparcie w leczeniu

Porady na czacie z Farmaceutą.
E-wizyta z lekarzem specjalistą.

Ikona porady na czacie z farmaceutą
Newsletter

Bądź na bieżąco z DOZ.pl

Ważne: Użytkowanie Witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie. Szczegółowe informacje w Regulaminie.

Zamnij